Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บทนำ

เมทิลเฟนิเดต (Methylphenidate) เป็นยาที่นำมารักษาโรคสมาธิสั้นและโรคลมหลับ (โรคที่ผู้ป่วยมีอาการหลับง่ายผิดปกติ) จากการศึกษามากกว่า 50 ปีพบว่ายานี้มีประสิทธิภาพและปลอดภัยหากมีการบริหารยาอย่างถูกต้อง มีการจดทะเบียนสิทธิบัตรครั้งแรกที่สหรัฐอเมริกาในปี ค.ศ. 1955 (พ.ศ. 2498) และเริ่มนำมาใช้รักษาอาการสมาธิสั้นในปี ค.ศ. 1960 (พ.ศ. 2503) จนเป็นที่แพร่หลายในเวลาต่อมาทั้งในแถบอเมริกา เม็กซิโก ยุโรป และเอเชีย สำหรับชื่อการค้าที่คุ้นเคยในประเทศไทย ได้แก่ Concerta, Ritalin, Methylphenidate Hexal, และ Rubiten

จากการศึกษาด้านเภสัชจลนศาสตร์ (Pharmacokinetic, การศึกษาความเป็นไปของยาเมื่อยาเข้าสู่ร่างกาย) ของยานี้ พบว่ายานี้ถูกดูดซึมจากทางเดินอาหารประมาณ 11 - 52% เมื่อเข้าสู่กระแสเลือดจะจับกับพลาสมาโปรตีน 10 - 33% ตับจะเป็นอวัยวะที่คอยเปลี่ยนโครงสร้างทางเคมีของยา ร่างกายต้องใช้เวลา 2 - 3 ชั่วโมงในการกำจัดยาออกจากกระแสเลือด 50%โดยผ่านไปกับปัสสาวะ

สำหรับประเทศไทยโดยคณะกรรมการอาหารและยาได้บรรจุเมทิลเฟนิเดตอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ จัดอยู่ในกลุ่มวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทประเภทที่ 2 ไม่สามารถหาซื้อตามร้านขายยาทั่ว ไปได้ จะพบเห็นแต่ในสถานพยาบาลที่มีใบอนุญาตเท่านั้น ผู้ป่วยทีได้รับยานี้ควรเคร่งครัดและมีวินัยของการรับประทานยาตามแพทย์สั่ง ห้ามปรับเปลี่ยนขนาดการใช้ยาด้วยตนเองโดยเด็ดขาด

ยาเมทิลเฟนิเดตมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ยาเมทิลเฟนิเดต

ยาเมทิลเฟนิเดตมีสรรพคุณดังนี้

ยาเมทิลเฟนิเดตมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

เมทิลเฟนิเดตมีกลไกการออกฤทธิ์โดยตัวยาจะออกฤทธิ์กระตุ้นสมอง รวมถึงออกฤทธิ์ในลักษณะเป็นการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ (Indirect-acting sympathomimetic) จึงส่งผลช่วยบำบัดรักษาโรคตามสรรพคุณ

ยาเมทิลเฟนิเดตมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเมทิลเฟนิเดตมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

ยาเมทิลเฟนิเดตมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาเมทิลเฟนิเดตมีขนาดรับประทานดังนี้

ก. สำหรับโรคลมหลับ:

  • ผู้ใหญ่: รับประทาน 20 - 30 มิลลิกรัม/วันโดยแบ่งรับประทาน สามารถปรับขนาดรับประทานโดยอยู่ในช่วง 10 - 60 มิลลิกรัม/วัน
  • เด็ก: โรคนี้ไม่ค่อยพบในเด็ก จึงไม่มีข้อมูลการใช้ยาที่ชัดเจน การใช้ยานี้ในเด็กจึงขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์

ข. สำหรับโรคสมาธิสั้น:

  • เด็กที่มีอายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไป: เริ่มต้นรับประทาน 5 มิลลิกรัมวันละครั้ง หรือรับประทาน 5 มิล ลิกรัมวันละ 2 ครั้งก่อนอาหาร หากจำเป็นสามารถปรับขนาดรับประทานเพิ่มขึ้นครั้งละ 5 - 10 มิลลิ กรัมต่อสัปดาห์ และขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 60 มิลลิกรัม/วันโดยแบ่งรับประทาน ทั้งนี้ระหว่างใช้ยาต้องพบแพทย์ตามนัดเสมอ เพราะอาจมีการปรับเปลี่ยนขนาดยาหรือปรับเปลี่ยนเป็นตัวยาอื่น ถ้าการรักษาไม่ได้ผลเท่าที่ควร
  • เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี: การใช้ยานี้และขนาดยาขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ เนื่องจากอาจมีผล ข้างเคียงจากยาสูงกว่าในเด็กอายุตั้งแต่ 6 ปีขึ้นไป
  • ผู้ใหญ่: ขนาดยา ขึ้นกับรูปแบบการจัดจำหน่ายของยาที่แพทย์เลือกใช้ (เช่น ชนิดออกฤทธิ์เนิ่นนานหรือชนิดทั่วไป) และขึ้นกับความรุนแรงของอาการผู้ป่วย ดังนั้นขนาดยาจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์

*****หมายเหตุ:

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาเมทิลเฟนิเดต ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัช กรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาเมทิลเฟนิเดตสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ยาเมทิลเฟนิเดตมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเมทิลเฟนิเดตสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น มีอาการเจ็บหน้าอก หัวใจเต้นผิดจังหวะ เกิดการอักเสบของหลอดเลือดแดงที่หล่อเลี้ยงบริเวณสมอง ความดันโลหิตเปลี่ยนแปลง หัวใจล้มเหลว ชีพจรเต้นผิดปกติ หัวใจเต้นเร็ว ซึมเศร้า วิงเวียน ง่วงนอน มีไข้ ปวดศีรษะ นอนไม่หลับ หงุดหงิด ผิวหนังอักเสบ ผมร่วง ลมพิษ ผื่นคัน กดการเจริญเติบโตในเด็ก ปวดท้อง เบื่ออาหาร ท้องเสีย คลื่นไส้ อาเจียน น้ำหนักลด โลหิตจาง ตับวาย การมองภาพผิด ปกติ มีอาการไอ ไซนัสอักเสบ มีการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจส่วนต้น

มีข้อควรระวังการใช้ยาเมทิลเฟนิเดตอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเมทิลเฟนิเดตดังนี้

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเมทิลเฟนิเดตด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ยาเมทิลเฟนิเดตมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเมทิลเฟนิเดตมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้

  • การใช้ยาเมทิลเฟนิเดตร่วมกับยารักษาความดันโลหิตสูง อาจทำให้ประสิทธิภาพของยาลดความดันโลหิตด้อยประสิทธิภาพลง จึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ร่วมกัน
  • การใช้ยาเมทิลเฟนิเดตร่วมกับการดื่มแอลกอฮอล์ จะทำให้เกิดการกดการทำงานของสมองและส่ง ผลต่อการรักษา จึงห้ามรับประทานยาเมทิลเฟนิเดตร่วมกับแอลกอฮอล์โดยเด็ดขาด
  • การใช้ยาเมทิลเฟนิเดตร่วมกับยากันชักเช่น Phenytoin อาจทำให้ความเข้มข้นของยากันชักในกระ แสเลือดเพิ่มขึ้น จนอาจได้รับผลข้างเคียงจากยากันชักเพิ่มขึ้น แพทย์จะปรับขนาดรับประทานให้เหมาะสมเป็นกรณีๆไป

ควรเก็บรักษายาเมทิลเฟนิเดตอย่างไร?

ควรเก็บยาเมทิลเฟนิเดตระหว่างอุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius) เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่ควรเก็บยาในห้องน้ำ

ยาเมทิลเฟนิเดตมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเมทิลเฟนิเดตที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Concerta (คอนเซอร์ตา)Janssen-Cilag
Methylphenidate Hexal (เมทิลเฟนิเดต เฮ็กซอล)Salutas Pharma
Ritalin (ริทาลิน)Novartis
Rubifen (รูบิเฟน)Lab Rubio

บรรณานุกรม

1 http://en.wikipedia.org/wiki/Methylphenidate [2014,Nov22]
2 http://www.drugs.com/methylphenidate.html [2014,Nov22]
3 http://www.drugs.com/dosage/methylphenidate.html#Usual_Adult_Dose_for_Attention_Deficit_Disorder [2014,Nov22]
4 http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=methylphenidatte [2014,Nov22]
5 http://www.mims.com/USA/drug/info/Ritalin/Ritalin%20Tablet?type=full [2014,Nov22]
6 http://www.mims.com/USA/drug/info/methylphenidate/?type=full&mtype=generic#Dosage [2014,Nov22]
7 http://www.cdc.gov/ncbddd/tourette/data.html [2014,Nov22]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom