ไฮโดรโคโดน (Hydrocodone)
- โดย เภสัชกร อภัย ราษฎรวิจิตร
- 29 กรกฎาคม 2558
- Tweet
- บทนำ
- ไฮโดรโคโดนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?
- ไฮโดรโคโดนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
- ไฮโดรโคโดนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
- ไฮโดรโคโดนมีขนาดรับประทานอย่างไร?
- เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?
- หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?
- ไฮโดรโคโดนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?
- มีข้อควรระวังการใช้ไฮโดรโคโดนอย่างไร?
- ไฮโดรโคโดนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?
- ควรเก็บรักษาไฮโดรโคโดนอย่างไร?
- ไฮโดรโคโดนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?
- บรรณานุกรม
- ยารักษาโรค (Pharmaceutical drug)
- ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด
- โอปิออยด์ (Opioid)
- โคเดอีน (Codeine)
- กลุ่มยาแก้ปวดและยาพาราเซตามอล (Analgesics and Paracetamol)
- ประเภทยาเสพติดให้โทษ ยาเสพติด (Illegal drugs)
- ยาแก้ไอ (Tips cough)
บทนำ
ยาไฮโดรโคโดน (Hydrocodone) เป็นสารโอปิออยด์ (Opioid) กึ่งสังเคราะห์ที่มีการดัดแปลงโครงสร้างทางเคมีจาก Codeine ซึ่งเป็นสารประเภทอัลคาลอยด์ (Alkaloid) ที่พบมากในดอกฝิ่น สำหรับประเทศไทยโดยคณะกรรมการอาหารและยาได้จัดให้ไฮโดรโคโดนเป็นยาเสพติดให้โทษประเภทที่ 2 ประโยชน์ทางคลินิกจะใช้เป็นยาบรรเทาอาการปวดของร่างกายที่มีระดับความรุนแรงปานกลางอีกทั้งยังใช้เป็นยาแก้ไออีกด้วย
หลังจากร่างกายได้รับยานี้ประมาณ 10 - 30 นาที ตัวยาจึงเริ่มออกฤทธิ์โดยมีระยะเวลาออกฤทธิ์นานประมาณ 4 - 6 ชั่วโมง ธรรมชาติของยาไฮโดรโคโดนเมื่ออยู่ในกระแสเลือดจะถูกลำเลียงไปที่ตับและมีการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีเกิดขึ้น ร่างกายอาจต้องใช้เวลาประมาณ 3.8 - 6 ชั่ว โมงเพื่อกำจัดยา 50% ออกจากกระแสเลือดโดยผ่านไปกับปัสสาวะ
เนื่องจากยานี้มีฤทธิ์เสพติดจึงมีข้อห้ามใช้ที่สำคัญสำหรับผู้ป่วยเช่น ห้ามรับประทานยาไฮโดรโคโดนพร้อมกับสุราหรือสารเสพติดชนิดอื่นรวมไปถึงยาที่สามารถออกฤทธิ์ต่อสมองอย่างยาต้านสารฮีสตามีน (Histamine) ยาคลายความวิตกกังวล/ยาคลายเครียด ด้วยอาจก่อให้เกิดผลข้างเคียงมากขึ้น
สำหรับตลาดยานี้ในต่างประเทศ นอกจากจะมีการใช้ยาไฮโดรโคโดนเป็นยาเดี่ยวๆแล้ว ยังพบเห็นสูตรตำรับที่มีการผสมระหว่าง Hydrocodone กับยาอื่นอีกเช่น Acetaminophen (Paracetamol) หรือไม่ก็ร่วมกับยา Chlorpheniramine โดยเป็นลักษณะของยารับประทานชนิดเม็ด แคปซูล และยาน้ำ เป็นต้น ในบางประเทศยังมีการใช้ยานี้ในลักษณะยาพ่นจมูกและยาเหน็บทวารอีกด้วย
ไฮโดรโคโดนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?
