โดริเพเนม (Doripenem)
- โดย เภสัชกร อภัย ราษฎรวิจิตร
- 23 มกราคม 2565
- Tweet
สารบัญ
- บทนำ:คือยาอะไร?
- โดริเพเนมมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) รักษาโรคอะไร?
- โดริเพเนมมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
- โดริเพเนมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
- โดริเพเนมมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?
- เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?
- โดริเพเนมมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?
- มีข้อควรระวังการใช้โดริเพเนมอย่างไร?
- โดริเพเนมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?
- ควรเก็บรักษาโดริเพเนมอย่างไร?
- โดริเพเนมมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?
- บรรณานุกรม
บทความที่เกี่ยวข้อง
- ยารักษาโรค (Pharmaceutical drug)
- ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด
- คาร์บาเพเนม (Carbapenem)
- เบต้า-แลคแทม (Beta-Lactam antibiotic)
- ยาปฏิชีวนะ (Antibiotics)
- แบคทีเรีย: โรคจากแบคทีเรีย (Bacterial infection)
- โรคติดเชื้อ ภาวะติดเชื้อ (Infectious disease)
- ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ/ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (Sepsis/Septicemia)
- เยื่อบุช่องท้องอักเสบ (Peritonitis)
- โรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ (Urinary tract infection)
- กรวยไตอักเสบ (Pyelonephritis)
บทนำ
โดริเพเนม (Doripenem) คือ ยาปฏิชีวนะประเภทเบต้า-แลคแตม (Beta lactam) ที่ออกฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียได้กว้างขวางมาก และอยู่ในกลุ่มย่อยของยา Carbapenems ประโยชน์ทางคลินิกที่พบเห็นได้บ่อยเช่น รักษาการติดเชื้อของช่องท้อง (เยื่อบุช่องท้องอักเสบ) รักษาอาการปอดบวม การติดเชื้อของช่องทางเดินปัสสาวะ(โรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ) การติดเชื้อที่ไต รวมถึงภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด(ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ)
ยาโดริเพเนมมีกลไกยับยั้งการเจริญเติบโตของผนังเซลล์ในตัวแบคทีเรียส่งผลให้แบคทีเรียไม่เจริญเติบโตและตายลงในที่สุด ยานี้สามารถทำลายแบคทีเรียทั้งชนิดแกรมบวกและชนิดแกรมลบได้รวมถึงชนิด Pseudomonas aeruginosa ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ไม่สามารถกำ จัดแบคทีเรียบางกลุ่มเช่น Methicillin-resistant staphylococcus aureus
รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยาโดริเพเนมจะมีเฉพาะยาฉีดเท่านั้น โดยสามารถฉีดเข้ากล้ามเนื้อหรือเข้าหลอดเลือดก็ได้ ตัวยาในกระแสเลือดสามารถกระจายตัวผ่านไปตามเนื้อเยื่อและของเหลวในส่วนต่างๆของร่างกายได้อย่างดี ยาโดริเพเนมสามารถจับตัวกับพลาสมาโปรตีนได้น้อยกว่า 10% จากปริมาณยาทั้งหมด ร่างกายต้องใช้เวลา 1 ชั่วโมงโดยประมาณเพื่อกำจัดยานี้จำนวนครึ่งหนึ่งออกจากกระแสเลือดโดยผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ ยานี้จัดว่าอยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัยต่อสตรีตั้งครรภ์หากใช้ในขนาดที่ถูกต้อง
สำหรับข้อจำกัดบางประการที่ทำให้แพทย์ไม่สามารถจ่ายยาโดริเพเนมให้กับผู้ป่วยได้ เช่น
- ผู้ป่วยเคยแพ้ยาในกลุ่ม Carbapenem มาก่อน
