Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคติดเชื้อสัตว์เซลล์เดียว 

บทนำ

ยาไพริเมทามีน (Pyrimethamine) เป็นยาที่มีฤทธิ์ต่อต้านเชื้อโปรโตซัวที่เป็นสาเหตุของโรคมาลาเรีย/ไข้จับสั่นซึ่งมีสาเหตุจากเชื้อชนิด P.falciparum (Plasmodium falciparum) และ P.vivax (Plasmodium vivax) รวมถึงโรคติดเชื้อทอกโซพลาสโมซิส (Toxoplasmosis) ที่มีสาเหตุจาก Toxo plasma gondii ยาไพริเมทามีนมักถูกใช้ร่วมกับยากลุ่ม Sulfonamide เพื่อรักษาโรคมาลาเรีย องค์การอนามัยโลกจัดให้ยาไพริเมทามีนเป็นหนึ่งในรายการยาจำเป็นขั้นพื้นฐานที่สถานพยาบาลควรมีสำรองไว้ให้บริการกับผู้ป่วยโดย มีรูปแบบของยาแผนปัจจุบันเป็นชนิดรับประทาน

ยาไพริเมทามีนถูกดูดซึมได้เป็นอย่างดีจากระบบทางเดินอาหารของมนุษย์ เมื่อยานี้เข้าสู่กระแสเลือดจะเข้าจับกับพลาสมาโปรตีนได้ถึงประมาณ 87% และถูกเปลี่ยนโครงสร้างทางเคมีโดยตับ ยานี้สามารถซึมผ่านรกและถูกปนออกมากับน้ำนมของมารดาจึงถือเป็นข้อห้ามใช้กับสตรีตั้งครรภ์และสตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตรหากไม่มีคำสั่งจากแพทย์ โดยร่างกายจะต้องใช้เวลาถึงประมาณ 4 วัน เพื่อที่จะกำจัดยาไพริเมทามีนออกจากกระแสเลือดและผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ

ตัวยาไพริเมทามีนจะทำหน้าที่ฆ่าและยับยั้งการสังเคราะห์สารอาหารของเชื้อโปรโตซัว/สัตว์เซลล์เดียว/เชื้อมาลาเรียและเชื้อ Toxoplasmosis ซึ่งในเชื้อมาลาเรียจะออกฤทธิ์ในระยะที่เชื้อโรค ยังไม่เข้าฝังตัวในเม็ดเลือดแดง (Pre-erythrocytic forms) ซึ่งถือเป็นช่วงที่ตัวยาออกฤทธิ์ทำลายเชื้อปรสิตชนิดนี้ได้ดีที่สุด

ทั้งนี้มีข้อมูลเบื้องต้นที่ผู้บริโภค/ผู้ป่วยควรทราบก่อนการใช้ยา Pyrimethamine คือ

นอกจากนั้นยาไพริเมทามีนสามารถก่อให้เกิดอาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) ได้เช่นเดียวกับยารับประทานชนิดต่างๆ อาการข้างเคียงที่สามารถพบเห็นได้ทั่วไปเช่น คลื่นไส้ อาเจียน เป็นตะคริว ที่ท้อง ปากแห้ง น้ำหนักลด และท้องเสีย

ประเทศไทยโดยคณะกรรมการอาหารและยาได้บรรจุให้ยาไพริเมทามีนอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติโดยมีเงื่อนไขของการใช้ยาคือ ใช้สำหรับโรคติดเชื้อทอกโซพลาสโมซิสโดยเฉพาะผู้ป่วยที่มีภูมิคุ้มกันต้านทานโรคบกพร่องและผู้ป่วยด้วยโรคเอดส์

ข้อสำคัญเพื่อความปลอดภัยในการใช้ยาไพริเมทามีน ผู้ป่วยจะต้องปฏิบัติและรับประทานยาตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด

ไพริเมทามีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ไพริเมทามีน

ยาไพริเมทามีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อ

  • ใช้บำบัดรักษาและป้องกันโรคมาลาเรีย
  • ใช้บำบัดรักษาโรคทอกโซพลาสโมซิส (Toxoplasmosis)

ไพริเมทามีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาไพริเมทามีนมีกลไกการออกฤทธ์โดยตัวยาจะยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ในเชื้อโปรโตซัว/สัตว์เซลล์เดียวที่มีชื่อว่า Parasitic dihydrofolate reductase (เอนไซม์ที่เกี่ยวข้องกับการใช้งานสาร Folate) รวมถึงยับยั้งการสังเคราะห์สารที่ช่วยการเจริญเติบโตอย่างเช่น Tetrahydrofolic acid (โดยการออกฤทธิ์นี้ในโรคมาลาเรียจะเกิดก่อนที่เชื้อโปรโตซัวเช่น P.falciparum หรือ P.vivax จะเข้าฝังตัวในเม็ดเลือดแดง) ส่งผลให้โปรโตซัวหยุดการเจริญเติบโต หมดความสามารถในการเจริญพันธุ์ และตายลงในที่สุด

ไพริเมทามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาไพริเมทามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

ไพริเมทามีนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

เนื่องจากขนาดยาไพริเมทามีนจะขึ้นกับหลายปัจจัยเช่น ข้อบ่งใช้ยานี้ ชนิดของโรค/อาการโรค ดังนั้นขนาดการใช้ยานี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป ในบทความนี้ขอยกตัวอย่างขนาดยาที่ใช้ในโรคมาลาเรียดังนี้เช่น

ก. สำหรับป้องกันการติดเชื้อมาลาเรีย:

  • ผู้ใหญ่: รับประทานครั้งละ 25 มิลลิกรัมสัปดาห์ละครั้งพร้อมอาหาร
  • เด็กที่อายุน้อยกว่า 4 ปีลงมา: รับประทานครั้งละ 6.25 มิลลิกรัมสัปดาห์ละครั้งพร้อมอาหาร
  • เด็กอายุ 4 - 10 ปี: รับประทานครั้งละ 12.25 มิลลิกรัมสัปดาห์ละครั้งพร้อมอาหาร
  • เด็กอายุมากกว่า 10 ปีขึ้นไป: รับประทานครั้งละ 25 มิลลิกรัมสัปดาห์ละครั้งพร้อมอาหาร

• อนึ่งควรรับประทานยานี้ล่วงหน้า 1 - 2 วันก่อนเข้าพื้นที่ที่มีมาลาเรียและใช้ยานีต่อเนื่องอีก 4 - 6 สัปดาห์หลังจากออกจากพื้นที่มาลาเรียแล้ว

ข. สำหรับรักษาการติดเชื้อมาลาเรียแบบเฉียบพลัน:

  • ผู้ใหญ่และเด็กอายุตั้ง 14 ปีขึ้นไป: รับประทานยา Pyrimethamine 75 มิลลิกรัมร่วมกับยาSulfadoxine 1,500 มิลลิกรัมครั้งเดียวพร้อมอาหาร
  • เด็กอายุ 7 - 13 ปี: รับประทานยา Pyrimethamine 50 มิลลิกรัมร่วมกับยา Sulfadoxine 1,000 มิลลิกรัมครั้งเดียวพร้อมอาหาร
  • เด็กอายุ 1 - 6 ปี: รับประทาน Pyrimethamine 25 มิลลิกรัมร่วมกับยา Sulfadoxine 500 มิลลิกรัมครั้งเดียวพร้อมอาหาร
  • เด็กอายุ 5 - 11 เดือน: รับประทานยา Pyrimethamine 12.5 มิลลิกรัมร่วมกับ Sulfadoxine 250 มิลลิกรัมครั้งเดียวพร้อมอาหาร
  • เด็กอายุต่ำกว่า 5 เดือน: ยังไม่มีข้อมูลด้านผลข้างเคียงที่ชัดเจนของยานี้ในเด็กวัยนี้ การใช้ยานี้ในเด็กวัยนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้นไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงไพริเมทามีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาไพริเมทามีนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มขนาดรับประทานเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาไพริเมทามีนตรงเวลา

ไพริเมทามีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาไพริเมทามีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้เช่น

*อนึ่งหากผู้ป่วยแพ้ยาไพริเมทามีนจะมีอาการดังต่อไปนี้ เกิดภาวะ Stevens-Johnson syndrome Lyell’s syndrome (ภาวะ Stevens-Johnson syndrome ที่รุนแรงมากจนอาจถึงเสียชีวิต) ตับอักเสบ ผิวหนังเกิดผื่นคัน เป็นต้น ซึ่งถ้าผู้ป่วยมีอาการดังกล่าวต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน

มีข้อควรระวังการใช้ไพริเมทามีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาไพริเมทามีนเช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาไพริเมทามีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองด้วยเช่นกัน

ไพริเมทามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ไพริเมทามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาไพริเมทามีนอย่างไร?

ควรเก็บยาไพริเมทามีนในช่วงอุณหภูมิ 15 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ไพริเมทามีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาไพริเมทามีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Daraprim (ดาราพริม) GlaxoSmithKline
Vinsilar (วินซิลาร์) Chew Brothers

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Pyrimethamine [2016,Feb13]
  2. http://www.drugs.com/cdi/pyrimethamine.html [2016,Feb13]
  3. http://www.mims.com/India/drug/info/pyrimethamine/?type=full&mtype=generic#Dosage [2016,Feb13]
  4. http://www.drugs.com/ppa/pyrimethamine.html [2016,Feb13]
  5. http://www.drugs.com/imprints/daraprim-a3a-243.html [2016,Feb13]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom