Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  ระบบมะเร็งวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

มีก้อน 

บทนำ

เนื้องอกเน็ท/เนื้องอกเน็ต (NET ชื่อเต็มคือ Neuroendocrine tumor) เป็นเนื้องอกชนิดหนึ่งที่เกิดจากเซลล์ที่เรียกว่า “Neuroendocrine cell” ซึ่งเป็นเซลล์ที่มีอยู่ในอวัยวะต่างๆในระบบต่อมไร้ท่อและในเนื้อเยื่อ/อวัยวะต่างๆเกือบทั่วร่างกาย เช่น ในระบบทางเดินอาหาร ปอด ผิวหนัง และเนื้อเยื่อเกี่ยวพัน

Neuroendocrine cell เป็นเซลล์ที่ทำงานร่วมกับระบบประสาท (Nervous system) ในการสร้างและปลดปล่อยฮอร์โมนประเภทหนึ่งที่ไม่ใช่ฮอร์โมนเพศ แต่เป็นฮอร์โมนที่ประกอบด้วยสารประกอบที่เรียกว่า Amine และ Polypeptide ซึ่งมีหน้าที่ช่วยในการทำงานต่างๆของเซลล์ต่างๆ เช่น ในการใช้พลังงานของเซลล์ เป็นต้น

โดยทั่วไปเนื้องอกเน็ทส่วนใหญ่เป็นเนื้องอกที่ไม่ใช่มะเร็ง คือ ไม่ลุกลามแพร่กระจาย แต่มีส่วนน้อยประมาณ 10-15% จะมีธรรมชาติของโรคเป็นมะเร็งได้ คือ สามารถมีการลุกลามแพร่กระจาย ซึ่งเรียกว่า “มะเร็งเน็ท/มะเร็งเน็ต (Neuroendocrine carcinoma หรือ Neuroendocrine cancer หรือ Malignant neuroendocrine tumor)”

เนื้องอกเน็ท เป็นโรคที่พบได้น้อย พบได้ประมาณ 2-5 รายต่อประชากร 1 แสนคน ผู้หญิงและผู้ชายพบโรคได้ใกล้เคียงกัน โรคนี้เป็นโรคของผู้ใหญ่ แต่พบได้ในทุกอายุ อายุที่พบโรคได้สูงสุดคือ ช่วงวัย 40-50 ปี

เนื้องอกเน็ท ที่พบได้สูงสุด คือ ประมาณ 60-70% ของเนื้องอกเน็ท พบเกิดในระบบทางเดินอาหาร (ประมาณ 23% พบที่กระเพาะอาหาร, ประมาณ 21% พบที่ไส้ติ่ง, ประมาณ 15% พบที่ลำไส้เล็ก, ประมาณ 14% พบที่ลำไส้ใหญ่ส่วนที่เรียกว่าลำไส้ตรง ที่เหลือส่วนน้อยมากเกิดในอวัยวะอื่นๆของระบบทางเดินอาหาร เช่น ที่ตับอ่อน และที่หลอดอาหาร), ประมาณ 20-30% พบเกิดในปอด, และที่เหลือประมาณ 5-10% พบเกิดในอวัยวะอื่นๆ เช่น ผิวหนัง ต่อมใต้สมอง และ ต่อมหมวกไต เป็นต้น

เนื้องอกเน็ทมีสาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยงเกิดจากอะไร ?

เนื้องอกเน็ท

ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุการเกิดเนื้องอกหรือมะเร็งเน็ท รวมทั้งยังไม่พบปัจจัยเสี่ยง แต่พบว่า ผู้ป่วยบางส่วนเป็นส่วนน้อย ที่โรคถ่ายทอดทางพันธุกรรมได้หากมีคนในครอบครัวเคยป่วยเป็นโรคนี้

เนื้องอกเน็ทมีกี่ชนิด?

