Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ระบบต่อมไร้ท่อ 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

หน้าบวมเหมือนพระจันทร์ 

บทนำ

กลุ่มอาการคุชชิง (Cushing syndrome หรือ Cushing’s syndrome) เป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากร่างกายมีฮอร์โมน Glucocorticoid (หรือ Cortisol) มากเกินปกติ โดยสาเหตุอาจเกิดจากมีการสร้างฮอร์โมนกลุ่มนี้มากเกินจากร่างกายสร้างเอง (Endogenous glucocorticoid) หรือร่างกายมีฮอร์โมนนี้มากเกินปกติโดยได้ฮอร์โมนนี้มาจากภายนอกร่างกาย (Exogenous glucocorticoid)

อนึ่ง Glucocorticoid (ย่อว่า GC/ จีซี) เป็นสเตียรอยด์ฮอร์โมนที่สร้างจากต่อมหมวกไต โดยอยู่ภายใต้การกำกับของฮอร์โมน ACTH (Adrenocorticotropic hormone หรือ Cortico tropin hormone) ที่สร้างจากต่อมใต้สมอง โดยฮอร์โมน ACTH จะกระตุ้นและควบคุมการสร้างฮอร์โมน Glucocorticoid ของต่อมหมวกไต

Glucocorticoid เป็นฮอร์โมนสำคัญของร่างกายที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของอวัยวะเกือบทุกระบบเช่น เกี่ยวข้องกับสมดุลของเกลือแร่ต่างๆโดยเฉพาะแคลเซียม สมดุลของน้ำและเกลือแร่ในร่างกาย การทำงานและการสร้างมวลกล้ามเนื้อ การใช้พลังงานของร่างกาย จากน้ำ ตาลกลูโคลส (Glucose) จากโปรตีน และจากไขมัน เกี่ยวข้องกับการทำงานของรังไข่ (ในผู้ หญิง) และของอัณฑะ (ในผู้ชาย) เกี่ยวข้องกับการเจริญเติบโตของเซลล์โดยเฉพาะในช่วงวัยเด็ก เกี่ยวข้องกับอารมณ์และการรับรู้ เกี่ยวข้องกับภาวะอักเสบของเนื้อเยื่อต่างๆ และรวมไปถึงเกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกาย

ซึ่งจากหน้าที่ที่หลากหลายของ Glucocorticoid จึงส่งผลให้เกิดอาการต่างๆได้ในทุกระ บบของร่างกาย เมื่อร่างกายมีภาวะผิดปกติจากมีปริมาณฮอร์โมนนี้สูง/มีมากเกินปกติ โดย เฉพาะการสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง เรื้อรัง ซึ่งเรียกโรค/ภาวะผิดปกตินี้ว่า “กลุ่มอาการคุชชิง(Cushing syndrome)”

คุชชิง (Cushing) เป็นชื่อศัลยแพทย์ระบบประสาทชาวสหรัฐอเมริกา Harvey Cushing ที่ได้รายงานในปี ค.ศ. 1932 (พ.ศ. 2475) ถึงโรคเนื้องอกต่อมใต้สมองชนิดหนึ่งที่สร้างฮอร์ โมน ACTH ที่กระตุ้นให้ต่อมหมวกไตสร้างฮอร์โมน Glucocorticoid ร่างกายจึงเกิดอาการผิด ปกติจากมีฮอร์โมน Glucocorticoid สูง และเพื่อเป็นเกียรติ์กับ นพ. Cushing จึงเรียกโรคจากมีฮอร์โมน Glucocorticoid สูงเฉพาะเหตุจากเนื้องอกต่อมใต้สมองนี้ว่า “โรคคุชชิง (Cushing disease หรือ Cushing’s disease)” และเรียกโรค/ภาวะที่มีอาการต่างๆที่ผิดปกติสาเหตุจากฮอร์โมน Glucocorticoid สูงจากทุกๆสาเหตุ (รวม Cushing disease ด้วย) ว่า “กลุ่มอาการคุชชิง (Cushing syndrome หรือ Cushing’s syndrome)”

