Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ยาสลบ 

บทนำ

ยาโปรโพฟอล (Propofol) เป็นยาที่ช่วยทำให้ร่างกายผ่อนคลาย ไร้ความรู้สึก ผู้ป่วยจะรู้สึกง่วงและเข้าสู่ภาวะหลับได้ง่าย มีการออกฤทธิ์เพียงระยะสั้นๆ ทางคลินิกนำมาใช้ร่วมกับการใช้ยาชา/ยา สลบก่อนการผ่าตัด ถูกค้นพบครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ. 1977 (พ.ศ. 2520) องค์การอนามัยโลกได้ระบุให้ เป็นรายการยาที่จำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับสถานพยาบาลต่างๆควรต้องมีสำรองไว้ให้บริการกับผู้ป่วย รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยานี้จะเป็นยาฉีดและมีใช้แต่ในสถานพยาบาลเท่านั้น

ตัวยาโปรโพฟอลที่เข้าสู่กระแสเลือดจะมีการกระจายตัวเป็นลำดับขั้นเช่น มีการรวมตัวกับพลาสมาโปรตีนได้ประมาณ 95 - 99% และใช้เวลาประมาณ 15 - 30 วินาทีก็จะเริ่มออกฤทธิ์โดยมีระยะเวลาออกฤทธิ์ประมาณ 5 - 10 นาที ตับจะเป็นอวัยวะที่คอยทำลายยานี้อย่างต่อเนื่อง ร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 30 - 60 นาทีเพื่อกำจัดยานี้ออกจากกระแสเลือด ปัจจุบันสถานพยาบาลหลายแห่งนิยมใช้ยาโปรโพฟอลมากกว่ายาโซเดียม ไทโอเพนทัล (Sodium thiopental, ยาสลบชนิดหนึ่ง) ด้วยเหตุผลผู้ที่ได้รับยาโปรโพฟอลสามารถฟื้นสติหลังการวางยาสลบได้รวดเร็วกว่า

อย่างไรก็ตามยังมีข้อจำกัดบางประการที่ทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถใช้ยานี้ได้หรืออาจต้องใช้ยานี้ด้วยความระมัดระวังเป็นอย่างมากอย่างเช่น

นอกจากนี้การใช้ยาโปรโพฟอลยังสามารถทำให้เกิดอาการข้างเคียงอื่นที่พบเห็นได้เช่น มีความดันโลหิตต่ำหรือมีความดันโลหิตสูง คลื่นไส้ อาเจียน หัวใจเต้นช้า จึงถือเป็นเหตุผลที่ทีมแพทย์จะต้องเฝ้าระวังสัญญาณชีพต่างๆของผู้ป่วยขณะที่ใช้ยานี้ โดยต้องควบคุมให้เป็นปกติหรือใกล้เคียงปกติให้มากที่สุด

คณะกรรมการอาหารและยาของไทยได้บรรจุให้โปรโพฟอลอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ และจัดเป็นประเภทยาควบคุมพิเศษ ผู้บริโภคสามารถพบเห็นการใช้ยานี้ได้ในสถานพยาบาลทั้งของรัฐ และเอกชนโดยทั่วไป

โปรโพฟอลมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

โปรโพฟอล

ยาโปรโพฟอลมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

  • ใช้ในกระบวนการผ่าตัดช่วยทำให้ผู้ป่วยมีสภาพไร้ความรู้สึกเหมือนมีอาการชาและมีสภาวะหลับง่ายขึ้น
  • ช่วยระงับประสาท (ยาคลายเครียด) กับผู้ที่ต้องใช้เครื่องช่วยหายใจ

โปรโพฟอลมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาโปรโพฟอลคือ ผู้ป่วยที่ได้รับยานี้จะเกิดภาวะกดการทำงานของระบบประสาทและเป็นยากล่อมประสาท (ยาคลายเครียด) ทำให้ผู้ป่วยมีความรู้สึกผ่อนคลาย ไร้ความ รู้สึกจนเข้าสู่สภาวะหลับได้ง่าย ตัวยามีระยะเวลาของการออกฤทธิ์ไม่นาน อีกทั้งผู้ป่วยสามารถฟื้นสภาพกลับสู่สภาวะตื่นได้รวดเร็ว

โปรโพฟอลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาโปรโพฟอลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาฉีดขนาด 10 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร
  • ยาฉีดขนาดความเข้มข้น 1%

โปรโพฟอลมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาโปรโพฟอลมีขนาดการบริหารยา/ใช้ยาเช่น

ก. ผู้ที่อายุน้อยกว่า 55 ปี:

  • กรณีใช้ยานี้เพื่อกระตุ้นให้เกิดสภาพไร้ความรู้สึกและภาวะหลับ: ฉีดยา 40 มิลลิกรัมเข้าหลอดเลือดดำทุกๆ 10 วินาทีจนกระทั่งยาเริ่มออกฤทธิ์ การใช้ยาอาจอยู่ในช่วง 2 - 2.5 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม โดยขนาดการใช้ยาสูงสุดไม่เกิน 250 มิลลิกรัม
  • ขนาดยาที่ใช้เพื่อคงระดับการรักษา/คงการหลับ: ให้ใช้เป็นลักษณะหยดยาเข้าหลอดเลือดดำในอัตรา 100 - 200 ไมโครกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/นาที ขนาดการใช้สูงสุดไม่เกิน 20,000 ไมโครกรัม/นาที

