ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน (Disinfection with chlorine)
- โดย เภสัชกร อภัย ราษฎรวิจิตร
- 6 มีนาคม 2561
- Tweet
- บทนำ
- ประโยชน์ของยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนมีอะไรบ้าง?
- กลุ่มยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนมีอะไรบ้าง?
- ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนมีข้อควรระวังอะไรบ้าง?
- ควรจัดเก็บยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนอย่างไร?
- กรณียาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนเกิดการรั่วซึมควรทำอย่างไร?
- บรรณานุกรม
- ยารักษาโรค (Pharmaceutical drug)
- ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด
- สารเคมีเข้าตา (Chemical eye burns)
- น้ำยาฆ่าเชื้อ หรือ สารระงับเชื้อ (Antiseptics)
- โรคติดเชื้อ ภาวะติดเชื้อ (Infectious disease)
- แบคทีเรีย: โรคจากแบคทีเรีย (Bacterial infection)
- เชื้อรา โรคเชื้อรา (Fungal infection)
- เชื้อไวรัส โรคติดเชื้อไวรัส (Viral infection)
- สัตว์เซลล์เดียว โรคติดเชื้อสัตว์เซลล์เดียว โรคติดเชื้อโปรโทซัว (Protozoan infection)
บทนำ
“Disinfectant” แปลว่า สารฆ่าเชื้อ หรือ สารทำลายเชื้อ หรือ ยาฆ่าเชื้อโรค และมีความแตกต่างกับ “ยาฆ่าเชื้อ”โรคประเภท ยาปฏิชีวนะ (Antibiotic) และ สารระงับเชื้อ(Antiseptic) กล่าวคือ
- Antibiotic เป็นยาฆ่าเชื้อโรค ที่ต้องรับประทาน หรือฉีดเข้าร่างกาย
- Antiseptic เป็นยาฆ่าเชื้อเฉพาะที่เนื้อเยื่อ หรือที่ผิวหนัง ของสิ่งมีชีวิต
- Disinfectant เป็นสารฆ่าเชื้อโรคที่ใช้กับสิ่งไม่มีชีวิต เช่น พื้น ผนัง สุขภัณฑ์ เครื่องมือผ่าตัด เครื่องมือทันตกรรม เครื่องจักรในอุตสาหกรรมอาหาร
สารฆ่าเชื้อ(Disinfectant) ถูกจำแนกออกเป็นหมวดย่อยๆได้หลายชนิด/หลายหมวด อาทิ Air disinfectants, Alcohols, Aldehydes, Oxidizing agents, Phenolics, Silver, Quaternary ammonium compounds, Thymol-based disinfectant, Copper alloy surfaces, Polyaminopropyl biguanide, และกลุ่มพลังงานหรือ คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าที่สามารถฆ่าเชื้อได้(Non-chemical)
“ยาฆ่าเชื้อ/สารฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน(Disinfection with chlorine หรือ Chlorine as disinfectant)” ถูกจัดอยู่ในหมวดออกซิไดซิงเอเจนต์ (Oxidizing agent) ในทางเคมี หมายถึงสารประกอบที่มีความสามารถแย่งอิเล็กตรอน(Electron)จากสารประกอบอื่นๆ ส่งผลให้สารที่ถูกแย่งอิเล็กตรอนสูญเสียคุณสมบัติของตัวเองไป กรณีของเชื้อโรคก็เช่นเดียวกัน หากมีการสูญเสียอิเล็กตรอนไป จะทำให้กระบวนการชีวเคมีในการดำรงชีวิตของเชื้อโรคผิดปกติ ส่งผลให้เชื้อโรคหยุดการเจริญเติบโตและตายลง
ประโยชน์ของยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนมีอะไรบ้าง?
![ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน](https://haamor.com/media/images/articlepics/ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน-01.jpg)
ประโยชน์ของยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน เช่น
- ใช้เป็นสารฟอกขาว(Bleach)โดยใช้เป็นส่วนประกอบหลักของสินค้าพวกน้ำยาซักล้างสำหรับเสื้อผ้าและสุขภัณฑ์ต่างๆ หรือใช้ในอุตสาหกรรมกระดาษ
- ใช้กำจัดเชื้อโรคกับเครื่องมือในคลินิกทันตกรรม
- ใช้ฆ่าเชื้อโรคในสระว่ายน้ำ
- ใช้บำบัดน้ำเสียก่อนปล่อยลงแหล่งน้าธรรมชาติ
- ใช้กำจัดคราบสกปรกที่ฟัน คราบสกปรกจากเชื้อราที่ติดอยู่บนเสื้อผ้า
- ใช้เป็นน้ำยากำจัดกลิ่นเหม็นของสุขภัณฑ์
กลุ่มยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนมีอะไรบ้าง?
ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนที่มีจำหน่ายในลักษณะของสารประกอบมีดังนี้ เช่น
1. โซเดียมไฮโปคลอไรท์(Sodium hypochlorite หรือ NaClO) มีคุณสมบัติเป็นยาฆ่าเชื้อมีฤทธิ์ฟอกขาว ใช้ในคลินิกทันตกรรม ฆ่าเชื้อเครื่องมืออุปกรณ์ในอุตสาหกรรมผลิตอาหาร ยา โดยผลิตภัณฑ์ที่มีการจัดจำหน่ายจะต้องอยู่ในรูปของสารละลายด้วยเหตุผลเรื่องความคงตัวของสารนี้
2. แคลเซียมไฮโปคลอไรท์ (Calcium hypochlorite หรือ Ca(ClO)2) มักพบเห็นการใช้เป็นยาฆ่าเชื้อตามสระว่ายน้ำ มีการจัดจำหน่ายในลักษณะผงแกรนูล(Granule)แห้ง
3. คลอรามีน(Chloramine หรือ NH2Cl) มีลักษณะเป็นของเหลวใส ไม่มีสี สามารถเติมในน้ำประปาเพื่อฆ่าเชื้อโรคแล้วส่งไปยังชุมชนเพื่อใช้บริโภค หรือใช้เติมในสระว่ายน้ำแต่ต้องระมัดระวังสัดส่วนที่ใช้ด้วยการใช้คลอรามีนเป็นปริมาณมากเกินไปจะสร้างความระคายเคืองต่อตาของผู้เล่นน้ำในสระ
4. คลอรีนไดออกไซด์(Chlorine dioxide หรือ ClO2) มีลักษณะเป็นแก๊ส มักใช้ฟอกสีไม้ ในนิวยอร์กใช้คลอรีนไดออกไซด์เติมลงในน้ำประปาเพื่อใช้บริโภค
ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนมีข้อควรระวังอะไรบ้าง?
การใช้ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนตรงตามที่ระบุในเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์/เอกสารกำกับยา มักจะไม่ก่อให้เกิดปัญหาหรือพิษ(ผลข้างเคียงรุนแรง)ต่อผู้บริโภค อย่างไรก็ตาม มีข้อควรระวังบางประการที่ควรทราบ เมื่อต้องปฏิบัติงานกับยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน ได้แก่
- ควรศึกษาคู่มือถึงรายละเอียดวิธีปฏิบัติก่อนใช้งาน ตลอดจนกระทั่งวิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อได้รับยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน
- ใส่อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลตามมาตรฐานกระทรวงสาธารณสุขทุกครั้งเมื่อต้องปฏิบัติงานกับยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน เช่น แว่นป้องกันสารเคมีกระเด็นเข้าหน้า หน้ากากป้องกันแก๊สหรือกลิ่นที่รุนแรง ถุงมือเพื่อป้องกันการสัมผัสสารเคมีโดยตรง ด้วยยาฆ่าเชื้อกลุ่มนี้มีฤทธิ์ฟอกขาว จึงจะก่อให้เกิดความระคายเคืองต่อผิวหนังได้มาก
- ห้ามทิ้งยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนลงพื้นดินหรือทิ้งในแหล่งน้ำธรรมชาติ พราะจะทำให้สิ่งมีชีวิตเล็กๆอย่าง ไส้เดือนหรือตัวอ่อนของสัตว์น้ำ อย่างปลา ตายลง และก่อให้เกิดผลกระทบต่อระบบนิเวศน์
- ห้ามใช้ผลิตภัณฑ์ที่หมดอายุแล้ว ด้วยจะมีประสิทธิภาพต่ำลง หรืออาจเกิดพิษขึ้นได้อย่างรุนแรง
- ขณะใช้ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนแล้วมีอาการผิดปกติ เช่น คลื่นไส้ อาเจียน แน่นหน้าอก ผื่นขึ้นตามตัว มีไข้ อึดอัด/หายใจไม่ออก/หายใจลำบาก ต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน
- ห้ามรับประทานสารนี้ ห้ามเข้าตา-จมูก กรณีเข้าตาต้องล้างด้วยน้ำสะอาดนาน ประมาณ 15 นาทีขึ้นไป กรณีกลืนลงท้อง ให้หลีกเลี่ยงการทำให้อาเจียน และต้องรีบนำส่โรงพยาบาลทันที
- ปิดภาชนะบรรจุสารนี้ให้แน่นหนาทุกครั้งหลังใช้งาน และล้างมือให้สะอาดด้วยน้ำสะอาดปริมาณมากๆ
- ฝึกฝนและเรียนรู้ถึงข้อปฏิบัติต่างๆ เช่น การเก็บกู้สารเคมีเพื่อป้องกันมิให้มีการปนเปื้อนไปกับสิ่งแวดล้อม
ควรจัดเก็บยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนอย่างไร?