กลุ่มอาการคุชชิ่งเป็นโรคพบได้เรื่อยๆไม่ถึงกับบ่อย ส่วนใหญ่เกิดจากการได้รับ Gluco corticoid จากภายนอกร่างกายในรูปแบบของยาสเตียรอยด์เพื่อการรักษาโรคบางโรคเช่น โรคหืด โรคออโตอิมมูน กลุ่มอาการคุชชิงจากสาเหตุนี้มีอุบัติการณ์ที่ขึ้นกับความชุกของการใช้ยาGlucocorticoid ที่แตกต่างกันในแต่ละประเทศ เป็นสาเหตุพบได้ในทุกอายุตั้งแต่เด็กจนถึงผู้ สูงอายุ และทั้งผู้หญิงและผู้ชายมีโอกาสเกิดได้เท่าๆกัน

ส่วนกลุ่มอาการที่เกิดจากมีการสร้าง Glucocorticoid มากผิดปกติจากร่างกายสร้าง เป็นโรคที่พบได้น้อย มักพบในช่วงอายุ 20 - 50 ปี แต่ก็พบได้ในทุกอายุ ซึ่งบางสาเหตุจะพบในผู้ หญิงสูงกว่าในผู้ชาย (เช่น ในโรคเนื้องอกของต่อมใต้สมอง) แต่บางสาเหตุก็พบในผู้ชายสูงกว่าในผู้หญิง (เช่น ในมะเร็งปอดชนิดเซลล์ตัวเล็ก)

กลุ่มอาการคุชชิงเกิดจากอะไร?

กลุ่มอาการคุชชิง

สาเหตุของกลุ่มอาการคุชชิงคือ การที่ร่างกายมีฮอร์โมน Glucocorticoid สูง/มากเกินปกติโดยมีสาเหตุจาก 2 กลุ่มสาเหตุหลัก ได้แก่ จากร่างกายสร้างฮอร์โมน Glucocorticoid มากเกินปกติ (Endogenous glucocorticoid) และจากร่างกายได้รับฮอร์โมน Glucocorticoid จากภายนอกร่างกาย (Exogenous glucocorticoid) ต่อเนื่อง

1. ร่างกายสร้าง Glucocorticoid มากเกินปกติ ซึ่งเป็นสาเหตุที่พบได้น้อย โดยที่พบบ่อยเกิดจาก

ข. ร่างกายได้รับ Glucocorticoid จากภายนอกร่างกาย

ซึ่งเกือบทั้งหมดได้จากยาสเตียรอยด์ที่ใช้รักษาโรคต่างๆบางโรค (เช่น โรคหืด โรคภูมิแพ้ โรคออโตอิมมูน หรือจากยาชุดที่ขายตามร้านขายยาที่ไม่มีเภสัชกร) หรือจากเป็นส่วนผสมในยาพื้นบ้านหรือสมุน ไพรต่างๆ (เช่น ในยาลูกกลอน ยาต้ม ยาหม้อ)

กลุ่มอาการคุชชิงมีอาการอย่างไร?

อาการที่พบได้ในกลุ่มอาการคุชชิงแบ่งเป็น อาการทั่วไปและอาการเฉพาะที่

1. อาการทั้วไป: เป็นอาการที่พบได้ในผู้ป่วยทุกคนไม่ขึ้นกับสาเหตุ เกิดจากผลของ Clucocorticoid ต่อเนื้อเยื่อ/อวัยวะต่างๆเช่น

2. อาการเฉพาะที่: จะแตกต่างกันในแต่ละคนขึ้นกับสาเหตุเช่น

ใครมีปัจจัยเสี่ยงเกิดกลุ่มอาการคุชชิง?

ผู้มีปัจจัยเสี่ยงเกิดกลุ่มอาการคุชชิงคือ ผู้ที่ได้รับยาสเตียรอยด์/ยา Glucocorticoid ต่อ เนื่องทั้งยา กิน ยาฉีด ยาหยอดตา ยาทา หรือยาพ่น เช่น ในโรคหืด โรคออโตอิมมูน หรือกินยาลูกกลอน ยาชุดต่างๆ ยาสมุนไพร ยาหม้อ ยาต้ม ที่ใส่ยาสเตียรอยด์

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเสมอเมื่อมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ โดยเฉพาะในผู้ที่กินยาต่างๆจากมีโรคประจำตัว หรือซื้อยากินเองเป็นประจำ หรือกินยาลูกกลอน ยาพื้นบ้าน ฯลฯ

แพทย์วินิจฉัยกลุ่มอาการคุชชิงอย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยกลุ่มอาการคุชชิงได้จาก ประวัติอาการ ประวัติโรคประจำตัว ประวัติการใช้ยาต่างๆรวมทั้งสมุนไพร ยาชุด ยาพื้นบ้าน การตรวจร่างกาย การตรวจเลือด การตรวจปัสสาวะ การตรวจน้ำลาย เพื่อดูค่าฮอร์โมน Glucorticoid และฮอร์โมนต่างๆตามดุลพินิจของแพทย์ อาจมีการตรวจเลือดวิธีเฉพาะที่ใช้เทคโนโลยีสูง เพื่อดูระดับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน Gluco corticoid เช่น Low dose dexamethasone suppression test, Dexamethasone cortico trophin releasing hormone test

นอกจากนี้คือ การตรวจที่ขึ้นกับแต่ละสาเหตุเช่น การตัดชิ้นเนื้อจากรอยโรคในปอดเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยาเมื่อสงสัยสาเหตุจากมะเร็งปอด การตรวจช่องท้องหรือสมองด้วย เอกซเรยคอมพิวเตอร์และ/หรือเอมอาร์ไอเมื่อสงสัยโรคของต่อมหมวกไตหรือของต่อมใต้สมอง อาจรวมไปถึงการตรวจทางเวชศาสตร์นิวเคลียร์ที่เรียกว่า Octreotide scintigraphy เมื่อสงสัยโรคจากมีการสร้าง Ectopic ACTH และ/หรือการตรวจตาเพื่อดูการเห็นภาพของผู้ป่วยที่เรียกว่า การตรวจลานสายตา

รักษากลุ่มอาการคุชชิงอย่างไร?

การรักษากลุ่มอาการคุชชิ่งได้แก่ การปรับลดปริมาณฮอร์โมน Glucocorticoid ในร่าง กาย การรักษาสาเหตุ และการรักษาประคับประคองตามอาการ

1. การปรับลดปริมาณฮอร์โมน Glucocorticoid: เช่น กรณีบริโภคยาสเตีย รอยด์ก็จะต้องหยุดใช้ยา ซึ่งการหยุดใช้ยาสเตียรอยด์จะต้องค่อยๆปรับลดขนาดลงช้าๆ ซึ่งจะ ต้องให้แพทย์เป็นผู้ปรับลด เนื่องจากถ้าลดยาทันทีหรือเร็วเกินไป ผู้ป่วยจะเกิดอาการจากการขาดยาตัวนี้ได้ที่เรียกว่า “Adrenal crisis” ซึ่งอาการที่พบได้บ่อยเช่น ไข้สูง เหงื่อออกท่วมตัว ปวดท้องมาก ท้องเสียรุนแรง หัวใจเต้นเร็ว คลื่นไส้อาเจียน ความดันโลหิตต่ำ อ่อนเพลียมาก ช็อก ซึ่งถ้ามีอาการเหล่านี้ผู้ป่วยต้องรีบไปโรงพยาบาลทันที เพราเป็นเหตุให้ผู้ป่วยเสียชีวิต(ตาย) ได้

อนึ่ง ในบางกรณี แพทย์อาจมีการใช้ยาซึ่งส่วนใหญ่เป็นยากินเพื่อช่วยลดการสร้าง Gluco corticoid จากต่อมหมวกไต ซึ่งแพทย์จะพิจารณาในผู้ป่วยเป็นกรณีไป โดยทั่วไปมักใช้ในผู้ ป่วยเนื้องอกต่อมใต้สมองที่ไม่สามารถผ่าตัดหรือให้รังสีรักษาได้ หรือผ่าตัดและ/หรือรังสีรักษาแล้วไม่ได้ผล ซึ่งยาที่ใช้เช่น Ketoconazole, Aminogluethimide, Mitotane, Metyrapone, Mifepristone, Pasireotide