![ไฮโดรโคโดน ไฮโดรโคโดน](https://haamor.com/media/images/articlepics/ไฮโดรโคโดน-01.jpg)
ยาไฮโดรโคโดนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น
- ใช้บรรเทาอาการปวดระดับกลางถึงระดับรุนแรง
- ใช้เป็นยาบรรเทาอาการไอ
ไฮโดรโคโดนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
กลไกการออกฤทธิ์ของยาไฮโดรโคโดนคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยเข้าจับกับตัวรับที่มีชื่อว่า Opioid receptors ซึ่งมีอยู่ทั่วไปในเซลล์สมองตลอดไปจนถึงในไขสันหลัง จากนั้นจะเกิดการปรับสมดุลทางเคมีของสารสื่อประสาท มีทั้งยับยั้งการหลั่งและเร่งการปลดปล่อยของสารสื่อประสาทบางตัวออกมาทำงาน ด้วยกลไกที่ซับซ้อนเหล่านี้จึงก่อให้เกิดฤทธิ์ของการรักษาตามสรรพคุณ
ไฮโดรโคโดนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
ยาไฮโดรโคโดนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น
ก. ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 20, 30, 40, 60, 80, 100 และ 120 มิลลิกรัม/เม็ด
ข. ยาเม็ดชนิดรับประทานที่ผสมร่วมกับยาอื่นเช่น
- Acetaminophen 400 มิลลิกรัม + Hydrocodone bitartrate 5 มิลลิกรัม
- Acetaminophen 400 มิลลิกรัม + Hydrocodone bitartrate 7.5 มิลลิกรัม
- Acetaminophen 400 มิลลิกรัม + Hydrocodone bitartrate 10 มิลลิกรัม
- Acetaminophen 500 มิลลิกรัม + Hydrocodone bitartrate 5 มิลลิกรัม
- Hydrocodone bitartrate 5 มิลลิกรัม + Ibuprofen 200 มิลลิกรัม
- Hydrocodone bitartrate 10 มิลลิกรัม + Ibuprofen 200 มิลลิกรัม
ค. ยาแคปซูลชนิดรับประทานที่ผสมร่วมกับยา Chlorpheniramine เช่น
- Chlorpheniramine polistirex 4 มิลลิกรัม + Hydrocodone polistirex 5 มิลลิกรัม
- Chlorpheniramine polistirex 8 มิลลิกรัม + Hydrocodone polistirex 10 มิลลิกรัม
ง. ยาน้ำแขวนตะกอนชนิดรับประทานที่ผสมร่วมกับยา Chlorpheniramine เช่นChlorpheniramine polistirex 8 มิลลิกรัม + Hydrocodone polistirex 10 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
จ. ยาน้ำเชื่อมชนิดรับประทานที่ผสมร่วมกับยาอื่นเช่น
- Acetaminophen 500 มิลลิกรัม + Hydrocodone bitartrate 7.5 มิลลิกรัม/15 มิลลิลิตร
- Hydrocodone bitartrate 5 มิลลิกรัม + Phenylpropanolamine hydrochloride 25 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
ไฮโดรโคโดนมีขนาดรับประทานอย่างไร?
ยาไฮโดรโคโดนมีขนาดรับประทานสำหรับรักษาอาการปวดและอาการไอ: ตัวยาเป็นชนิดHydrocodone bitartrate เช่น
- ผู้ใหญ่: รับประทาน 5 - 10 มิลลิกรัมทุก 4 - 6 ชั่วโมง
- เด็ก: ขนาดยาในเด็กขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา ซึ่งจะแตกต่างกันในเด็กแต่ละคนโดยขึ้นกับน้ำหนักตัวเด็ก ช่วงอายุ การทำงานของตับ การทำงานของไต และความรุนแรงของอาการ
*****หมายเหตุ:
- ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ
เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?
เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้
- ประวัติแพ้ยาทุกชนิดเช่น กินยาแล้วคลื่นไส้มาก ขึ้นผื่น หรือแน่นหายใจติดขัด/หายใจลำบาก
- มีโรคประจำตัวต่างๆรวมทั้งกำลังกินยาอะไรอยู่ เพราะยาไฮโดรโคโดนอาจส่งผลให้อาการของโรคเหล่านั้นรุนแรงขึ้น หรือเกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่นๆที่กินอยู่ก่อน
- หากเป็นสุภาพสตรีควรแจ้งว่าอยู่ในภาวะตั้งครรภ์หรือกำลังให้นมบุตร เพราะยาหลายประเภทสามารถผ่านทางน้ำนมหรือรกและเข้าสู่ทารก จนก่อให้เกิดผลข้างเคียงได้
หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?
หากลืมรับประทานยาไฮโดรโคโดนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับ การรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า
ไฮโดรโคโดนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?
ยาไฮโดรโคโดนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น มีอาการคลื่นไส้ อาเจียน ง่วงนอน รู้สึกสับสน มีผลต่อสมองและการทำงานของหัวใจ ปากแห้ง เหงื่อออกมาก มีอาการชัก อึดอัดหายใจไม่ออก/หายใจลำบาก
มีข้อควรระวังการใช้ไฮโดรโคโดนอย่างไร?
