Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ระบบทางเดินปัสสาวะ  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ปัสสาวะแสบขัด 

บทนำ

ยาเมทีนามีน (Methenamine) หรืออีกชื่อหนึ่งคือ เฮกซะเมทิลลีนเตตรามีน (Hexamethylene tetramine) ถูกใช้เป็นยายับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรียในระบบทางเดินปัสสาวะ โดยตัวยาจะปลดปล่อยสารที่มีโครงสร้างคล้ายสารประเภทฟอร์มัลดีไฮด์ (Formaldehyde) ซึ่งมีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรียในปัสสาวะได้ ยานี้ถูกสังเคราะห์ตั้งแต่ปี ค.ศ.1859 (พ.ศ. 2402) โดย Aleksandr Butlerov นักเคมีชาวรัสเซีย แต่ใช้เวลาอีก 40 ปีต่อมาจึงถูกนำมาใช้เป็นยารักษาโรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ

รูปแบบของยาแผนปัจจุบันของยาเมทีนามีนเป็นชนิดยารับประทาน และแบ่งย่อยตามโครงสร้างเคมีได้อีก 2 แบบคือ Methenamine hippurate กับ Methenamine mandelate ยาทั้ง 2 ตัวนี้ มีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้หลักๆเป็นการรักษาการติดเชื้อในกระเพาะปัสสาวะ/กระเพาะปัสสาวะอักเสบ รวมถึงใช้เป็นยาป้องกันหรือรักษาภาวะกรวยไตอักเสบซึ่งเป็นโรคที่พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย และยังครอบคลุมถึงการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะอีกด้วย

กลุ่มผู้ป่วยที่มีประวัติสุขภาพหรือโรคประจำตัวดังต่อไปนี้จะต้องระมัดระวังเป็นอย่างสูงหากต้องใช้ยาเมทีนามีนอาทิเช่น

การใช้ยาเมทีนามีนอาจทำให้เกิดอาการระคายเคืองในกระเพาะอาหาร-ลำไส้ แพทย์จะแนะนำให้รับประทานยานี้พร้อมอาหาร ยาเมทีนามีนเป็นยาที่มีฤทธิ์เป็นกรดจึงไม่สมควรใช้ร่วมกับยาที่มีฤทธิ์เป็นเบส (Base)/หรือด่างด้วยจะทำให้ฤทธิ์ของการรักษาของเมทีนามีนลดลง

การรับประทานยาเมทีนามีนควรตรงเวลาตรงขนาดที่แพทย์สั่งจ่ายจึงจะก่อให้เกิดประสิทธิภาพในการรักษา

อาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) โดยทั่วไปที่ผู้ป่วยอาจได้รับจากยาเมทีนามีนคือ คลื่นไส้และรู้สึกไม่สบายในกระเพาะอาหาร หากระหว่างใช้ยานี้ผู้ป่วยมีอาการข้างเคียงในระดับรุนแรงหรือแพ้ยานี้ เช่น มีผื่นคันขึ้นเต็มตัว หายใจไม่ออก/หายใจลำบาก/แน่นในหน้าอก บวมตามริมฝีปาก-ใบหน้าและลิ้น รวมถึงการมีเลือดปนมากับปัสสาวะ กรณีดังกล่าวอาจเป็นอันตรายต่อผู้ป่วยได้อย่างมากมาย แนะนำให้หยุดใช้ยานี้ทันทีและรีบมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็วทันที/ฉุกเฉิน

เมทีนามีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เมทีนามีน

ยาเมทีนามีนสามารถใช้ได้ทั้งในเด็กและในผู้ใหญ่โดยมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ดังนี้เช่น

เมทีนามีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาเมทีนามีนคือ เมื่อตัวยาถูกดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารเข้าสู่ร่างกาย ตัวยาจะทำปฏิกิริยากับน้ำและได้สารประเภทฟอร์มัลดีไฮด์ถูกปลดปล่อยออกมา และยังทำให้ปัสสาวะมีค่าความเป็นกรดสูงขึ้น ด้วยสภาวะดังกล่าวก่อให้มีฤทธิ์ต่อต้านเชื้อแบคทีเรียโดยยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย ส่งผลให้แบคทีเรียหยุดแพร่พันธุ์และตายลงในที่สุด

เมทีนามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเมทีนามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาเม็ดชนิดรับประทานแบ่งได้เป็น 2 ชนิดคือ