เนื้องอกเน็ทมีหลากหลายชนิด ชนิดที่พบบ่อย คือ

นอกจากนี้เนื้องอกเน็ท ยังพบเกิดได้พร้อมกันในหลายๆอวัยวะ เรียกว่า “Multiple endocrine neoplasia ย่อว่า MEN” เช่น พบพร้อมกันทั้งที่ ตับอ่อน ต่อมใต้สมอง และต่อมพาราไทรอยด์ ซึ่งโรคที่พบเกิดพร้อมกันในหลายอวัยวะมักเป็นโรคที่เกี่ยวข้องกับพันธุกรรมอาจทั้งที่ถ่ายทอดได้ หรือไม่ถ่ายทอด

เนื้องอกเน็ทมีอาการอย่างไร?

เนื้องอกเน็ท พบมีทั้งชนิดที่เซลล์เนื้องอกไม่สร้างฮอร์โมน และชนิดที่เซลล์เนื้องอกสร้างฮอร์โมน

ก. ชนิดไม่สร้างฮอร์โมน: ถ้าก้อนเนื้อมีขนาดเล็ก ผู้ป่วยจะไม่มีอาการ มักเป็นการตรวจพบโดยบังเอิญจากการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์ภาพอวัยวะต่างๆจากโรคอื่นๆ เช่น จากการตรวจภาพตับในโรคตับอักเสบและพบเนื้องอกเน็ทที่ต่อมหมวกไตร่วมด้วยโดยบังเอิญ เป็นต้น

ถ้าก้อนเนื้อมีขนาดใหญ่จนกดเบียดทับเนื้อเยื่อ/อวัยวะข้างเคียง อาการที่พบ จะเป็นไปตามแต่ละอวัยวะที่เกิดโรค เช่น

ข. ชนิดสร้างฮอร์โมน: จะมีอาการได้ตั้งแต่ก้อนเนื้อมีขนาดเล็ก โดยเป็นอาการที่เกิดจากความผิดปกติของฮอร์โมนแต่ละชนิดที่ก้อนเนื้อสร้างขึ้น โดยอาการทั่วไปที่มักพบได้บ่อย เช่น

อนึ่ง ในชนิดที่สร้างฮอร์โมนได้นี้ ถ้าก้อนเนื้อมีขนาดโต ก็อาจจะคลำก้อนได้ในตำแหน่งที่เกิดโรค

แพทย์วินิจฉัยเนื้องอกเน็ทได้อย่างไร?

โรคเนื้องอกเน็ท เป็นโรคที่วินิจฉัยได้ยากมาก เพราะอาการไม่แน่นอน อาการจะคล้ายกับอาการของโรคอื่นๆที่พบได้บ่อยกว่า ดังนั้น กว่าจะวินิจฉัยได้ จึงมักต้องใช้เวลา

โดยทั่วไปแพทย์วินิจฉัยโรคเนื้องอกเน็ทได้จาก ประวัติอาการต่างๆของผู้ป่วย การตรวจร่างกาย และเมื่อสงสัยโรคนี้แพทย์จะตรวจเลือดและ/หรือตรวจปัสสาวะหาสารเคมีต่างๆที่อาจสร้างจากเนื้องอกชนิดนี้ เช่น สาร Chromogranin (CgA), Neuron-specific enolase (NSE), Synaptophysin (P38), และ/หรือ Urine 5-Hydroxyindoleacetic acid (5-HIAA) เป็นต้น ซึ่งสารเหล่านี้ทำการตรวจได้เฉพาะบางโรงพยาบาลขนาดใหญ่เท่านั้น(เช่น โรงพยาบาลที่เป็นโรงเรียนแพทย์) นอกจากนั้น คือการตรวจภาพอวัยวะที่สงสัยเกิดโรคด้วย อัลตราซาวด์ เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ และ/หรือเอมอาร์ไอ และในกรณีพบก้อนเนื้อในตำแหน่งที่สามารถตัดชิ้นเนื้อได้ ก็จะมีการตัดชิ้นเนื้อจากก้อนเนื้อนั้นๆเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยา และ/หรือการเจาะ/ดูดเซลล์จากก้อนเนื้อนั้นๆเพื่อการตรวจทางเซลล์วิทยา

เนื้องอกเน็ทมีกี่ระยะ? และรักษาเนื้องอกเน็ทอย่างไร?