มีข้อควรระวังการใช้ไฮโดรโคโดนเช่น
- ห้ามใช้กับผู้แพ้ยานี้
- ห้ามใช้ยานี้กับผู้ที่มีภาวะทางเดินหายใจอุดตันเช่น โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง
- ห้ามใช้ยานี้กับเด็กทารกหรือเด็กที่มีภาวะท้องเสียชนิดเฉียบพลัน
- ระวังการใช้ยานี้กับเด็กที่อายุต่ำกว่า 1 ปี สตรีตั้งครรภ์ และสตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร และผู้สูงอายุ
- ระวังการใช้ยานี้กับผู้ที่ได้รับบาดเจ็บบริเวณศีรษะ ผู้ป่วยโรคลมชัก ผู้ที่มีความดันในกะโหลกศีรษะสูง ผู้ป่วยด้วยภาวะขาดไทรอยด์ฮอร์โมน ผู้ป่วยโรคหืด ผู้ป่วยโรคตับ โรคไต ผู้ป่วยโรคต่อมลูกหมากโต ผู้ป่วยความดันโลหิตต่ำ ผู้ที่อยู่ในภาวะหมดสติ ผู้ที่มีภาวะทางเดินอาหารอักเสบ/ลำไส้อักเสบหรือลำไส้อุดตัน ผู้ป่วยโรคกล้ามเนื้ออ่อนแรง
- ระหว่างใช้ยานี้ให้ระวังเรื่องการขับขี่ยวดยานพาหนะหรือทำงานที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักร เพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้ง่ายจากที่ยามีผลข้างเคียงให้ง่วงนอน
- ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
- ห้ามใช้ยาหมดอายุ
- ห้ามเก็บยาหมดอายุ
***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาไฮโดรโคโดนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตามข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน
ไฮโดรโคโดนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?
ยาไฮโดรโคโดนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น
- การใช้ยาไฮโดรโคโดนร่วมกับยา Tramadol อาจเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดอาการลมชักได้ หากจำเป็นต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดรับประทานให้เหมาะสมเป็นรายบุคคลไป
- การใช้ยาไฮโดรโคโดนร่วมกับยา Clarithromycin, Clotrimazole, Diltiazem, Erythromycin อาจก่อให้เกิดอาการข้างเคียง/ผลข้างเคียงมากยิ่งขึ้นอาทิเช่น วิงเวียน ง่วงนอน สูญเสียการครองสติ ความดันโลหิตต่ำ เป็นลม และอาจเกิดภาวะโคม่า หากจำเป็นต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมเป็นกรณีไป
- การใช้ยาไฮโดรโคโดนร่วมกับยา Bupropion โดยเฉพาะการใช้ปริมาณที่สูงๆสามารถทำให้เกิดอาการลมชักได้ ยิ่งเป็นผู้ป่วยสูงอายุโอกาสที่จะเกิดอาการลมชักยิ่งมีสูงมากตามลำดับ หากไม่มีความจำเป็นใดๆควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน
- ห้ามรับประทานยาไฮโดรโคโดนพร้อมการดื่มสุราหรือดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วน ผสมด้วยจะส่งผลต่อระบบประสาทส่วนกลางเช่น ง่วงนอน วิงเวียน เป็นลม ขาดการครองสติ ความดันโลหิตต่ำ กดการหายใจ (หายใจช้า ตื้นและเบา จนถึงหยุดหายใจ) และเกิดภาวะโคม่าจนถึงขั้นเสีย ชีวิต (ตาย)
ควรเก็บรักษาไฮโดรโคโดนอย่างไร?
ควรเก็บยาไฮโดรโคโดนในช่วงอุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือรถยนต์ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
ไฮโดรโคโดนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?
ยาไฮโดรโคโดนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าและบริษัทผู้ผลิตเช่น
ชื่อการค้า | บริษัทผู้ผลิต |
---|---|
Hycomine Syrup (ไฮโคมายน์ ไซรัป) | Endo Pharmaceuticals Inc |
Lortab Syrup (ลอร์แทบ ไซรัป) | UCB Pharma Inc |
Ibudone (ไอบูโดน) | ProEthic Pharmaceuticals Inc |
Hisingla ER (ไฮซินกลา อีอาร์) | Purdue Pharma L.P./td> |
Vicodin (ไวโคดิน) | Abbott Laboratories |
Zydone (ไซโดน) | Endo Pharmaceuticals Inc |
Tussionex Pennkinetic Extended-Release (ทัซซิโอเน็กซ์ เพนไคเนติก เอ็กซ์เทนเดด-รีลีส) | UCB Inc |
Tussicaps Extended-Release capsule | Mallinckrodt Brand Pharmaceuticals Inc (ทัซซิแคปส์ เอ็กซ์เทนเดด-รีลีส แคปซูล) |
บรรณานุกรม
- http://en.wikipedia.org/wiki/Opioid#Classification [2015,June27]
- http://www.drugs.com/hydrocodone.html [2015,June27]
- http://en.wikipedia.org/wiki/Hydrocodone [2015,June27]
- http://search.customs.go.th:8090/jsp/Hazard/File/Dope.pdf [2015,June27]
- http://www.mims.com/USA/drug/info/hydrocodone/?type=full&mtype=generic#Dosage [2015,June27]
- http://www.mims.com/USA/Drug/info/Zydone/Zydone%20Tablet?type=full [2015,June27]
- http://www.mims.com/USA/Drug/info/Vicodin/Vicodin%20Tablet?type=full[2015,June27]
- http://www.goodrx.com/blog/hysingla-er-a-new-safer-hydrodone-only-option/[2015,June27]
- http://www.drugs.com/drug-interactions/hydrocodone-index.html?filter=3&generic_only[2015,June27]