Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ดวงตา  ตา  ระบบตา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บทนำ

ตา (Eye) เป็นอวัยวะสัมผัสที่สำคัญชนิดหนึ่งของคนเราที่ให้การสัมผัสออกมาในรูปการมองเห็น ประกอบด้วยอวัยวะต่างๆเป็น 2 กลุ่มคือ

1. กลุ่มที่เกี่ยวกับการมองเห็น ได้แก่

2. กลุ่มส่วนที่ช่วยหรือสนับสนุนการเห็นให้ดีขึ้น ได้แก่

กล้ามเนื้อนอกลูกตามีกี่มัด? แต่ละมัดทำหน้าที่อะไร?

กายวิภาคกล้ามเนื้อนอกลูกตา-01

ในตาแต่ละข้างมีกล้ามเนื้อนอกลูกตา (EOM) ที่อยู่ในเบ้าตา และทำหน้าที่ช่วยในการกลอกลูกตาเพื่อช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการมองเห็นโดยมีอยู่ด้วยกัน 6 มัด ร่วมกับกล้ามเนื้อที่ใช้ยกหนังตา (Levator palpebrae) อีก 1 มัดรวมเป็น 7 มัด

กล้ามเนื้อนอกลูกตา (EOM) 6 มัดที่ช่วยกลอกลูกตาประกอบด้วย

1. กล้ามเนื้อในแนวนอน ช่วยกลอกลูกตาในแนวราบ ซ้ายขวากลอกไปหัวตา (Adduction/กลอก เข้าด้านใน) หรือกลอกไปทางหางตา (Abduction/กลอกออกด้านนอก) ได้แก่

2. กล้ามเนื้อในแนวตั้ง (Vertical muscle) ได้แก่ กล้ามเนื้อ Superior rectus (SR) และกล้ามเนื้อ Inferior rectus (IR)

อนึ่งถ้าเปรียบลูกตาดำเหมือนหน้าปัดนาฬิกา เริ่มจากบริเวณ 12 นาฬิกา โดยหากลูกตา (ส่วนตาดำ) มาอยู่ที่ 11 หรือ 1 นาฬิกา แสดงว่าลูกตามีการหมุนเกิดขึ้น (หมุน = Torsion) ถ้าหมุนลูกตาจากบริเวณ 12 นาฬิกาเข้ามาด้านจมูกคือมาที่ 1 นาฬิกาสำหรับตาขวา หรือเวลา 11 นาฬิกาสำหรับตาซ้ายเรียกว่า การหมุนเข้าด้านในหรือ Intorsion ส่วนการหมุนออกด้านนอกหรือ Extor tion หรือการหมุนลูกตาออกด้านนอกก็ตรงกันข้ามกับการหมุนเข้าด้านในคือการหมุนที่ทำให้จาก 12 นาฬิกาสำหรับตาขวาไปทางหัวตาคือไปที่ 11 นาฬิกา หรือไปที่ 1 นาฬิกาสำหรับตาซ้าย หรือหมุนทวนนาฬิกาสำหรับตาขวา และหมุนตามนาฬิกาสำหรับตาซ้าย

โดยสรุปถ้าตามองตรงมาข้างหน้าในระดับตา

  • ตัว SR จะทำหน้าที่กลอกตาขึ้นบนเป็นหลักตามด้วย Intorsion (หมุนลูกตาเข้าด้านใน) และกลอกลูกตาเข้าด้านใน
  • ส่วน IR ทำหน้าที่กลอกตาลงล่างตามด้วย Extorsion (หมุนลูกตาออกด้านนอก) ร่วมกับกลอกลูกตาเข้าด้านใน

ทั้งนี้ทั้งกล้ามเนื้อ SR และกล้ามเนื้อ IR เลี้ยงด้วยเส้นประสาทสมองเส้นที่ 3 (CN III)

3. กล้ามเนื้อเฉียง (Oblique muscle) ได้แก่ กล้ามเนื้อ Superior oblique (SO) และกล้ามเนื้อ Inferior oblique (IO)

  • ตัว SO ทำหน้าที่ Intorsion (หมุนลูกตาเข้าด้านใน) เป็นหลักตามด้วยกลอกตาลงล่างและกลอก ลูกตาออกด้านนอก ทั้งนี้กล้ามเนื้อ SO เลี้ยงโดยประสาทสมองเส้นที่ 4 (CN IV)
  • ส่วน IO ทำหน้าที่ Extorsion (หมุนลูกตาออกด้านนอก) เป็นหลักตามด้วยกลอกตาขึ้นบนและ กลอกลูกตาออกด้านนอก และกล้ามเนื้อ IO เลี้ยงโดยประสาทสมองเส้นที่ 3 (CN III)

4. กล้ามเนื้อยกหนังตา ใช้ยกหนังตาเพื่อเปิดตา/ลืมตา ซึ่งกล้ามเนื้อมัดนี้เลี้ยงด้วยประสาทสมอง เส้นที่ 3 (CN III)

อนึ่งตัวกล้ามเนื้อในกลุ่มกล้ามเนื้อนอกลูกตา (EOM) เกือบทุกมัดยกเว้นกล้ามเนื้อเฉียง IO จะเริ่มมาจากเนื้อเยื่อรูปวงกลมที่เรียก Annulus of Zinn ซึ่งอยู่ที่มุมยอดของเบ้าตา (Apex ของ orbit) กล่าวคือ เบ้าตาเป็นกระดูกหลายชิ้นเป็นรูปกรวย (Cone) โดยมุมยอดอยู่ด้านลึก และมีลักษณะเป็นวงกลม ส่วนปากกรวยอยู่ด้านหน้า และกรวยนี้เป็นกรวยที่ไม่สมดุล (Asymmetrical) โดยด้านในจะเป็นเส้นตั้งฉาก ด้านนอกเป็นเส้นเฉียง ดังนั้นลูกตาจึงไม่ได้วางตั้งฉากกับตัวกรวย

ตัวกล้ามเนื้อทั้งหมดนอกลูกตา (EOM) จะมาเกาะที่บริเวณตาขาวในจุดต่างๆโดยรอบต่อลูกตาดำเปรียบคล้ายสาแหรก ส่วนที่เป็นจุดสอดไม้คานคือส่วนยอดตรงกับ Annulus of Zinn ส่วน กระบุงคือลูกตา ส่วนทวายข้างๆรอบกระบุงเสมือนกล้ามเนื้อนอกลูกตา EOM ซึ่งตัวกล้ามเนื้อทั้งหมดเหมือนสายสาแหรกรัดลูกตาเอาไว้ไม่ให้หลุดออกมาจากเบ้าตากล่าวคือ กล้ามเนื้อทั้งหลายช่วยกันก่อเป็นรูปกรวยโดยล้อไปกับเบ้าตา

ภายในกรวยประกอบด้วยประสาทตาเป็นหลักและเนื้อเยื่ออื่นๆเช่น หลอดเลือดและพังผืด เพื่อช่วยยึดลูกตาไว้

กล้ามเนื้อนอกลูกตา EOM เป็นกล้ามเนื้อชนิดที่เรียกว่า กล้ามเนื้อลาย (Striated muscle) แต่ละมัดประกอบด้วยเส้นใยที่มีขนาดเล็กละเอียดขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 3 - 17 ไมครอน (Micron) เมื่อเทียบกับกล้ามเนื้อสะโพกที่มีเส้นใหญ่ขนาดประมาณ 90 - 100 ไมครอน เป็นกล้ามเนื้อที่มีเส้นประสาทมาควบคุมในอัตราสูงคือ 1 เส้นใยประสาท : 12 เส้นใยกล้ามเนื้อ ในขณะที่กล้ามเนื้อบริเวณอื่นๆของร่างกายอยู่ในอัตราเส้นใยประสาทต่อเส้นใยกล้ามเนื้อเป็น 1 : 125 ต่างกันประมาณ 10 เท่า จึงทำให้กล้ามเนื้อนอกลูกตา EOM มีการทำงานที่ละเอียดอ่อนกว่ากล้ามเนื้ออื่นๆในร่างกาย

ทั้งนี้หากจะสรุปการทำงานของกล้ามเนื้อ EOM ทั้ง 6 มัดจะเป็นดังนี้

อย่างไรก็ตามการเคลื่อนไหวหรือกลอกไปมาของลูกตายังต้องมีระบบประสาทมาควบคุมให้ไปทางเดียวกันในตา 2 ข้างคือ ถ้าในตาเดียวกัน กล้ามเนื้อมัดหนึ่งทำงาน อีกมัดควรจะพักหรืออีกมัดควรจะเสริม ยกตัวอย่าง ตาขวาผู้ป่วยจะมองมาด้านในทางจมูก กล้ามเนื้อ MR ทำงานทำให้ตาขวากลอกเข้าใน ขณะเดียวกันกล้ามเนื้อ LR ต้องพักไม่ทำงาน เพราะถ้าทำงานจะดึงตาออกด้านนอก ตาจะไม่กลอกเข้าด้านใน ขณะเดียวกันตาขวากลอกเข้าในคือมองมาทางซ้าย ตาซ้ายต้องมองมาทางซ้ายด้วย (ใช้กล้ามเนื้อ LR) ตาซ้ายจะใช้กล้ามเนื้อ MR หรือมองมาทางขวาไม่ได้ นั่นคือ เมื่อตามองซ้าย ตาขวากล้ามเนื้อ MR ทำงาน และตาซ้ายกล้ามเนื้อ LR ทำงาน ตาจึงจะไปด้วยกัน ทั้งหมดอยู่ภายในการควบคุมของระบบประสาทควบคุมกล้ามเนื้อตาโดยเฉพาะ

เนื่องจากกลุ่มกล้ามเนื้อ EOM ถูกควบคุมด้วยประสาทสมองเส้นที่ 3, 4, 6 ดังนั้นแพทย์จึงสามารถตรวจการทำงานของประสาทตาที่ 3, 4, 6 ได้โดยตรวจดูว่ากล้ามเนื้อ EOM นั้นทำงานปกติหรือไม่

Updated 2016, July 16


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน montreeza66666 falamrai
Frame Bottom