โดยทั่วไป ยังไม่มีการแบ่งระยะโรคในภาพรวมของเนื้องอกหรือมะเร็งเน็ท แต่อาจมีการแบ่งระยะโรคใน เนื้องอก/มะเร็งเน็ทบางชนิดและบางอวัยวะ เช่น เนื้องอกเน็ทชนิด Carcionoid ของไส้ติ่ง เป็นต้น ดังนั้นจึงจะไม่กล่าวถึงในบทความนี้

อนึ่ง สามารถแบ่งเซลล์เนื้องอกเน็ท ออกเป็น 3 ชนิดตามการแบ่งตัวของเซลล์ที่จะส่งผลถึงความรุนแรงของโรค คือ

อย่างไรก็ตาม อาจแบ่งระยะโรคทางคลินิกของเนื้องอกเน็ท มะเร็งเน็ท เป็น

วิธีรักษาเนื้องอกเน็ท:

ก. ชนิดที่เซลล์เนื้องอกแบ่งตัวน้อย ก้อนเนื้อมีขนาดเล็ก และเป็นชนิดไม่สร้างฮอร์โมน: ซึ่งกลุ่มนี้เป็นกลุ่มที่โรคมีความรุนแรงต่ำ มักไม่มีการลุกลามแพร่กระจาย ไม่ใช่มะเร็ง การรักษาคือ การผ่าตัดเพียงวิธีการเดียว และแพทย์จะตรวจติดตาโรค โดยนัดตรวจผู้ป่วยเป็นระยะๆตามดุลพินิจของแพทย์

ข. ชนิดเซลล์แบ่งตัวปานกลาง เป็นชนิดที่โรคยังไม่เป็นมะเร็งแต่มีโอกาสเปลี่ยนเป็นมะเร็งได้ การรักษา คือ การผ่าตัดและอาจเฝ้าติดตาโรค ทั้งนี้แพทย์จะพูดคุยปรึกษากับผู้ป่วยและครอบครัวเป็นรายๆไปถึงข้อดีและข้อเสียของการรักษาต่อเนื่องด้วย ยาเคมีบำบัด ยารักษาตรงเป้า และ/หรือรังสีรักษา

ค. ชนิดเซลล์แบ่งตัวสูง: ซึ่งจัดว่าเป็นโรคมะเร็ง การรักษายังคงเป็นการผ่าตัด และร่วมกับยาเคมีบำบัด และ/หรือยารักษาตรงเป้าขึ้นกับว่า เป็นมะเร็งชนิดที่ตอบสนองต่อยาเหล่านั้นหรือไม่ และจะพิจารณาให้รังสีรักษาเป็นรายๆไป เนื่องจากมะเร็งชนิดนี้ตอบสนองต่อรังสีรักษาได้ไม่ดีนัก

ดังนั้น การผ่าตัดจึงเป็นการรักษาหลักของเนื้องอก/มะเร็งชนิดนี้ แต่ในบางครั้ง ถ้าผ่าตัดไม่ได้ การรักษาเพื่อให้ก้อนเนื้อเล็กลง คือ การจี้ก้อนเนื้อด้วยคลื่นเสียง (RFA, Radiofrequency ablation) หรือการรักษาทางรังสีร่วมรักษา เพื่อทำให้หลอดเลือดที่ไปเลี้ยงก้อนเนื้ออุดตัน(Artery embolization) ก้อนเนื้อจึงขาดเลือดและเกิดการตายของเซลล์เนื้องอก/เซลล์มะเร็ง ที่อาจช่วยให้ก้อนเนื้อเล็กลงจนสามารถผ่าตัดก้อนเนื้อออกได้

การรักษาอีกวิธี ถ้าผ่าตัดไม่ได้ และเมื่อเป็นเนื้องอกชนิดสร้างฮอร์โมน คือ การบรรเทาอาการจากฮอร์โมนที่เนื้องอกชนิดนี้สร้างขึ้น โดยการให้ยาต้านการทำงานของฮอร์โมนที่เซลล์เนื้องอกสร้างขึ้น เช่น ยา Somatostatin เป็นต้น

นอกจากนั้น คือ การรักษาประคับประคองตามอาการ เช่น ยาแก้ปวดเมื่อมีอาการปวด ยาแก้ท้องเสียเมื่อท้องเสีย ยายาหลอดลมเมื่อมีอาการของโรคหืด เป็นต้น

ผลข้างเคียงจากการรักษาเนื้องอกเน็ทมีอะไรบ้าง?

