Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

หลอดลม  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

หอบหืด 

บทนำ

ยาเมทาโพรเทเรนอล (Metaproterenol) หรือในชื่ออื่นคือ ออร์ซิพรีนาลีน (Orciprenaline) เป็นยาในกลุ่มเบต้า 2 แอดริเนอร์จิก รีเซ็พเตอร์ อะโกนิสต์ (Beta 2-adrenergic receptor agonist) มีฤทธิ์ในการขยาหลอดลม โดยมีสรรพคุณทั้งเป็นลักษณะบำบัดรักษาและป้องกัน รวมถึงยับยั้งการหลั่งสารทีเป็นตัวสื่อ/สารสื่อ (Mediator) ที่กระตุ้นให้ร่างกายเกิดอาการแพ้จาก Mast cell รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยานี้เป็นยาพ่นทางปากโดยออกฤทธิ์ภายใน 1 นาที และเป็นยารับประทานซึ่งจะออกฤทธิ์ใน 15 นาที และร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 6 ชั่วโมงขึ้นไปเพื่อการกำจัดยานี้ผ่านไปกับปัสสาวะ

ข้อจำกัดบางประการที่ไม่สามารถทำให้ผู้ป่วยใช้ยาเมทาโพรเทเรนอลได้มีดังนี้เช่น

นอกจากนี้ยังต้องเฝ้าระวังผลข้างเคียง/อาการข้างเคียงจากการใช้ยาเมทาโพรเทเรนอล กับผู้ป่วยบางกลุ่มเช่น สตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร รวมถึงผู้ป่วยที่มีประวัติเป็นโรคลมชัก ผู้ป่วยโรคเบาหวาน ผู้ป่วยต่อมไทรอยด์เป็นพิษ หรือผู้ป่วยที่เป็นเนื้องอกของต่อมหมวกไตอย่าง Pheochromocytoma

การใช้ยาเมทาโพรเทเรนอลร่วมกับยากลุ่มเบต้าบล็อกเกอร์ (Beta-blocker) อย่าง Propra nolol สามารถทำให้ประสิทธิภาพการรักษาของยาเมทาโพรเทเรนอลลดลงได้เช่นกัน

ในทางกลับกันการใช้ยาเมทาโพรเทเรนอลร่วมกับยากลุ่มต่างๆต่อไปนี้อาทิ กลุ่ม Symphathomimetic, MAOIs, TCAs รวมถึงกลุ่ม Catechol-O-methyltransferase (COMT) inhibitors (ยาโรคพาร์กินสัน) และ Beta-adrenergic bronchodilators สามารถทำให้ผู้ป่วยได้รับอาการข้างเคียงจากยาเมทาโพรเทเรนอลได้มากยิ่งขึ้น

ระหว่างที่มีการใช้ยาเมทาโพรเทเรนอลอาจทำให้เกิดอาการวิงเวียน ผู้ป่วยควรหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะต่างๆและ/หรือการทำงานกับเครื่องจักรด้วยจะทำให้เกิดอุบัติเหตุได้ง่าย

หากการใช้ยาเมทาโพรเทเรนอลแล้วอาการไม่ดีขึ้น หรือแม้แต่การใช้ยานี้ในแต่ละวัน มีความถี่ของการใช้มากขึ้น ควรต้องรีบพาผู้ป่วยกลับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็วเพื่อให้แพทย์พิจารณาปรับแนวทางการรักษา

ในทางปฏิบัติก่อนการใช้ยามทาโพรเทเรนอลแพทย์อาจต้องทำการตรวจการทำงานของปอดเพื่อนำมาใช้ประกอบการรักษา

สำหรับผู้สูงอายุและเด็กเป็นกลุ่มที่ร่างกายมีอาการไวเกินต่อยาเมทาโพรเทเรนอลหรืออาจ แพ้ยานี้ได้ง่ายกว่าผู้ป่วยกลุ่มอื่น จึงต้องเพิ่มความระมัดระวังหากจะต้องใช้ยานี้กับผู้ป่วยกลุ่มนี้

ด้านอาการข้างเคียงที่พบได้บ่อยเมื่อมีการใช้ยามทาโพรเทเรนอลคือ นอนหลับยาก/นอนไม่หลับ วิงเวียน กระสับกระส่าย ปวดศีรษะ และคลื่นไส้

ส่วนผู้ที่รับประทานยาเมทาโพรเทเรนอลเกินขนาด จะสังเกตได้จากมีอาการเจ็บหน้าอก หัวใจเต้นเร็วหรือเต้นผิดปกติ หงุดหงิดอย่างรุนแรง ปวดศีรษะมาก คลื่นไส้และวิงเวียนมาก เป็นต้น ซึ่งเมื่อมีอาการดังกล่าวหลังการใช้ยานี้ควรต้องรีบมาโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน

อนึ่ง ผู้บริโภคสามารถสอบถามข้อมูลการใช้ยามทาโพรเทเรนอลเพิ่มเติมได้จากแพทย์ผู้ รักษาหรือจากเภสัชกรในสถานพยาบาลหรือเภสัชกรประจำร้านขายยาได้โดยทั่วไป

เมทาโพรเทเรนอลมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เมทาโพรเทเรนอล

ยาเมทาโพรเทเรนอลมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

เมทาโพรเทเรนอลมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาเมทาโพรเทเรนอลมีกลไกการออกฤทธิ์โดย ตัวยาจะออกฤทธิ์กระตุ้นตัวรับ (Receptor) ในร่างกายที่มีชื่อว่า เบต้า 2 แอดริเนอร์จิก รีเซพเตอร์ (Beta 2 adrenergic receptor) ซึ่งมีอยู่ที่ผนังหลอดลม ทำให้กล้ามเนื้อเรียบในบริเวณนั้นเกิดการคลายตัว ทำให้หลอดลมเปิดกว้าง อากาศจึงผ่านได้สะดวกขึ้น นอกจากนั้นยังออกฤทธิ์ยับยั้งการหลั่งสารสื่อบางอย่างที่คอยกระตุ้นให้ร่างกายเกิอาการแพ้จาก Mast cell อีกด้วย จากกลไกเหล่านี้จึงก่อให้เกิดฤทธิ์ของการรักษาตามสรรพคุณ

เมทาโพรเทเรนอลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเมทาโพรเทเรนอลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทานขนาด 10 และ 20 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาน้ำชนิดรับประทานขนาด 10 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
  • ยาพ่นสเปรย์ทางปากขนาด 0.65 มิลลิกรัม/การพ่น 1 ครั้ง
  • ยาพ่นทางปากชนิดสารละลายขนาดความเข้มข้น 0.4%, 0.6% และ 5%

เมทาโพรเทเรนอลมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาเมทาโพรเทเรนอลมีขนาดการใช้ยาเช่น

ก. ยารับประทาน: ยานี้สามารถรับประทานก่อนหรือพร้อมอาหารก็ได้

  • ผู้ใหญ่: รับประทานยาครั้งละ 20 มิลลิกรัมวันละ 3 - 4 ครั้ง
  • เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปีลงมา: รับประทานยาครั้งละ 0.4 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมวันละ 3 - 4 ครั้งโดยให้ยาทุกๆ 8 - 12 ชั่วโมง
  • เด็กอายุ 2 - 5 ปี: รับประทานยาครั้งละ 1.3 - 2.6 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/วันโดยแบ่งให้ยาทุกๆ 6 - 8 ชั่วโมง
  • เด็กอายุ 6 - 9 ปี: รับประทานยาครั้งละ 10 มิลลิกรัมวันละ 3 - 4 ครั้ง
  • เด็กอายุมากกว่า 9 ปีขึ้นไป: รับประทานยาครั้งละ 20 มิลลิกรัมวันละ 3 - 4 ครั้ง

ข. ยาพ่นทางปาก:

  • ขนาดการพ่นยาทั้งผู้ใหญ่และเด็กจะต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีๆไปตามความรุนแรงของอาการ และผู้บริโภคสามารถค้นหารายละเอียดเพิ่มเติมได้จากเอกสารกำกับยาที่แนบมากับตัวผลิตภัณฑ์ยาพ่น

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาเมทาโพรเทเรนอล ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยา/พ่นยาเมทาโพรเทเรนอลสามารถรับประทานยา/พ่นยาเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยา/พ่นยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามควรรับประทานยา/พ่นยาเมทาโพรเทเรนอลตรงเวลา เพราะการลืมรับประทานยา/พ่นยาบ่อยๆหลายๆครั้งสามารถทำให้ประสิทธิภาพของการรักษาด้อยลงไป

เมทาโพรเทเรนอลมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเมทาโพรเทเรนอลสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้เช่น

มีข้อควรระวังการใช้เมทาโพรเทเรนอลอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเมทาโพรเทเรนอลเช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเมทาโพรเทเรนอลด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เมทาโพรเทเรนอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเมทาโพรเทเรนอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาเมทาโพรเทเรนอลอย่างไร?

ควรเก็บยาเมทาโพรเทเรนอลภายใต้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

เมทาโพรเทเรนอลมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเมทาโพรเทเรนอลที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Alupent (อะลูเพนท์) Boehringer Ingelheim
Metaprel (เมทาเพรล) Novartis Pharmaceuticals

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Orciprenaline [2016,March19]
  2. http://www.drugs.com/cdi/metaproterenol.html [2016,March19]
  3. https://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Orciprenaline [2016,March19]
  4. http://www.drugs.com/imprints/bi-74-4169.html [2016,March19]
  5. http://www.onlinedrugtest.info/generic-metaprel-information.html [2016,March19]
  6. http://www.onlinedrugtest.info/generic-metaproterenol-sulfate-information.html [2016,March19]
  7. http://www.drugs.com/drug-interactions/metaproterenol-index.html?filter=3&generic_only= [2016,March19]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom