Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

มดลูก  รังไข่  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ปวดท้องประจำเดือนมาก 

บทนำ

ยาดานาซอล (Danazol หรือยาชื่อการค้าในต่างประเทศคือ Danocrine) จัดอยู่ในกลุ่มยาฮอร์โมนเพศชนิดแอนโดรเจน (Androgen hormone) ซึ่งเป็นฮอร์โมนเพศชาย (Male sex hor mone) ยาดานาซอลมีข้อบ่งใช้ในการรักษาเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis), ภาวะมีก้อนในเต้านมชนิด Fibrocystic breast changes และโรค Hereditary angioedema (โรคทางพันธุกรรมที่พบได้น้อยที่มีความผิดปกติทางภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกาย)

กลไกการออกฤทธิ์ของยาดานาซอลจะเกี่ยวข้องกับระบบต่อมใต้สมองและรังไข่ (Pituitary -ovarian axis) โดยมีผลยับยั้งการทำงานของฮอร์โมน Follicle-stimulating hormone (FSH) และฮอร์โมน Luteinizing hormone (LH) ที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการเจริญของไข่และของการตกไข่ซึ่งมีผลทำให้เยื่อบุโพรงมดลูก (Endometrial tissue) ฟ่อและหลุดลอกรวมถึงมีผลลดอัตราการเจริญเติบโตของเนื้อเยื่อเต้านมที่ผิดปกติ (Abnormal breast tissue) นอกจากนี้ยังพบว่ามีการใช้ยาดานาซอลเพื่อลดความรุนแรงของโรค Hereditary angioedema ได้โดยตัวยามีผลเพิ่มสารภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกายที่มีชื่อว่า คอมพลีเมนท์ชนิดซี4 (Complement component 4) เนื่องจากพบว่าโรค Hereditary angioedema นี้เกิดจากร่างกายขาดสารภูมิคุ้มกันฯคอมพลีเมนท์ซึ่งมีบทบาทในการยับยั้งปฏิกิริยาการเกิดอาการแพ้ต่างๆอันเป็นอาการแสดงของโรค (เช่น อาการบวมตามร่างกาย ปวดท้อง กล่องเสียงบวม และอาจมีลมพิษแบบเรื้อรัง)

อาการไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง) ที่อันตรายของยาดานาซอลคือ ภาวะลิ่มเลือดอุดตันในหลอดเลือดดำ (Deep Vein Thrombosis, DVT), โรคลิ่มเลือดอุดกั้นในปอด (Pulmonary Embo lism, PE), ภาวะที่สมองขาดเลือดไปเลี้ยงเนื่องจากหลอดเลือดตีบอุดตัน (Stroke) รวมถึงภาวะความดันในกะโหลกศีรษะสูงโดยไม่ทราบสาเหตุ (Pseudotumor cerebri) โดยแพทย์และเภสัชกรควรแนะนำให้ผู้ป่วยและญาติใกล้ชิดทราบอาการและอาการแสดงของภาวะหลอดเลือดสมองอุดตัน เช่น หน้าเบี้ยว รู้สึกชาครึ่งซีก ปวดศีรษะ หรือปวดศีรษะแบบไมเกรนโดยปวดเป็นจังหวะ (Pulsat ing intracranial sounds) คลื่นไส้ อาเจียนแบบพุ่งออกมา ซึ่งหากเกิดอาการดังกล่าวควรรีบพบแพทย์ที่โรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน ดังนั้นก่อนการเริ่มใช้ยาดานาซอล แพทย์ผู้รักษาจะประเมินความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากยานี้เทียบกับประโยชน์ที่ผู้ป่วยจะได้รับ

ยาดานาซอลมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ดานาซอล

ยาดานาซอลมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อการรักษาเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometrio sis), ภาวะมีก้อนเต้าในนมชนิด Fibrocystic breast changes และการรักษาโรค Hereditary angioedema

ยาดานาซอลมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาดานาซอลคือ ตัวยาจะกดการทำงานของกระบวนการระบบต่อมใต้สมองและรังไข่ (Pituitary-ovarian axis) ซึ่งส่งผลต่อการยับยั้งการหลั่งฮอร์โมนโกนาโดโทรปริน (Gonadotrophins) ซึ่งเป็นฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง (Pituitary) ที่ทำหน้าที่กระตุันให้เกิดการตกไข่ กลไกของยาดานาซอลจะทำให้การสร้างฮฮร์โมนเอสโตรเจนที่ถูกสร้างโดยรังไข่ที่จะมีผลต่อการกระตุ้นฮอร์โมนเอฟเอสเอช (Follicle-stimulating hormone, FSH: ฮอร์โมนกระตุ้นการสร้างไข่และทำให้ไข่สุก) และฮอร์โมนแอลเอช (Luteinizing hormone, LH: ฮอร์โมนกระตุ้นการตกไข่ ) ถูกยับยั้งอีกด้วย