ผลข้างเคียงจากการรักษาโรคเนื้องอก/ มะเร็งเน็ท จะขึ้นกับวิธีรักษา ดังนี้

อนึ่ง ผลข้างเคียงจากการรักษาโรคมะเร็ง/เนื้องอกทุกชนิดรวมเนื้องอก/มะเร็งเน็ทจะสูงขึ้น เมื่อ

เนื้องอกเน็ทรุนแรงไหม?

ความรุนแรง/การพยากรณ์โรคของเนื้องอก/มะเร็งเน็ท ขึ้นกับปัจจัยสำคัญ คือ การแบ่งตัวของเซลล์เนื้องอกดังกล่าวแล้วในหัวข้อ “ระยะโรคฯ”, ระยะโรค, เป็นเนื้องอกของอวัยวะใด, ผ่าตัดก้อนเนื้อออกได้หมดหรือไม่, อายุผู้ป่วย, และโรคร่วมต่างๆที่รวมถึงสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วย ดังนั้นแพทย์ผู้รักษาจะเป็นผู้ประเมินปัจจัยต่างๆ และให้การพยากรณ์โรคกับผู้ป่วยเป็นกรณีๆไป

อย่างไรก็ตามโดยทั่วไป ถ้าเป็นเนื้องอกขนาดเล็กที่ผ่าตัดได้หมด และเซลล์เป็นชนิดแบ่งตัวน้อย/แบ่งตัวต่ำ จะมีการพยากรณ์โรคที่ดี โรครักษาได้หายสูงถึงประมาณ 80-90% แต่ถ้าเป็นเนื้องอกที่เซลล์แบ่งตัวสูงและผ่าตัดไม่ได้ หรือผ่าตัดได้ไม่หมด การพยากรณ์โรคมักไม่ดี โดยการพยากรณ์โรคจะเลวมาก มักรักษาได้ไม่หายเมื่อมีโรคแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆแล้ว

ตรวจคัดกรองเนื้องอกเน็ทอย่างไร?

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีตรวจคัดกรองเนื้องอก/มะเร็งเน็ท ดังนั้นเมื่อมีอาการผิดปกติดังกล่าวในหัวข้อ”อาการฯ” ควรรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเสมอ เพื่อแพทย์สามารถวินิจฉัยโรคได้ตั้งแต่ในระยะต้นๆที่การรักษาจะได้รับผลดี

ป้องกันเนื้องอกเน็ทอย่างไร?

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีป้องกันเนื้องอก/มะเร็งเน็ท ดังนั้นเมื่อมีอาการผิดปกติดังกล่าวในหัวข้อ”อาการฯ” ควรรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเสมอ

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อเป็นเนื้องอกเน็ท?

การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นเนื้องอก/มะเร็งเน็ทเช่นเดียวกับการดูแลผู้ป่วยโรคเนื้องอก/โรคมะเร็งอื่นๆ อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง

บรรณานุกรม

  1. Barakat,M. et al. (2004). Neuroendocrine tumors. Endocrine-Related Cancer.11,1-18.
  2. DeVita, V., Hellman, S., and Rosenberg, S. (2005). Cancer: principles& practice of oncology (7th edition). New York: Lippincott Williams & Wilkins.
  3. Klimstra,D. et al. (2010). The pathological classification of neuroendocrine tumors. Pancreas.39,707-712.
  4. Maroun,J. et al. (2006). Guidelines for diagnosis and management of carcinoid tumors. Curr Oncol.13,67-76.
  5. Taal,B., and Visser,O. (2004). Epidemiology of neuroendocrine tumors. Neuroendrocrinology.80(suppl),3-7.
  6. http://erc.endocrinology-journals.org/content/17/4/909.full [2018,March10]
  7. http://en.wikipedia.org/wiki/Neuroendocrine_tumor [2018,March10]
  8. http://www.medscape.com/viewarticle/734988 [2018,March10]
  9. http://emedicine.medscape.com/article/2500010-overview#showall [2018,March10]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน OOOkdOOO
Frame Bottom