Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ไขกระดูก  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ไข้จับสั่น 

บทนำ

ยาควินิน (Quinine) เป็นสารประเภทอัลคาลอยด์ (Alkaloid, สารประกอบชนิดหนึ่งที่มีในพืช มีหน้าที่ช่วยการเจริญเติบโตและเป็นสารป้องกันแมลงของพืช) สกัดได้จากเปลือกของต้นซิงโคนา (Cinchona tree) มีฤทธิ์ต่อต้านเชื้อมาลาเรีย/ไข้จับสั่น และมีพิษต่อร่างกายมากกว่ายา Chloro quine ยาควินินในรูปแบบของยารับประทานสามารถดูดซึมได้อย่างรวดเร็วจากระบบทางเดินอาหาร ปริมาณตัวยาจะเพิ่มในกระแสเลือดได้สูงสุดโดยใช้เวลาไม่เกิน 1 - 3 ชั่วโมง ตัวยาส่วนมากจะจับกับพลาสมาโปรตีนและสามารถซึมผ่านรกได้เป็นอย่างดี แต่จะซึมผ่านเข้าหลอดเลือดของสมองได้เพียงเล็กน้อย ตับจะคอยเปลี่ยนแปลงโครงสร้างของยาควินินอย่างต่อเนื่องก่อนที่จะถูกร่างกายกำจัดทิ้งไปกับปัสสาวะโดยใช้เวลาถึงประมาณ 10 ชั่วโมงเป็นอย่างต่ำ

ตัวยาควินินเคยนำไปใช้ในพื้นที่ที่มีการดื้อยา Chloroquine หรือดื้อยา Mefloquine ที่ใช้รักษาโรคมาลาเรียที่มีต้นเหตุจากเชื้อชนิด P.falciparum (Plasmodium falciparum) และค้นพบจนได้ข้อ สรุปทางคลินิกว่า ยาควินินในรูปแบบของยาฉีดจะถูกนำมาใช้เมื่อผู้ป่วยมีอาการติดเชื้อมาลาเรียในระยะรุนแรง และไม่สามารถรับประทานยาทุกชนิดรวมถึงยาต้านมาลาเรียได้เองเพราะอยู่ในภาวะโคม่าหรือกำลังมีอาการชักหรืออยู่ในภาวะอาเจียนอย่างหนัก สำหรับการติดเชื้อมาลาเรียประเภทที่อาการไม่รุนแรงนักและผู้ป่วยรับประทานได้ แพทย์ก็สามารถใช้ยาควินินชนิดรับประทานกับผู้ป่วยได้

บ่อยครั้งที่แพทย์จะใช้ยาควินินร่วมกับยาอื่นเช่น Pyrimethamine หรือ Sulfadoxine (ยาชนิดหนึ่งในกลุ่มยา Sulfonamide) หรือยา Tetracycline ร่วมในการรักษามาลาเรีย

ยาควินินเป็นยาที่ใช้ได้ทั้งกับผู้ใหญ่และเด็ก แต่ก็มีข้อควรทราบของผลข้างเคียงบางประการที่อาจเกิดขึ้นและต้องเฝ้าระวังกล่าวคือ ควินินอาจเป็นเหตุให้เกิดภาวะเลือดออกง่ายที่สังเกตได้จากมีเลือดออกตามซอกเหงือกของผู้ป่วยขณะใช้ยานี้ นอกจากนี้ควินินยังสามารถทำอันตรายต่อไตได้อีกด้วย

ก่อนการได้รับยาควินินผู้ป่วยมักจะได้รับคำถามจากแพทย์หลายคำถามอย่างเช่น

โดยหลังจากแพทย์สั่งจ่ายควินินให้กับผู้ป่วย การรับประทานยานี้จะต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์/เภสัชกรจากสถานพยาบาลอย่างเคร่งครัดเช่น

  • ควรรับประทานยาควินินพร้อมอาหารเพื่อลดอาการไม่สบายท้อง
  • ห้ามรับประทานยาควินินพร้อมกับยาลดกรดที่มีเกลืออลูมิเนียม (Aluminium เช่น Alumi nium hydroxide) หรือเกลือแมกนีเซียม (เช่น Maalox) เป็นองค์ประกอบ แต่อาจรับประทานยาควินินประมาณ 1 ชั่วโมงก่อนรับประทานยาลดกรดหรือรับประทานยาควินินหลังรับประทานยาลดกรดประมาณ 2 ชั่วโมงอย่างต่ำ
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานยานี้ด้วยตนเอง ควรรับประทานยานี้ตรงเวลาถูกขนาดครบกำหนด และเป็นไปตามคำแนะนำของแพทย์ผู้รักษาอย่างเคร่งครัด
  • ยาควินินอาจทำให้ผู้รับประทานเกิดอาการวิงเวียน ง่วงนอน จึงควรหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะใดๆหรือการทำงานกับเครื่องจักรเพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
  • ยาควินินจะทำให้เกล็ดเลือดในร่างกายต่ำ ผู้ป่วยควรหลีกเลี่ยงกิจกรรมที่เสี่ยงต่อการบาดเจ็บหรือเกิดแผลเลือดออกง่าย
  • ผู้ป่วยสูงอายุที่ใช้ยานี้อาจเกิดผลข้างเคียงได้มากกว่าผู้ป่วยกลุ่มอื่น
  • กรณีใช้ยานี้ไปแล้ว 1 - 2 วันอาการไม่ดีขึ้นหรือกลับแย่ลงเช่น กลับมามีไข้ใหม่ หากพบอาการแบบนี้ให้รีบนำตัวผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็วไม่ต้องรอจนถึงวันนัด
  • กรณีที่ได้รับยานี้เกินขนาดควรต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน ซึ่งสังเกตได้จากอาการที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วยอาทิ ได้ยินเสียงในหู/หูอื้อ การได้ยินเสียงแย่ลง บางคนอาจทำให้เกิดหูหนวกแบบถาวร การมองเห็นผิดปกติและมีภาวะตาบอดกลางคืน เกิดความดันโลหิตต่ำ มีอาการเจ็บหน้าอกคล้ายกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด หัวใจเต้นผิดจังหวะ มีภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ ปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน และท้องเสีย
  • ไม่แนะนำให้ใช้ยาควินินเป็นยาป้องกันมาลาเรีย

ทั้งนี้องค์การอนามัยโลกได้ระบุให้ยาควินินเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานของสถานพยาบาลที่ควรมีสำรองเพื่อให้บริการกับผู้ป่วย สำหรับประเทศไทยโดยคณะกรรมการอาหารและยาได้กำหนดให้ยาควินินอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติเป็นที่เรียบร้อยแล้ว

ควินินมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ควินิน

ยาควินินมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้บำบัดรักษาโรคมาลาเรียที่มีอาการไม่รุนแรง

ควินินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาควินินคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์รบกวนการสังเคราะห์กรดนิวคลีอิก (Nucleic acid, สารเกี่ยวข้องกับสารพันธุกรรมของเชื้อมาลาเรีย) พร้อมกับรบกวนการทำงานของระบบการดำรงชีวิตของเชื้อมาลาเรียที่เรียกว่า Lysosomal function ส่งผลให้เชื้อมาลาเรียหยุดการเจริญเติบโต ไม่สามารถแพร่พันธุ์และตายลงในที่สุด

ควินินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาควินินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 260 และ 300 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาแคปซูลชนิดรับประทาน ขนาด 200, 324 และ 325 มิลลิกรัม/แคปซูล
  • ยาฉีด ขนาด 600 มิลลิกรัม/2 มิลลิลิตร

ควินินมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ขนาดการใช้ยาควินินชนิดฉีดอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป ในบทความนี้ขอยก ตัวอย่างขนาดยาควินินเฉพาะชนิดรับประทานโดยมีขนาดรับประทานเช่น

  • ผู้ใหญ่ที่มีอายุตั้งแต่ 16 ปีขึ้นไป: รับประทานครั้งละ 648 มิลลิกรัมทุกๆ 8 ชั่วโมงเป็นเวลา 7 วัน กรณีที่มีการติดเชื้อมาลาเรียที่ดื้อต่อยา Chloroquine แพทย์อาจพิจารณาให้ยาอื่นร่วมในการรักษาเช่น Doxycycline, Tetracycline , Clindamycin และ Primaquine ร่วมด้วย
  • เด็กและผู้ที่มีอายุต่ำกว่า 16 ปีลงมา: รับประทานยา 8.3 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมวันละ 3 ครั้งเป็นเวลา 3 - 7 วันโดยขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์ แพทย์อาจพิจารณาใช้ยาอื่นร่วมในการรักษาเช่น Primaquine, Clindamycin, Tetracycline และ Doxycycline

*อนึ่งแพทย์จะไม่ใช้ยา Tetracycline และ Doxycycline ร่วมกับยาควินินรักษามาลาเรียกับเด็กที่มีอายุต่ำกว่า 8 ปีลงไป

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้นไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาควินิน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาควินินสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มขนาดรับประทานเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาควินินตรงเวลา

ควินินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาควินินอาจก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น

มีข้อควรระวังการใช้ควินินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาควินินเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยาควินิน
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็ก และผู้สูงอายุ โดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานหรือหยุดการใช้ยานี้ด้วยตนเอง
  • ห้ามใช้ยาที่สภาพเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม
  • ระวังการเกิดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ (Hypoglycemia) ขณะใช้ยาควินิน
  • ระวังการเกิดอาการ Cinchonism ซึ่งจะแสดงอาการเช่น เหงื่อออกมาก ได้ยินเสียงในหู/หูอื้อ สูญเสียการได้ยิน/หูดับ ตาพร่า รู้สึกสับสน ปวดศีรษะ ปวดท้อง เกิดผื่นคัน หากพบอาการเหล่านี้ต้อง รีบหยุดใช้ยานี้ แล้วรีบนำตัวผู้ป่วยพบแพทย์โดยเร็วโดยไม่ต้องรอถึงวันนัด
  • หลังใช้ยานี้แล้วอาการไม่ดีขึ้นภายใน 1 - 2 วันต้องนำผู้ป่วยกลับมาโรงพยาบาลเพื่อแพทย์พิจารณาปรับแนวทางการรักษา
  • ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาควินินด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้ง ควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เอง

ควินินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาควินินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

  • หลีกเลี่ยงการใช้ยาควินินร่วมกับยา Ritonavir ด้วยการใช้ร่วมกัน อาจทำให้ระดับยาควินินในเลือดเพิ่มสูงจนก่อให้เกิดอาการข้างเคียงต่างๆตามมา หากจำเป็นต้องใช้ยาร่วมกัน แพทย์จะปรับขนาดรับประทานให้เหมาะสมเป็นรายบุคคลไป
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยาควินินร่วมกับยา Quinidine ด้วยจะทำให้เกิดภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะตามมา และก่อให้เกิดอันตรายต่อผู้ป่วยอย่างรุนแรง
  • ห้ามใช้ยาควินินร่วมกับยา Rifampin ด้วยจะทำให้ระดับยาควินินในเลือดลดต่ำลง และส่งผลให้ประสิทธิภาพของการรักษามาลาเรียด้อยลงไป

ควรเก็บรักษาควินินอย่างไร?

ควรเก็บยาควินินที่อุณหภูมิ 20 - 25 องศาเซลเซียส(Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ควินินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาควินินที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Alquinn (อัลควิน)The Forty –Two
Genin (เจนอิน)General Drugs House
Quinine Acdhon (ควินิน แอคดอน)Acdhon
Quinine Dihydrochloride ANB (ควินิน ไดไฮโดรคลอไรด์ เอเอ็นบี)ANB
Quinine GPO (ควินิน จีพีโอ)GPO
Quinine Sulfate Chew Brothers (ควินิน ซัลเฟต จิวบราเดอร์ส)Chew Brothers
Quinine-P (ควินิน-พี)P P Lab
Quinine-S (ควินิน-เอส)Utopian

บรรณานุกรม

  1. http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Jh2922e/2.5.2.html [2016,Feb13]
  2. http://www.drugs.com/cdi/quinine.html [2016,Feb13]
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Quinine [2016,Feb13]
  4. http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/medicine/essential/list/99#item-8677 [2016,Feb13]
  5. http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Quinine%20GPO/ [2016,Feb13]
  6. http://www.drugs.com/drug-interactions/quinine-index.html?filter=3&generic_only= [2016,Feb13]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน sirikul
Frame Bottom