- ขณะนั้นผู้ป่วยมีการใช้ยา Probenecid ซึ่งจะเพิ่มความเสี่ยงของอาการข้างเคียง(ผลข้าง เคียง) จากยาโดริเพเนมเป็นอย่างมากหากใช้ร่วมกัน
- นอกจากนี้อาจต้องระวังการใช้ยานี้กับผู้ที่มีประวัติแพ้ยากลุ่มเพนิซิลลิน(Penicillin) อีกด้วย เพราะบางส่วนในโครงสร้างโมเลกุลของยาทั้งสองมีลักษณะที่คล้ายกัน หรือในผู้ป่วยที่มีประวัติเป็นโรคลมชักก็ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาโดริเพเนม
ทั้งนี้มีข้อสังเกตและข้อมูลบางประการที่ผู้ป่วยควรทราบในคุณสมบัติของยาโดริเพเนมเพื่อสร้างความเข้าใจทำให้ผู้ป่วยให้ความร่วมมือในการรักษาได้เป็นอย่างดี เช่น
- ยานี้ใช้รักษาอาการติดเชื้อแบคทีเรียไม่ได้รักษาโรคติดเชื้อไวรัส
- ผู้ป่วยบางรายจะพบอาการท้องเสียได้บ้างหลังจากได้รับยาโดริเพเนม
- ผู้สูงอายุจะเกิดอาการแพ้ยาโดริเพเนมได้มากกว่าผู้ป่วยกลุ่มอื่นๆ
- ขนาดการใช้ยานี้ต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น
- การใช้ยานี้เป็นเวลานานเกินไปอาจทำให้มีการติดเชื้อโรคชนิดอื่นแอบแฝงเข้ามา เช่น โรคเชื้อรา เป็นต้น
อนึ่งสำหรับอาการข้างเคียงที่พบได้บ่อยจากการใช้ยาโดริเพเนม เช่น ปวดหัว ท้องเสียระดับ ไม่รุนแรง และมีอาการคลื่นไส้ หรืออาจไม่พบอาการข้างเคียงใดเลยก็ได้
เราสามารถพบเห็นการใช้ยาโดริเพเนมได้ตามสถานพยาบาลด้วยเป็นลักษณะยาฉีดที่ต้องจ่ายให้ผู้ป่วยตามคำสั่งของแพทย์เท่านั้น
โดริเพเนมมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?
![โดริเพเนม โดริเพเนม](../../media/images/articlepics/โดริเพเนม-01.jpg)
ยาโดริเพเนมมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้:
- รักษาการติดเชื้อในช่องท้อง (เยื่อบุช่องท้องอักเสบ)
- รักษาการติดเชื้อของระบบทางเดินปัสสาวะ (โรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ)
- รักษาการติดเชื้อแบคทีเรียของระบบทางเดินหายใจ เช่น ปอดบวม
- รักษากรวยไตอักเสบ
- รักษาภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด (ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ)
โดริเพเนมมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
กลไกการออกฤทธิ์ของยาโดริเพเนมคือ ตัวยาสามารถหยุดการกระจายพันธุ์ของแบคทีเรีย โดยตัวยาจะเข้าไปยับยั้งการสร้างผนังเซลล์ของแบคทีเรีย จากการก่อกวนนี้ทำให้แบคทีเรียหยุด ชะงักการเจริญเติบโตไม่สามารถแพร่พันธุ์และตายลงในที่สุด
โดริเพเนมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
ยาโดริเพเนมมีรูปแบบการจัดจำหน่าย:
- ยาฉีด ขนาด 250 และ 500 มิลลิกรัม/ขวด
โดริเพเนมมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?
ยาโดริเพเนมมีขนาดการบริหารยา/ใช้ยาขึ้นกับแต่ละอาการโรค ดังนั้นขนาดยาจึงขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ ในที่นี้ขอยกตัวอย่างขนาดยาในกรณีดังต่อไปนี้ เช่น
ก. สำหรับการติดเชื้อในช่องท้อง (เยื่อบุช่องท้องอักเสบ): เช่น
- ผู้ใหญ่: ฉีดยา 500 มิลลิกรัมเข้าหลอดเลือดดำทุกๆ 8 ชั่วโมงเป็นเวลา 5 - 14 วัน
ข. สำหรับรักษากรวยไตอักเสบและโรคติดเชื้อของระบบทางเดินปัสสาวะ: เช่น
- ผู้ใหญ่: ฉีดยา 500 มิลลิกรัมเข้าหลอดเลือดทุกๆ 8 ชั่วโมงเป็นเวลา 10 วัน
*อนึ่ง: เด็ก (นิยามคำว่าเด็ก): ยังไม่มีขนาดการใช้ยานี้ที่ขัดเจนสำหรับเด็ก ดังนั้นการใช้ยานี้ในเด็กจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีๆไป
*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ก่อนเสมอ
เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?
เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาโดริเพเนม ผู้ป่วยควรแจ้ง แพทย์ พยาบาล และ เภสัชกร เช่น
- ประวัติแพ้ยาทุกชนิด เช่น กินยา/ใช้ยาแล้วคลื่นไส้มาก ขึ้นผื่น หรือแน่นหายใจติดขัด/หายใจลำบาก/หอบเหนื่อย
- มีโรคประจำตัวต่างๆ รวมทั้งกำลังกินยา/ใช้ยาอะไรอยู่ เพราะยาโดริเพเนมอาจส่งผลให้อาการของโรคเหล่านั้นรุนแรงขึ้น หรืออาจเกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่นๆที่กิน/ที่ใช้อยู่ก่อน
- หากเป็นสุภาพสตรีควรแจ้งว่าอยู่ในภาวะตั้งครรภ์/มีครรภ์ หรือกำลังให้นมบุตร เพราะยาหลายประเภทสามารถผ่านทางน้ำนมหรือรก และเข้าสู่ทารกจนก่อให้เกิดผลข้างเคียงได้
โดริเพเนมมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?
ยาโดริเพเนมสามารถก่อให้เกิดผล/ อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา(ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) เช่น
- ท้องเสีย
- ปวด-ตึงในบริเวณขาและเท้า
- ผิวสีซีด
- หายใจลำบาก/หอบเหนื่อย
- เกิดภาวะเลือดออกง่าย
- อ่อนเพลีย
- ทั้งนี้ยังมีอาการข้างเคียงที่เกิดได้ แต่พบไม่บ่อยนัก เช่น
- ปวดท้อง
- กระหายน้ำ
- ปัสสาวะมีเลือดปน/ปัสสาวะเป็นเลือด
- ปัสสาวะน้อยลง
- มีไข้
- ความดันโลหิตสูง
- คันช่องคลอด
- เจ็บปาก
- ใบหน้าบวม
- น้ำหนักตัวเพิ่ม
มีข้อควรระวังการใช้โดริเพเนมอย่างไร?
มีข้อควรระวังการใช้ยาโดริเพเนม เช่น
- ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยานี้หรือแพ้ยาในกลุ่ม Carbapenem
- การใช้ยากับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็ก และผู้สูงอายุ จะต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น
- ระวังการเกิดภาวะลำไส้ใหญ่อักเสบจากการติดเชื้อ (Pseudomembranous colitis)
- ห้ามใช้ยาที่หมดอายุแล้ว
- ห้ามเก็บยาหมดอายุ
***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาโดริเพเนมด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตามข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน
โดริเพเนมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?
ยาโดริเพเนมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น
- การใช้ยาโดริเพเนม ร่วมกับยาต้านชัก เช่นยา Valproic acid จะทำให้ระดับความเข้มข้น ของยา Valproic acid ในกระแสเลือดลดต่ำลง หากมีความจำเป็นต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดการใช้ให้เหมาะสมกับผู้ป่วยเป็นกรณีบุคคลไป
- การใช้ยาโดริเพเนม ร่วมกับยา Probenecid จะทำให้ระดับความเข้มข้นของยาโดริเพเนมในกระแสเลือดเพิ่มสูงขึ้นจนอาจทำให้ผู้ป่วยได้รับผลข้างเคียงต่างๆตามมา กรณีที่จำเป็นต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมเป็นกรณีไป
- การใช้ยาโดริเพเนม ร่วมกับยาเม็ดคุมกำเนิด เช่นยา Ethinyl estradiol อาจทำให้ฤทธิ์ของยาเม็ดคุมกำเนิดลดต่ำลง หากไม่มีความจำเป็นใดๆควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน หรือใช้วิธีคุมกำเนิดอื่นร่วมด้วย เช่น ถุงยางอนามัยชาย
ควรเก็บรักษาโดริเพเนมอย่างไร?
ควรเก็บยาโดริเพเนม:
- เก็บยาภายใต้อุณหภูมิ 15 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius)
- ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น
- เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อน และความชื้น
- เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
โดริเพเนมมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?
ยาโดริเพเนม มียาชื่อการค้าอื่น และบริษัทผู้ผลิต เช่น
ชื่อการค้า | บริษัทผู้ผลิต |
---|---|
Doribax (ดอริแบค) | Takeda |
Finibax (ไฟนิแบค) | Shionogi & Co., Ltd |
บรรณานุกรม
- https://www.drugs.com/cdi/doripenem.html [2022,Jan22]
- https://en.wikipedia.org/wiki/Doripenem [2022,Jan22]
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2730083/ [2022,Jan22]
- https://www.mims.com/Thailand/drug/info/Doribax/?type=brief [2022,Jan22]
- https://www.drugs.com/mtm/doripenem.html [2022,Jan22]