ยาดานาซอลยังมีผลต่อการลดความเข้มข้นของสารภูมิต้านทานที่อยู่ในร่างกายหรือที่มีชื่อเรียกว่า อิมมิวโนโกลบูริน (Immunoglobulin, Ig) ทั้งชนิด IgA, IgG และ IgM อย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งสามารถใช้ในการรักษาอาการแพ้ที่เกี่ยวข้องกับการเพิ่มขึ้นของ Autoantibodies (สารภูมิต้าน ทานที่ต่อต้านตนเอง) ที่สัมพันธ์กับภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) ได้

รวมถึงในแง่การใช้ยาดานาซอลเพื่อรักษาโรค Hereditary angioedema นั้นพบว่า ยาดานาซอลมีผลเพิ่มสารภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกายที่มีชื่อว่า คอมพลีเมนท์ชนิดซี4 (C4) ซึ่งช่วยลดความรุนแรงของโรค Hereditary angioedema ได้ เพราะโรคนี้เกิดจากร่างกายขาดสารภูมิคุ้มกันฯคอมพลีเมนท์ซึ่งมีบทบาทในการยับยั้งปฏิกิริยาการแพ้ ซึ่งผู้ป่วยโรคนี้จะมีอาการแสดง คือ อาการบวมตามร่างกาย ปวดท้อง กล่องเสียงบวม และอาจจะมีลมพิษแบบเรื้อรังได้

ยาดานาซอลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

รูปแบบของยาดานาซอลที่มีจำหน่ายมีรูปแบบทางเภสัชภัณฑ์คือ ยาแคปซูล (Capsule) สำหรับรับประทานขนาด 200 มิลลิกรัม

ยาดานาซอลมีขนาดรับประทานหรือวิธีใช้ยาอย่างไร?

ยาดานาซอลมีขนาดรับประทานหรือวิธีใช้ยาเช่น

1. ไม่มีข้อบ่งใช้ยาดานาซอลในเด็ก

2. ขนาดยาในผู้ใหญ่ผู้หญิงสำหรับการรักษาเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis): ขนาดยาขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาโดยจะปรับตามการตอบสนองของผู้ป่วย โดยปกติแล้วขนาดยาสูงสุดคือ 400 มิลลิกรัมต่อวันรับประทานวันละ 2 ครั้ง โดยปกติแล้วการเริ่มรับประทานยา แพทย์อาจแนะนำให้เริ่มรับประทานยาดานาซอลในช่วงเริ่มต้นของการมีรอบเดือน/ประจำเดือน

3. ขนาดยาในผู้ใหญ่สำหรับการรักษาภาวะมีก้อนเนื้อในเต้านมชนิด Fibrocystic breast changes: ขนาดยาขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาโดยจะปรับตามการตอบสนองของผู้ป่วย โดยปกติแล้วขนาดยาสูงสุดคือ 400 มิลลิกรัมต่อวันรับประทานวันละ 2 ครั้ง

4. ขนาดยาในผู้ใหญ่สำหรับการรักษาโรค Hereditary angioedema: ขนาดยาขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษาโดยจะปรับตามการตอบสนองของผู้ป่วย โดยปกติแล้วขนาดยาสูงสุดคือ 200 มิลลิกรัมรับประทานวันละ 2 - 3 ครั้งในช่วงแรก หลังจากนั้นแพทย์อาจปรับขนาดยาลง

5. ขนาดยาในผู้ป่วยไตบกพร่องในผู้ใหญ่: ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยที่มีปัญหาโรคไตหรือมีภาวะไตทำงานบกพร่อง

6. ขนาดยาในผู้ป่วยตับบกพร่องในผู้ใหญ่: ห้ามใช้ยานี้ในผู้ป่วยที่มีปัญหาโรคตับหรือมีภาวะตับทำงานบกพร่อง

7. ยานี้สามารถบริโภคได้ทั้งก่อนหรือหลังอาหาร

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ผู้รักษาได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษา แพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมทั้งยาดานาซอล ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดัง นี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

ยาดานาซอลเป็นยาที่มีวิธีการรับประทานยาวันละ 1 - 3 ครั้งต่อวันโดยสามารถรับประทานเวลาใดก็ได้เนื่องจากอาหารไม่มีผลต่อยา เพื่อให้การรับประทานยาเป็นไปอย่างสม่ำเสมอและป้อง กันการลืมรับประทานยา ผู้ป่วยควรเลือกช่วงเวลาในการรับประทานยาเป็นเวลาเดียวกันทุกวัน

กรณีลืมรับประทานยาดานาซอลให้รับประทานยาทันทีที่นึกขึ้นได้ แต่หากใกล้กับเวลาที่ต้องรับประทานยามื้อถัดไป (เกินกว่าครึ่งหนึ่งของระยะห่างระหว่างมื้อคือเกิน 12 ชั่วโมงจากเวลารับ ประทานยาปกติ) ให้ข้ามมื้อยาที่ลืมไป รอรับประทานยามื้อถัดไปเลยโดยไม่ต้องเพิ่มขนาดยาเป็น 2 เท่าเช่น ปกติรับประทานยาวันละ 1 ครั้งเวลา 21.00 น. หากผู้ป่วยนึกขึ้นได้ว่าลืมรับประทานยามื้อ 21.00 น. ตอนเวลา 8.00 น. วันรุ่งขึ้นก็ให้รับประทานยามื้อ 21.00 น. ทันทีที่นึกขึ้นได้ แต่หากนึกขึ้นได้ในช่วงที่ใกล้กับช่วงเวลาของยามื้อถัดไปเช่น นึกขึ้นได้ว่าลืมรับประทานยามื้อ 21.00 น. เมื่อคืน ตอนเวลา 14.00 น.วันถัดมา ให้รอรับประทานยามื้อถัดไปคือ 21.00 น. ในขนาดยาปกติตามแพทย์สั่ง โดยไม่ต้องนำยามื้อที่ลืมรับประทานมารับประทานเพิ่ม

กรณีรับประทานยาดานาซอลวันละ 2 - 3 ครั้ง หากลืมให้รับประทานยาทันทีที่นึกขึ้นได้ แต่หากใกล้กับเวลาที่ต้องรับประทานยามื้อถัดไป (เกินกว่าครึ่งหนึ่งของระยะห่างระหว่างมื้อคือ เกิน 6 ชั่วโมงจากเวลารับประทานยาปกติกรณีรับประทานวันละ 2 ครั้ง และเกิน 4 ชั่วโมงจากเวลารับประทานยาปกติกรณีรับประทานวันละ 3 ครั้ง) ให้ข้ามมื้อยาที่ลืมไป รอรับประทานยามื้อถัดไปเลยโดยไม่ต้องเพิ่มขนาดยาเป็น 2 เท่าเช่น ปกติรับประทานยาวันละ 2 ครั้งเวลา 9.00 น. และ 21.00 น. หากผู้ป่วยนึกขึ้นได้ว่าลืมรับประทานยามื้อ 9.00 น. ตอนเวลา 12.00 น. ก็ให้รับประทานยามื้อ 9.00 น. ทันทีที่นึกขึ้นได้ แต่หากนึกขึ้นได้ในช่วงที่ใกล้กับช่วงเวลาของยามื้อถัดไปเช่น นึกขึ้นได้ว่าลืมรับประทานยามื้อ 9.00 น. ตอนเวลา 16.00 น.ให้รอรับประทานยามื้อถัดไปคือ 21.00 น. ในขนาดยาปกติตามแพทย์สั่ง โดยไม่ต้องนำยามื้อที่ลืมรับประทานมารับประทานเพิ่ม

ยาดานาซอลมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการไม่พึงประสงค์) ของยาดานาซอลเช่น

ก. อาการไม่พึงประสงค์ที่พบได้บ่อยๆ: เช่น สิว, ผิวหน้ามัน, น้ำหนักเพิ่ม, อาการบวมตัว แขน ขา, มีขนขึ้นบริเวณใบหน้า, ผมร่วง, เสียงเปลี่ยนคล้ายเสียงผู้ชาย (ในเพศหญิง), อารมณ์แปรปรวน

