Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ต่อมไทรอยด์  ระบบมะเร็งวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ก้อนในต่อมไทรอยด์  ก้อนแข็งที่ต่อมไทรอยด์ 

บทนำ

มะเร็งต่อมไทรอยด์(Thyroid cancer) คือโรคที่เกิดจากการกลายพันธ์ของเซลล์ต่อมไทรอยด์ ณ ตำแหน่งใดของต่อมฯก็ได้ โดยเกิดมีการเจริญแบ่งตัวสูงกว่าปกติและร่างกายควบคุมการแบ่งตัวนี้ไม่ได้ จนเกิดเป็นก้อนเนื้อมะเร็งที่รุกราน/ลุกลามทำลายเนื้อเยื่อต่อมไทรอยด์ อวัยวะข้างเคียง ต่อมน้ำเหลืองลำคอ และในที่สุดแพร่กระจายทางระบบน้ำเหลืองเข้าทำลายต่อมน้ำเหลืองนอกลำคอทั่วร่างกาย เช่นที่ รักแร้ ช่องอก และ/หรือแพร่กระจายเข้ากระแสเลือด/โลหิตไปทำลายอวัยวะต่างๆได้ทั่วร่างกาย พบบ่อย คือ ปอด และกระดูก ส่วนเข้าสู่สมองพบได้ประปราย

ต่อมไทรอยด์ (Thyroid gland) เป็นต่อมไร้ท่อ อยู่ด้านหน้าของลำคอทั้งซ้าย (กลีบซ้าย) และขวา (กลีบขวา) โดยอยู่บริเวณใต้ลูกกระเดือก และมีเนื้อเยื่อไทรอยด์เชื่อมระหว่างต่อมกลีบซ้ายและกลีบขวา ต่อมไทรอยด์ทำหน้าที่ในการผลิตฮอร์โมน(ฮอร์โมนจากต่อมไทรอยด์)เพื่อควบคุม การเผาผลาญพลังงานของร่างกาย, อุณหภูมิของร่างกาย, ความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ, ระดับไขมันในเลือด, และรวมถึงอารมณ์ความรู้สึกต่างๆด้วย

ถ้าหากต่อมไทรอยด์ไม่สามารถควบคุมการทำงานของร่างกายให้เป็นปกติ ร่างกายจะเกิดความผิดปกติขึ้น เช่น คอพอก คอพอกเป็นพิษ (โรคของต่อมไทรอยด์) และโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์

ในบทนี้ จะกล่าวถึงเฉพาะ ‘โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์’ ที่เรียกในภาษาแพทย์ว่า ‘Thyroid cancer หรือ Thyroid carcinoma

มะเร็งต่อมไทรอยด์โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์คืออะไร?

มะเร็งต่อมไทรอยด์

โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ คือโรคมะเร็งที่เกิดกับต่อมไทรอยด์ โดยเกิดได้กับต่อมไทรอยด์ทั้งกลีบซ้าย และกลีบขวา รวมทั้งในเนื้อเยื่อที่เชื่อมต่อมทั้งสองข้างด้วย มะเร็งต่อมไทรอยด์สามารถแบ่งเป็น 2 ชนิดใหญ่ๆ คือ

ก. มะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดที่เซลล์มะเร็งจับกินแร่รังสีไอโอดีน/น้ำแร่รังสีไอโอดีน (Differentiated carcinoma) ซึ่งเป็นกลุ่มมะเร็งต่อมไทรอยด์ที่พบได้บ่อยที่สุด ประมาณ 90-95%ของโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ทั้งหมด ซึ่งยังแบ่งย่อยเป็นอีก 2 ชนิดคือ

  • ชนิดพาพิลลารี (Papillary cell carcinoma) และ
  • ชนิด ฟอลลิคูลา (Follicular Carcinoma)

ข. มะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดที่เซลล์มะเร็งไม่จับกินแร่รังสีไอโอดีน ซึ่งพบได้น้อยมากประมาณ 5% ของโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ทั้งหมด โดยมีหลายชนิดย่อย เช่น

  • ชนิด เมดัลลารี (Medullary cell carcinoma)
  • ชนิด อะนาพลาสติค (Anaplastic carcinoma) และ
  • ชนิดอื่นๆนอกจาก 2 ชนิดที่กล่าวแล้ว

อนึ่ง ในบทนี้จะกล่าวถึงเฉพาะ “โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดที่จับกินแร่รังสีไอโอดีน”เท่านั้น เพราะพบได้สูงที่สุดเกือบทั้งหมดของโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ ซึ่งโรคมะเร็งชนิดนี้ มีอัตราการหายจากโรคที่ดีกว่ามะเร็งชนิดอื่นๆ ทั้งนี้ในบทความนี้ จะเรียกโรคมะเร็งชนิดนี้ว่า “มะเร็งต่อมไทรอยด์

สำหรับมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดอื่นๆนั้นจะมีการดูแลรักษาที่แตกต่างกันในแต่ละชนิด ดังนั้นหากเป็นมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดอื่นๆที่ไม่ใช่ในกลุ่มที่จะกล่าวถึงในบทนี้ ซึ่งเป็นมะเร็งที่พบได้เพียงประปราย ให้ปรึกษาแพทย์ผู้ทำการรักษาต่อไป

โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์มักพบในใคร?

โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ เป็นโรคที่พบได้ในทุกช่วงอายุ มีรายงานพบได้ตั้งแต่อายุ 10 ปี จนถึงอายุ 80 ปี และพบในเพศหญิงมากกว่าเพศชาย โดยในประเทศไทย รายงานจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติ การทรวงสาธารณสุขในปี พ.ศ. 2558 ผู้ป่วยช่วงปีพ.ศ. 2553-2555 พบโรคนี้ในผู้ชาย 1.5 รายต่อประชากรชาย 1แสนคน และในผู้หญิง 5.1 รายต่อประชากรหญิง 1 แสนคน

อะไรเป็นสาเหตุของโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์?

ปัจจุบัน ยังไม่ทราบสาเหตุที่แท้จริงของการเกิดโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ แต่มีปัจจัยหลายอย่างที่เกี่ยวข้องกับการเกิดโรคนี้ ซึ่งสามารถแบ่งได้เป็น 3 ปัจจัยใหญ่ๆ คือ

ก. กรรมพันธุ์ มีรายงานว่าโรคทางกรรมพันธุ์บางชนิดสัมพันธ์กับการเกิดโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์

ข. สิ่งแวดล้อม เช่น

ค. ระดับของเกลือแร่ไอโอดีนในอาหาร ซึ่งจะส่งผลต่อการทำงานของฮอร์โมนไทรอยด์ โดยบางการศึกษาพบว่า ในถิ่นที่มีภาวะขาดไอโอดีน จะพบอุบัติการณ์ของโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิด Follicular เพิ่มขึ้น และในถิ่นที่มีการเสริมเกลือแร่ไอโอดีนในอาหาร และ/หรือน้ำดื่ม จะพบอุบัติการณ์ของโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิด Papillary เพิ่มขึ้น

โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์มีอาการอย่างไรบ้าง?

อาการที่พบได้ในผู้ป่วยโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์นั้น ไม่มีอาการเฉพาะ

แพทย์วินิจฉัยโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ ได้จาก

โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์มีกี่ระยะ?

การจัดระยะโรคของโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ชนิดเซลล์มะเร็งจับกินน้ำแร่รังสีไอโอดีนนั้น ต่างจากการจัดระยะของโรคมะเร็งอื่นๆ โดยมีการนำอายุของผู้ป่วยมาจัดเป็นระยะของโรค เพราะความรุนแรงของโรคขึ้นกับอายุผู้ป่วยด้วย ซึ่งระยะโรคมะเร็งของต่อมไทรอยด์ชนิดเซลล์จับน้ำแร่รังสีไอโอดีนนี้ นิยมจัดระยะโรค ตามองค์กรณ์แพทย์ด้านโรคมะเร็งแห่งสหรัฐอเมริกา(American Joint Committee on Cancer/ AJCC) AJCC staging manual edition 8th ดังนี้

ก.ในผู้ป่วยที่อายุน้อยกว่า 55 ปี: แบ่งโรคเป็น 2 ระยะ คือ

ข.ในผู้ป่วยที่อายุตั้งแต่ 55 ปีขึ้นไป: แบ่งโรคเป็น 4 ระยะ คือ

รักษาโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์อย่างไร?

ในการดูแลรักษาโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์นั้น มีการรักษาหลักๆร่วมกันอยู่ 3 วิธี คือ

ก. การผ่าตัดต่อมไทรอยด์ ซึ่งอาจตัดต่อมน้ำเหลืองที่คอที่อยู่ติดกับต่อมไทรอยด์ออกด้วย ซึ่งการรักษาวิธีนี้

ซึ่งการผ่าตัดนี้ ยังช่วยเพิ่มอัตราการหายจากโรคให้สูงขึ้นด้วย ดังนั้นในผู้ป่วยบางรายที่ผ่าตัดต่อมไทรอยด์ออกเพียงบางส่วนในครั้งแรกเนื่องจากวินิจฉัยว่า ก้อนเนื้อเป็นเพียงเนื้องอก แต่เมื่อทราบผลชิ้นเนื้อหลังผ่าตัดจากการตรวจทางพยาธิ ว่าเป็นโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ จึงอาจต้องผ่าตัดอีกครั้งเพื่อตัดเอาต่อมไทรอยด์ออกทั้ง 2 กลีบ เป็นการรักษาที่ต้องทำเป็นอันดับแรก ซึ่งการผ่าตัดที่นิยมทำมากที่สุดคือ ผ่าตัดเอาต่อมไทรอยด์ออกทั้ง 2 ข้าง เพราะมีข้อดีมากกว่าผ่าตัดเอาต่อมไทรอยด์ออกเพียงบางส่วน

ข. การกินแร่รังสีไอโอดีน ซึ่งแร่รังสีไอโอดีนนี้ เป็นสารกัมมันตรังสีที่ได้รับการเตรียมให้อยู่ในรูปของแคปซูล หรือในรูปของสารน้ำ เพื่อให้ผู้ป่วยกินได้ง่าย โดยแร่รังสีไอโอดีนเหล่านั้น จะไปรักษาโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ที่อาจหลงเหลืออยู่หลังจากผ่าตัด ทั้งที่บริเวณลำคอ และเนื้อเยื่อใกล้เคียง นอกจากนั้น ยังสามารถช่วยรักษามะเร็งต่อมไทรอยด์ที่แพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นๆได้ด้วย เช่น ต่อมน้ำเหลือง ปอด กระดูก ซึ่งในการรักษาด้วยการกินแร่รังสีฯนั้น อาจกินเพียงครั้งเดียว หรือมากกว่า 1 ครั้งตามความรุนแรงของโรค และดุลพินิจของแพทย์

ค. การให้ยาฮอร์โมนไทรอยด์(เช่นยา Levothyroxine) กินอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต เพื่อให้ฮอร์โมนฯชดเชยกับร่างกาย หลังจากผ่าตัดเอาต่อมไทรอยด์ออกทั้ง 2 กลีบแล้ว และยังช่วยควบคุมโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ไม่ให้กลับเป็นซ้ำได้อีกด้วย ดังนั้นผู้ป่วยควรต้องรับประทานยาไทรอยด์ฮอร์โมนอย่างต่อเนื่องตามคำแนะนำของแพทย์ที่ทำการรักษา ไม่ควรขาดยา

นอกจากนั้น ยังอาจมีวิธีอื่นอีกที่แพทย์จะเลือกใช้เป็นแต่ละกรณีผู้ป่วย ได้แก่

การรักษาโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์มีผลข้างเคียงอย่างไร?