สามารถเก็บผลิตภัณฑ์ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนในอุณหภูมิห้องที่เย็นและมีการระบายอากาศเข้า-ออกได้ดี เก็บผลิตภัณฑ์ในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บผลิตภัณฑ์ให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่เก็บผลิตภัณฑ์ที่หมดอายุแล้ว
กรณียาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนเกิดการรั่วซึมควรทำอย่างไร?
กรณีสารเคมีประเภทคลอรีน รั่วไหลเป็นปริมาณน้อยๆ เพียงการเช็ดถูโดยไม่สัมผัสโดยตรง และทิ้งวัสดุที่ทำความสะอาดลงถังขยะก็อาจเพียงพอ
แต่หากเกิดการรั่วไหลของสารคลอรีนนี้เป็นปริมาณมากๆ ต้องปฏิบัติตามคำแนะนำของเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์ เช่น
- ประเมินสถานการณ์ว่าตนเองหรือผู้ร่วมงานสามารถเก็บกู้ได้หรือไม่
- กรณีเป็นองค์กรอย่าง บริษัท โรงงาน ต้องแจ้งขอความช่วยเหลือจากเจ้าหน้าที่ ความปลอดภัย(จป.) ประจำหน่วยงานโดยเร็ว
- แจ้งอพยพบุคคลออกจากพื้นที่ในกรณีที่มีการรั่วไหลเป็นปริมาณมากและไม่ สามารถเก็บกู้ได้
- ต้องรู้ว่า ต้องใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคลอะไรบ้าง เพราะการเก็บกู้สารเคมีโดยไม่ใส่เครื่องป้องกันเป็นเรื่องอันตราย และต้องหลีกเลี่ยง
ทั้งนี้ ยังมีข้อปฏิบัติอีกหลายประการที่ผู้บิโภคต้องศึกษาเกี่ยวกับยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน และพอจะสรุปได้ดังนี้
1 ศึกษาขั้นตอนการใช้ยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีนจากเอกสารกำกับผลิตภัณฑ์ ให้เข้าใจ หากมีข้อสงสัยให้สอบถามจากผู้จัดจำหน่าย
2 ศึกษาขั้นตอนการเก็บกู้กรณีที่มียาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน หกรั่ว และต้องปฏิบัติ อย่างถูกวิธี
3 ศึกษาวิธีปฐมพยาบาลเบื้องต้นเมื่อได้รับหรือสัมผัสกับยาฆ่าเชื้อประเภทคลอรีน
บรรณานุกรม
- https://en.wikipedia.org/wiki/Disinfectant [2018,Feb17]
- http://www.who.int/water_sanitation_health/hygiene/emergencies/fs2_17.pdf [2018,Feb17]
- https://www7.nau.edu/itep/main/HazSubMap/docs/HHWaste/DisinfectantsComparisonChart.pdf [2018,Feb17]
- http://www.who.int/ipcs/publications/ehc/216_disinfectants_part_2.pdf [2018,Feb17]
- https://en.wikipedia.org/wiki/Redox#Oxidizing_and_reducing_agents [2018,Feb17]
- https://en.wikipedia.org/wiki/Calcium_hypochlorite [2018,Feb17]
- https://www.sciencelab.com/msds.php?msdsId=9925000 [2018,Feb17]