ข. อาการไม่พึงประสงค์อื่นๆที่อาจพบได้: เช่น อาการร้อนวูบวาบบริเวณใบหน้า (Hot flushes), อาการคันและรู้สึกแห้งบริเวณช่องคลอด/ภาวะช่องคลอดแห้ง, เวียนศีรษะ, อาการรู้สึกเหนื่อยล้า อ่อนเพลีย, ปวดหลัง, ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ, รอบเดือน/ประจำเดือนอาจไม่สม่ำเสมอ, สมรรถภาพหรือความต้องการทางเพศอาจเปลี่ยนแปลงไปในทางลดลง

ค. อาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรง: เช่น เป็นลม, ระดับไขมันในเลือดชนิดดีในร่างกายที่มีชื่อว่าเอชดีแอล (HDL) ลดลง, ภาวะโลหิตจาง, ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ, ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ, ภาวะชัก, ภาวะความดันในกะโหลกศีรษะสูงโดยไม่ทราบสาเหตุ หรือ Pseudotumor cerebri, การเกิดโรคหลอดเลือดสมอง (Cerebrovascular accident), ภาวะตับอักเสบ (Hepatitis), ภาวะตับอ่อนอักเสบ (Pancreatitis), ภาวะตัว/ตาเหลืองจากน้ำดี (Jaundice)

มีข้อควรระวังการใช้ยาดานาซอลอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาดานาซอลเช่น

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาดานาซอลด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกชนิดควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ยาดานาซอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาดานาซอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

1. หลีกเลี่ยงการใช้ยาดานาซอลร่วมกับยาลดไขมันในเลือดกลุ่มสะตาติน (Statin) เช่น ซิมวาสะตาติน (Simvastatin), โลวาสสะตาติน (Lovastatin), อะทอวาสสะตาติน (Atorvastatin), ฟลูวาสสะตาติน (Fluvastatin) เนื่องจากการใช้ยาทั้งสองร่วมกันจะเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดพิษต่อกล้ามเนื้อและอาจเกิดภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย (Rhabdomyolysis) ได้

2. หลีกเลี่ยงการใช้ยาดานาซอลร่วมกับยาวาร์ฟาริน (Warfarin: ยาต้านการแข็งตัวของเลือด) เนื่องจากการใช้ยาทั้งสองร่วมกันจะเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดภาวะเลือดออกผิดปกติได้ อย่างไรก็ตามหากมีความจำเป็นต้องใช้ยาทั้งสองร่วมกัน แพทย์จะเฝ้าติดตามความแข็งตัวของเลือด/ค่าไอเอนอา (INR, International normalized ratio)

3. หลีกเลี่ยงการใช้ยาดานาซอลร่วมกับยาซัยโรลิมัส (Sirolimus: ยากดภูมิคุ้มกันต้านทานโรค) เนื่องจากการใช้ยาทั้งสองร่วมกันจะเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดพิษจากยาซัยโรลิมัสได้เช่น โลหิตจาง, ภาวะเม็ดเลือดขาวต่ำ, ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ, มีไข้, ท้องเสีย

4. หลีกเลี่ยงการใช้ยาดานาซอลร่วมกับยารักษาเบาหวานชนิดต่างๆ เนื่องจากการใช้ยาทั้งสองร่วมกันจะส่งผลต่อความสามารถในการลดระดับน้ำตาลของยารักษาเบาหวาน

ควรเก็บรักษายาดานาซอลอย่างไร?

แนะนำเก็บยาดานาซอล ณ อุณหภูมิห้อง เก็บยาให้พ้นจากแสงแดดและแสงสว่างที่กระทบยาได้โดยตรง หลีกเลี่ยงนำยาสัมผัสกับความร้อนที่มากเช่น เก็บยาในรถที่ตากแดดหรือเก็บยาในห้องที่มีอุณหภูมิสูง (มีแสงแดดส่องถึงทั้งวันหรือเป็นเวลานาน) ไม่เก็บยาในห้องที่ชื้นเช่น ห้องน้ำ หรือห้องครัว โดยควรเก็บยาในภาชนะบรรจุเดิม และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ยาดานาซอลมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาดานาซอลที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Ectopal Codal Synto
Ladogal Sanofo-aventis
Vabon Biolab

บรรณานุกรม

  1. Lacy CF. Amstrong LL, Goldman MP, Lance LL. Drug Information handbook. 20th ed. Ohio: Lexi-Comp,Inc.; 2011-12.
  2. Micromedex Healthcare Series, Thomson Micromedex, Greenwood Village, Colorado
  3. Product Information: Ladogal, Danazol, Sanofo-aventis.
  4. TIMS (Thailand). MIMS. 130th ed. Bangkok: UBM Medica;2013


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน sirikul
Frame Bottom