เมเพอริดีน (Meperidine) หรือ เพทิดีน (Pethidine)
- โดย เภสัชกร อภัย ราษฎรวิจิตร
- 25 มิถุนายน 2564
- Tweet
- บทนำ : คือยาอะไร?
- เมเพอริดีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) รักษาโรคอะไร?
- เมเพอริดีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
- เมเพอริดีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
- เมเพอริดีนมีขนาดรับประทานอย่างไร?
- เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?
- หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?
- เมเพอริดีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?
- มีข้อควรระวังการใช้เมเพอริดีนอย่างไร?
- เมเพอริดีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?
- ควรเก็บรักษาเมเพอริดีนอย่างไร?
- เมเพอริดีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?
- บรรณานุกรม
- ยา(Pharmaceutical drug)
- ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด
- ยาแก้ปวด (Analgesics and Paracetamol)
- ยาเสพติด(Narcotic drug)
- โรคลมชัก (Epilepsy)
- โอปิออยด์ (Opioid)
- กลุ่มอาการเซโรโทนิน (Serotonin syndrome)
บทนำ : คือยาอะไร?
ยาเมเพอริดีน (Meperidine) หรือ ยาเพทิดีน (Pethidine) คือ ยาแก้ปวดที่สังเคราะห์โดยมีโครงสร้างเหมือนสารโอปิออยด์ (Synthetic opioid analgesic)/สารในกลุ่มฝิ่น ถูกพัฒนา และสังเคราะห์ขึ้นในปี ค.ศ. 1939 (พ.ศ. 2482) โดยนักเคมีชาวเยอรมัน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อนำไปรักษาอาการปวดระดับกลางจนถึงอาการปวดแบบรุนแรง รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยานี้ จะเป็นลักษณะยาเม็ดและยาน้ำสำหรับรับประทานรวมไปจนถึงยาฉีด หากนำยานี้มาเปรียบเทียบกับ Morphine พบว่าเมเพอริดีนจะทำให้เกิดอาการติดยาน้อยกว่า
ด้านการกระจายตัวของเมเพอริดีนในร่างกาย จะมีการดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารประมาณ 50 - 60% โดยเมื่อยาเข้าสู่กระแสเลือด จะเข้าจับกับพลาสมาโปรตีนประมาณ 65 - 75% ตัวยาส่วนใหญ่จะถูกเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีโดยตับ และร่างกายต้องใช้เวลาประ มาณ 2.5 - 4 ชั่วโมงเพื่อกำจัดยา 50% ออกจากกระแสเลือดโดยผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ หากผู้ป่วยเป็นโรคตับจะใช้เวลาในการกำจัดยานี้มากขึ้นเป็นประมาณ 7 - 11 ชั่วโมง
คณะกรรมการอาหารและยาของไทยระบุให้ยาเมเพอริดีนเป็นยาเสพติดให้โทษในประ เภทที่ 2 การใช้ยากับผู้ป่วยจะต้องมีใบสั่งจากแพทย์ ซึ่งยาเมเพอริดีนมีใช้ในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตเท่านั้น การขอซื้อและรับยาต้องผ่านกระทรวงสาธารณสุขโดยตรง ประกอบกับจะต้องทำรายงานการใช้ยา - การซื้อเข้าคลังของสถานพยาบาลนั้นๆส่งกระทรวงสาธารณสุขทุกเดือน
เมเพอริดีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) รักษาโรคอะไร?
![เมเพอริดีน เมเพอริดีน](https://haamor.com/media/images/articlepics/เมเพอริดีน-01.jpg)
ยาเมเพอริดีนมีสรรพคุณรักษาโรค/ข้อบ่งใช้:
- ระงับอาการปวดระดับปานกลางจนกระทั่งปวดระดับรุนแรง
- ช่วยสงบประสาทในผู้ป่วยก่อนเข้ารับการผ่าตัด
เมเพอริดีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?
กลไกการออกฤทธิ์ของยาเมเพอริดีนคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยเข้าจับกับตัวรับ (Receptor) ที่มีชื่อว่า Opioid receptor ทั้งในสมองและตามอวัยวะต่างๆของร่างกาย ก่อให้เกิดอาการชาหรือลดอาการปวดในบริเวณที่อักเสบหรือที่บาดเจ็บ จากกลไกนี้ทำให้ยาเมเพอริดีนมีฤทธิ์รักษาตามสรรพคุณ
เมเพอริดีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?
ยาเมเพอริดีนมีรูปแบบการจัดจำหน่าย:
- ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 50 และ 100 มิลลิกรัม/เม็ด
- ยาฉีดขนาด 25, 50, 75 และ 100 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร
เมเพอริดีนมีขนาดรับประทานอย่างไร?
บทความนี้ขอยกตัวอย่างขนาดใช้ยาเมเพอริดีนเฉพาะในยารับประทานสำหรับลดอาการปวดเท่านั้น เช่น
- ผู้ใหญ่: รับประทาน 50 - 150 มิลลิกรัมทุกๆ 3 - 4 ชั่วโมงตามความจำเป็น โดยต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์
- เด็ก (นิยามคำว่าเด็ก): รับประทาน 1.1 - 1.8 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ไปจนถึงขนาดรับประทานของผู้ใหญ่ทุกๆ 3 - 4 ชั่วโมง ทั้งนี้ขึ้นกับอาการรุนแรงของการปวด ช่วงอายุและน้ำหนักตัวของเด็ก โดยต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์
*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ
เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?
เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาเมเพอริดีน ผู้ป่วยควรแจ้ง แพทย์ พยาบาล และเภสัชกร เช่น
- ประวัติแพ้ยาทุกชนิด เช่น กินยา/ใช้ยาแล้ว คลื่นไส้มาก ขึ้นผื่น หรือแน่นหายใจติดขัด/หายใจลำบาก/ หอบเหนื่อย
- มีโรคประจำตัวต่างๆ รวมทั้งกำลังกินยา/ใช้ยาอะไรอยู่ เพราะยาเมเพอริดีนอาจส่งผลให้อาการของโรคเหล่านั้นรุนแรงขึ้น หรืออาจเกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่นๆที่กิน/ที่ใช้อยู่ก่อน
- หากเป็นสุภาพสตรีควรแจ้งว่าอยู่ในภาวะตั้งครรภ์/ มีครรภ์ หรือกำลังให้นมบุตร เพราะยาหลายประเภทสามารถผ่านทางน้ำนมหรือรก และเข้าสู่ทารก จนก่อให้เกิดผลข้างเคียงได้
หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?
หากลืมรับประทานยาเมเพอริดีน สามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับ การรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า
เมเพอริดีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?
ยาเมเพอริดีนสามารถก่อให้เกิดผล/ อาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) เช่น
- กดการหายใจจนถึงขั้นเกิดภาวะช็อก และหัวใจหยุดเต้น จนตายได้
- ปวดหัวเล็กน้อย
- วิงเวียน
- ง่วงนอน
- เหงื่อออกมาก
- คลื่นไส้-อาเจียน
- ร่างกายมีอาการสั่น
- กล้ามเนื้อกระตุก
- มีอาการชัก
- ตาพร่า
- ประสาทหลอน
- อารมณ์เปลี่ยนแปลง/อารมณ์แปรปรวน
- ปากคอแห้ง
- ท้องผูก
- ใบหน้าแดง
- ท่อทางเดินน้ำดีหดเกร็งตัว
- หัวใจเต้นเร็ว หรือ หัวใจเต้นช้า กว่าปกติ
- ชีพจรเต้นผิดปกติ
- ความดันโลหิตต่ำ
- ปัสสาวะขัด
- ผื่นคัน
- ลมพิษขึ้นตามผิวหนัง
*อนึ่ง: สำหรับผู้ที่ได้รับยานี้เกินขนาดจะพบอาการ อึดอัดหายใจไม่ออก/หายใจลำบากจนถึงขั้นโคม่า มีอาการตัวเย็น ผู้ป่วยบางรายจะพบอาการหัวใจเต้นช้า และมีความดันโลหิตต่ำ หากอาการรุนแรงอาจถึงขั้นหยุดหายใจ ระบบการไหลเวียนเลือดล้มเหลว หัวใจหยุดเต้นจนถึงขั้น ตายในเวลาต่อมา ซึ่งหากพบอาการดังกล่าวเมื่อใช้ยานี้ต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน โดยการรักษาจากแพทย์เช่น ให้ผู้ป่วยได้รับออกซิเจนอย่างเพียงพอ การฉีดยา Naloxone เพื่อช่วยต้านพิษของยาเมเพอริดีน นอกจากนั้นคือ การควบคุมสัญญาณชีพต่างๆให้เป็นปกติโดยเร็ว
มีข้อควรระวังการใช้เมเพอริดีนอย่างไร?
มีข้อควรระวังการใช้ยาเมเพอริดีน เช่น
- ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยาเมเพอริดีน
- ห้ามปรับขนาดรับประทานยานี้ด้วยตนเอง
- ห้ามรับประทานยานี้พร้อมกับเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนประกอบ
- ห้ามใช้ยานี้กับ สตรีตั้งครรภ์ และ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร ด้วยยานี้สามารถผ่านรกและน้ำนมของมารดาได้
- ระวังการใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคหืด ผู้ป่วยที่มีภาวะ/โรคความดันโลหิตต่ำ
- ระหว่างการใช้ยาควรหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะหรือการทำงานกับเครื่องจักรด้วยจะเกิดอุบัติเหตุได้ง่ายจากง่วงนอน
- ไม่ควรใช้ยานี้นานเกินไป ด้วยอาจก่อให้เกิดภาวะติดยา การใช้ยาควรเป็นไปตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น
- ระวังการใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคลมชัก ด้วยตัวยาอาจกระตุ้นการชักให้เกิดได้ง่ายมากยิ่งขึ้น
- ควรอธิบายถึงผลดี/ผลเสียของยานี้ให้กับผู้ป่วยรับทราบ ซึ่งจะส่งผลการในความร่วมมือของการใช้ยารวมถึงความปลอดภัยต่อตัวผู้ป่วยเอง
- ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
- ห้ามใช้ยาหมดอายุ
- ห้ามเก็บยาหมดอายุ
***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเมเพอริดีนด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตามข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน
เมเพอริดีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?
ยาเมเพอริดีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น
- การใช้ยาเมเพอริดีน ร่วมกับ ยา Acyclovir อาจทำให้ฤทธิ์ของเมเพอริดีนมีมากยิ่งขึ้นซึ่งอาจส่งผลต่อผลข้างเคียงติดตามมา การใช้ยาร่วมกันควรต้องอยู่ในดุลยพินิจของแพทย์ ซึ่งแพทย์จะปรับขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมต่อผู้ป่วยเป็นกรณีไป
- ห้ามใช้ยาเมเพอริดีน ร่วมกับ ยากลุ่ม MAOIs ด้วยอาจก่อให้เกิดภาวะโคม่า หายใจไม่ออก/หายใจลำบาก มีอาการเหมือนได้รับพิษจากสารไซยาไนด์ (Cyanide) ความดันโลหิตต่ำ ทางคลินิกแนะนำให้หยุดการใช้ MAOIs เป็นเวลาอย่างน้อย 14 วันจึงสามารถใช้ยาเมเพอริดีนได้
- การใช้ยาเมเพอริดีน ร่วมกับ ยาแก้ปวดบางตัว เช่นยา Tramadol จะเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดลมชักในผู้ป่วยได้ง่าย หากต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมเป็นรายบุคคลไป
- ไม่แนะนำการใช้ยาเมเพอริดีน ร่วมกับ การใช้ยา Methylene blue ด้วยเสี่ยงกับภาวะหายใจไม่ออก/หายใจลำบาก ความดันโลหิตต่ำ หรืออาจเกิดกลุ่มอาการเซโรโทนิน(Serotonin Syndrome) ที่มีอาการสับสน ประสาทหลอน มีอาการชักตามมา หัวใจเต้นเร็ว มีไข้ เหงื่อออกมาก ตาพร่า และกล้ามเนื้อเกร็งตัว ในทางคลินิกแนะนำให้หยุดการใช้ Methylene blue เป็นเวลา 14 วันอย่างต่ำจึงสามารถใช้ยาเมเพอริดีนได้
ควรเก็บรักษาเมเพอริดีนอย่างไร?
ควรเก็บยาเมเพอริดีน:
- เก็บยาในช่วงอุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius)
- ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น
- เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อน และความชื้น
- เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
- ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์
เมเพอริดีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?
ยาเมเพอริดีน มียาชื่อการค้าอื่น และบริษัทผู้ผลิต เช่น
ชื่อการค้า | บริษัทผู้ผลิต |
---|---|
Demerol (Injection) (เดเมอรอล) | HOSPIRA |
Demerol (Tablet) (เดเมอรอล) | SANOFI AVENTIS US |
Pethidine (เพทิดีน) | Neon |
Pethidine HCl (เพทิดีน ไฮโดรคลอไรด์) | Haffkine Bio-Pharmaceutical |
Verpat (เวอร์แพท) | Verve |
บรรณานุกรม
- https://en.wikipedia.org/wiki/Pethidine [2021,June19]
- https://www.mims.co.uk/drugs/pain/pain-fever/pethidine [2021,June19]
- https://www.drugs.com/cdi/meperidine-injection.html [2021,June19]
- https://www.mims.com/singapore/drug/info/pethidine?mtype=generic [2021,June19]
- https://www.mims.com/India/Drug/search/?q=meperidine [2021,June19]