ข. ผู้มี่ตั้งแต่ 55 ปีขึ้นไป:

  • กรณีเพื่อกระตุ้นให้เกิดสภาพไร้ความรู้สึกและภาวะหลับ: ให้ฉีดยา 20 มิลลิกรัมเข้าหลอดเลือดดำทุก 10 วินาทีจนกระทั่งยาเริ่มออกฤทธิ์ ขนาดการใช้สูงสุดไม่เกิน 200 มิลลิกรัม
  • ขนาดที่ใช้เพื่อคงระดับการรักษา/คงการหลับ: ให้ใช้เป็นลักษณะหยดยาเข้าหลอดเลือดดำในอัตรา 50 - 100 ไมโครกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/นาที

ค. เด็กอายุ 3 - 6 ปี:

  • กรณีกระตุ้นให้เกิดสภาพไร้ความรู้สึกและภาวะหลับ: ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำขนาด 2.5 - 3.5 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมในช่วง 20 - 30 วินาที
  • ขนาดที่ใช้คงระดับการรักษา/คงการหลับ: ให้ใช้เป็นลักษณะหยดยาเข้าหลอดเลือดดำในอัตรา 125 - 300 ไมโครกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/นาที

ง. เด็กอายุต่ำกว่า 3 ปีลงมา: ขนาดการใช้ยากับเด็กกลุ่มนี้ให้ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาโดยพิจารณาเป็นกรณีไป

*อนึ่งขนาดที่ใช้คงระดับการรักษาหมายถึง การให้ยาผู้ป่วยเพื่อคงสภาพการหลับในขณะที่หัตถการ/การผ่าตัดยังไม่เสร็จสิ้น

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาโปรโพฟอล ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

โปรโพฟอลมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาโปรโพฟอลสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบต่างๆของร่างกายดังนี้เช่น

*อนึ่งสำหรับผู้ป่วยที่ได้รับยาโปรโพฟอลเกินขนาดจะมีอาการต่อระบบการทำงานของหัวใจ ระบบการหายใจถูกกดหรือทำงานได้น้อยลง การบำบัดรักษาโดยแพทย์จะใช้เครื่องช่วยหายใจเพื่อช่วยให้ร่างกายได้รับปริมาณออกซิเจนอย่างเพียงพอ กระตุ้นการทำงานของหลอดเลือดที่เลี้ยงบริเวณหัวใจโดยการยกเท้าผู้ป่วยให้สูงขึ้น รวมถึงการใช้ยาประเภท Anticholinergic ร่วมด้วย

มีข้อควรระวังการใช้โปรโพฟอลอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาโปรโพฟอลเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยาชนิดนี้
  • ห้ามใช้ยากับสตรีตั้งครรภ์ด้วยตัวยาสามารถซึมผ่านรกและเข้าถึงทารกได้ รวมถึงสตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตรโดยจะต้องเว้นการให้นมบุตรจนกระทั่งร่างกายกำจัดยานี้หมดเสียก่อน การจะใช้ยานี้กับผู้ป่วยกลุ่มนี้ต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น
  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้อาหารประเภทไข่หรือประเภทถั่วต่างๆ
  • ขณะให้ยานี้กับผู้ป่วย แพทย์/พยาบาลจะควบคุมกำกับดูแลสัญญาณชีพต่างๆของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด หากมีภาวะสัญญาณชีพผิดปกติ ผู้ป่วย/ญาติต้องรีบแจ้งแพทย์/พยาบาลทันที
  • การใช้ยานี้ในผู้ป่วยสูงอายุและเด็กจะมีขนาดใช้ยาที่ไม่เหมือนขนาดการใช้กับผู้ใหญ่ โดยแพทย์จะใช้ขนาดยาตามคำแนะนำที่ระบุในเอกสารกำกับยาที่แนบมากับตัวผลิตภัณฑ์
  • ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาโปรโพฟอลด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

โปรโพฟอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาโปรโพฟอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาโปรโพฟอลอย่างไร?

ควรเก็บยาโปรโพฟอลตามคำแนะนำในเอกสารกำกับยา เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

โปรโพฟอลมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาโปรโพฟอลที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าและบรืษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Anepol (อะเนพอล)Hana Pharm
Anesvan (แอเนสแวน)Chi Sheng
Fresofol 1% MCT/LCT (เฟรโซฟอล 1% เอ็มซีที/แอลซีที)Fresenius Kabi
Pofol (โพฟอล) Dong Kook Pharma
Profol (โพรฟอล) Claris Lifesciences Ltd
Propofol Abbott (พรอโพฟอล แอ๊บบอต) Abbott
Propofol-Lipuro 1% (พรอโพฟอล-ลิพูโร 1%)B Braun

อนึ่งยาชื่อการค้าของยาโปรโพฟอลในประเทศตะวันตกเช่น Diprivan

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Propofol [2016,April9]
  2. http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/medicine/essential/list/192#item-9069 [2016,April9]
  3. http://www.drugs.com/sfx/propofol-side-effects.html [2016,April9]
  4. http://www.mims.com/Thailand/drug/info/fresofol%201percent%20mct-lct/?type=brief [2016,April9]
  5. http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Propofol [2016,April9]
  6. http://www.drugs.com/pro/propofol.html [2016,April9]
  7. http://www.drugs.com/drug-interactions/propofol-index.html?filter=3&generic_only= [2016,April9]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน faluk2520 Nus
Frame Bottom