ผลข้างเคียง (ผลแทรกซ้อน) จากการรักษาในแต่ละวิธีรักษานั้นจะแตกต่างกันตามแต่ละวิธีที่ผู้ป่วยได้รับการรักษา และผลข้างเคียงอาจพบได้มากขึ้นหากผู้ป่วยได้รับการรักษาด้วยหลายๆวิธีร่วมกัน

ตัวอย่างผลข้างเคียงที่เกิดจากการรักษาแต่ละวิธีหลักทั้ง3วิธี ได้แก่

ก. ผลข้างเคียงจากการผ่าตัด เช่น

ข. ผลข้างเคียงจากการกินแร่รังสีไอโอดีน/น้ำแร่รังสีไอโอดีน หรือการกินแร่รังสีไอโอดีนชนิดเป็นแคปซูล ในระยะเฉียบพลัน (1-7 วันหลังได้รับแร่รังสีฯ) เช่น

นอกจากนั้น อาจมีผลข้างเคียงในระยะยาวได้ด้วยเมื่อได้รับแร่รังสีฯปริมาณสูงหลายๆครั้ง เช่น

ค. ผลข้างเคียงจากยาฮอร์โมนไทรอยด์ มักพบในกรณีได้ขนาดยาสูง เช่น

โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์รุนแรงไหม?

โรคมะเร็งต่อมไทรอยด์มักมีความรุนแรงของโรคต่ำ เมื่อได้รับการรักษาแล้วมีโอกาสหายขาด หรืออยู่ได้ถึง 10-20 ปี สูงถึงประมาณ 80–90%

แต่หากพบโรคนี้ในผู้ชาย และในผู้ป่วยที่มีอายุตั้งแต่ 55 ปีขึ้นไป มักมีความรุนแรงของโรคสูงกว่าผู้ป่วยกลุ่มอายุน้อยกว่า 55 ปี

มีวิธีตรวจคัดกรองโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ไหม? ควรพบแพทย์เมื่อไร?

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีในการตรวจคัดกรองโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ให้พบตั้งแต่ยังไม่มีอาการ

ดังนั้น จึงควรสังเกต และคลำลำคอของตนเองว่า มี ก้อนเนื้อผิดปกติ หรือคลำพบต่อมน้ำเหลืองที่ลำคอหรือไม่ หากพบความผิดปกติเหล่านี้ ควรรีบพบแพทย์/มาโรงพยาบาลเพื่อการวินิจฉัย และการรักษาแต่เนิ่นๆ

ป้องกันโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ได้อย่างไร?

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีป้องกันที่มีประสิทธิภาพในการป้องกันโรคมะเร็งต่อมไทรอยด์ แต่มีข้อแนะนำ เพราะอาจลดโอกาสเกิดโรคนี้ได้บ้าง คือ

  • การหลีกเลี่ยงสาเหตุต่างๆที่เกิดจากสิ่งแวดล้อมดังกล่าวแล้ว ที่สามารถหลีกเลี่ยงได้ เช่น หลีกเลี่ยงการสัมผัสสารกัมมันตรังสี
  • นอกจากนั้น ควรรับประทานอาหารที่มีไอโอดีน (อาหารทะเล เกลือแกง น้ำปลา อาหาร/ขนมขบเคี้ยวรสเค็ม) อย่างเหมาะสม ไม่กินมาก หรือน้อยจนเกินไป ดังได้กล่าวแล้วในหัวข้อ สาเหตุ

ดูแลตนเองอย่างไร? ดูแลผู้ป่วยมะเร็งอย่างไร?ควรพบแพทย์ก่อนัดเมื่อไหร่?

การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นโรคมะเร็งและการดูแลผู้ป่วยมะเร็งทุกชนิดรวมมะเร็งต่อมไทรอยด์ จะคล้ายกัน ปรับใช้ด้วยกันได้ ซึ่งที่สำคัญ คือ

  • ปฏิบัติตาม แพทย์ พยาบาล แนะนำ
  • กินยา/ใช้ยาที่แพทย์สั่งให้ครบถ้วน ไม่หยุดยาเองโดยไม่ปรึกษาแพทย์
  • พบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามแพทย์นัดเสมอ
  • ควรพบแพทย์/มาโรงพยาบาลก่อนนัดเมื่อ

นอกจากนั้น แนะนำอ่านรายละเอียดเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน Wanwat
Frame Bottom