นอกจากนั้น ในกรณีที่ให้การรักษาด้วยวิธีต่างๆแล้วยังควบคุมปริมาณ Glucocorticoid ไม่ได้ แพทย์จะปรึกษาผู้ป่วยและครอบครัวเพื่อพิจารณารักษาด้วยการผ่าตัดต่อมหมวกไตออก

ข. การรักษาสาเหตุ: คือการรักษาไปตามสาเหตุที่ทำให้มี Glucocorticoid สูงเช่น การรักษามะเร็งปอดด้วยยาเคมีบำบัดและ/หรือรังสีรักษาเมื่อสาเหตุเกิดจากมะเร็งปอด การผ่า ตัดเนื้องอกต่อมหมวกไตหรือเนื้องอกต่อมใต้สมอง ซึ่งในการผ่าตัดนั้นปริมาณ Glucocorticoid ในร่างกายจะลดต่ำลงทันที ส่งผลเกิด Adrenal crisis ได้ง่าย ดังนั้นในระยะแรกหลังผ่าตัด แพทย์มักต้องให้ยา Glucocorticoid แล้วจึงค่อยๆปรับลดขนาดยาในระยะต่อๆมา ทั้งนี้ในกรณีเนื้องอกต่อมใต้สมอง การรักษาที่ได้ประสิทธิภาพอีกวิธีคือ รังสีรักษา/การฉายแสง

ค. การรักษาประคับประคองตามอาการ: คือ รักษาโรค/อาการต่างๆที่เป็นผลจาก Glucocorticoid เช่น ให้ยารักษาโรคเบาหวานเมื่อมีน้ำตาลในเลือดสูง หรือให้ยาลดความดันโล หิตเมื่อมีความดันโลหิตสูง เป็นต้น

กลุ่มอาการคุชชิงมีผลข้างเคียงอย่างไร?

ผลข้างเคียงที่พบบ่อยจากกลุ่มอาการคุชชิงคือ

กลุ่มอาการคุชชิงมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

กลุ่มอาการคุชชิงเป็นโรคที่มีการพยากรณ์โรคขึ้นกับสาเหตุเช่น ถ้าเกิดจากการใช้ยา สเตียรอยด์การพยากรณ์โรคจะดี อาการต่างๆจะค่อยๆหายได้ (อาจเป็นหลายเดือนหรือถึงปี) หลังหยุดยา แต่ถ้าเกิดจากโรคมะเร็งการพยากรณ์โรคก็จะไม่ดี

*อนึ่ง

ดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเองเมื่อเป็นโรคกลุ่มอาการคุชชิงคือ

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ก่อนนัด

ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดเสมอเมื่อ

ป้องกันกลุ่มอาการคุชชิงอย่างไร?

ป้องกันกลุ่มอาการคุชชิงได้โดย

  • ปรึกษาเภสัชกรก่อนซื้อยาใช้เองว่า ยาไม่มีส่วนผสมของสเตียรอยด์
  • ไม่ใช้ยาชุด ยาลูกกลอน ยาต้ม ยาหม้อ และ/หรือ สมุนไพรต่างๆที่ไม่มีการรับรองความปลอดภัยจาก อย. (สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุข)
  • รักษาควบคุมโรคประจำตัวที่ต้องใช้ยาสเตียรอยด์รักษา โดยรักษาตามแพทย์พยาบาลแนะนำให้ดี เพื่อลดโอกาสและลดปริมาณการใช้ยากลุ่ม Glucocorticoid

บรรณานุกรม


1. Adler,G. et al. (2014). http://emedicine.medscape.com/article/117365-overview#showall
2. Guaraldi, F., and Salvatori, R. (2012). J Am Board Fam Med. 25, 199-208
3. Rajput, R. (2013). Journal Indian Academy of Clinical Medicine. 14,235-241
4. http://en.wikipedia.org/wiki/Cushing%27s_syndrome [2015,May2]
5. http://en.wikipedia.org/wiki/Glucocorticoid [2015,May2]
6. http://en.wikipedia.org/wiki/Cushing%27s_disease [2015,May2]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 4 คน fqqq montreeza66666 f21a8 Maxxaoulae5
Frame Bottom