ก. Methenamine mandelate ขนาด 500 และ 1,000 มิลลิกรัม/เม็ด

ข. Methenamine hippurate ขนาด 1,000 มิลลิกรัม/เม็ด

เมทีนามีนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาเมทีนามีนมีขนาดรับประทานเช่น

  • ผู้ใหญ่: รับประทานยา Methenamine hippurate ขนาด 1,000 มิลลิกรัมวันละ 2 ครั้งเช้า และก่อนนอน หรือรับประทานยา Methenamine mandelate ครั้งละ 1,000 มิลลิกรัมวันละ 4 ครั้ง เช้า-กลางวัน-เย็น-ก่อนนอน
  • เด็กอายุ 6 - 12 ปี: รับประทานยา Methenamine hippurate ขนาด 500 - 1,000 มิลลิกรัม วันละ 2 ครั้งเช้าและก่อนนอน หรือรับประทานยา Methenamine mandelate ครั้งละ 500 มิลลิกรัม วันละ 4 ครั้งเช้า-กลางวัน-เย็น-ก่อนนอน
  • เด็กอายุ 13 ปีขึ้นไป: รับประทานยา Methenamine hippurate ขนาด 1,000 มิลลิกรัมวันละ 2 ครั้งเช้าและก่อนนอน หรือรับประทานยา Methenamine mandelate ครั้งละ 1,000 มิลลิกรัมวันละ 4 ครั้งเช้า-กลางวัน-เย็น-ก่อนนอน
  • เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี: ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกเรื่องผลข้างเคียงของยานี้ในเด็กกลุ่มนี้อย่างชัดเจน การใช้ยานี้ในเด็กกลุ่มนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป

*อนึ่งควรรับประทานยานี้พร้อมอาหาร

****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้นไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาเมทีนามีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาเมทีนามีนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มขนาดรับประทานเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาเมทีนามีนตรงเวลา

เมทีนามีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเมทีนามีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบ ต่างๆของร่างกายดังนี้เช่น

มีข้อควรระวังการใช้เมทีนามีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเมทีนามีนเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยานี้
  • ห้ามปรับขนาดการรับประทานหรือหยุดการใช้ยานี้ด้วยตนเอง
  • ห้ามใช้ยาที่มีสภาพเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม
  • ยานี้สามารถขับออกมากับน้ำนมมารดาและยังไม่มีการศึกษาการใช้ยากับสตรีตั้งครรภ์ จึงถือเป็นข้อห้ามใช้ยานี้กับผู้ป่วยกลุ่มนี้หากไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ห้ามใช้ยานี้กับเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 6 ปี
  • กรณีมีอาการข้างเคียงรุนแรงหรือเกิดอาการแพ้ยาหลังรับประทานยานี้ให้หยุดการใช้ยานี้แล้วรีบนำผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลทันทีฉุกเฉิน
  • ห้ามรับประทานยานี้ร่วมกับยาที่มีฤทธิ์เป็นด่างหรือยาที่ทำให้เกิดภาวะเลือดเป็นด่างเช่น ยา Potassium citrate ด้วยจะส่งผลลดประสิทธิภาพการรักษาของยาเมทีนามีน
  • ห้ามรับประทานยานี้พร้อมสุราหรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนประกอบ
  • ปฏิบัติตัวตามคำสั่งแพทย์และมาพบแพทย์ตามนัดทุกครั้ง
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเมทีนามีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เมทีนามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเมทีนามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาเมทีนามีนอย่างไร?

ควรเก็บยาเมทีนามีนในช่วงอุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius) หรือเก็บในอุณหภูมิ ห้องที่เย็น ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

เมทีนามีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเมทีนามีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Hiprex (ฮิปเปร็กซ์) Aventis Pharmaceuticals
Urex (ยูเร็กซ์) Vatring Pharmaceuticals
Mandelamine (แมนเดลามีน) Warner Chilcott Laboratories

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Hexamethylenetetramine [2016,Feb13]
  2. http://www.drugs.com/pro/methenamine.html [2016,Feb13]
  3. http://www.mims.com.vn/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Methenamine [2016,Feb13]
  4. http://www.drugs.com/drug-interactions/methenamine-index.html?filter=3&generic_only= [2016,Feb13]
  5. http://www.drugs.com/cdi/urex.html [2016,Feb13]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 3 คน Thuksa Saelao aomki IKaihom
Frame Bottom