Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ปวดรุนแรง 

บทนำ

ยาโอปิออยด์ (Opioid) เป็นกลุ่มของสารเคมีที่มีโครงสร้างและคุณสมบัติคล้ายคลึงกับมอร์ฟีน(Morphine) การออกฤทธิ์ของสารโอปิออยด์จะมีอิทธิพลต่อสมอง ระบบประสาทส่วนปลายของร่าง กาย และระบบทางเดินอาหารเช่น กระเพาะอาหาร ลำไส้ ประวัติศาสตร์การแพทย์ได้ระบุให้สารกลุ่มโอปิออยด์เป็นยาแก้ปวดทำให้ร่างกายสามารถทนต่ออาการปวดได้ดีมากขึ้น ผลข้าง เคียงโดยรวมๆของยานีจะทำให้เกิดอาการสงบประสาท/ประสาทผ่อนคลาย กดการหายใจ (หายใจตื้นและเบา) ท้องผูก รวมถึงรู้สึกเคลิบเคลิ้ม นอกจากนี้ ยาโอปิออยด์ยังนำมาใช้รักษาอาการไอที่อาการค่อนข้างรุนแรงหรือมีเหตุจากโรคร้ายเช่น มะเร็งปอดได้อีกด้วย การใช้ยากลุ่มโอปิออยด์มีข้อพึงระวังสำคัญอีกประการหนึ่งคือ การติดยา ซึ่งจะเกิดเมื่อมีการใช้ยาครั้งละมากๆหรือใช้ยาเป็นเวลา นานๆ

สามารถแบ่งกลุ่มยาโอปิออยด์ออกเป็นหมวดย่อยได้ดังนี้

  1. สารโอปิออยด์ที่สร้างขึ้นเองในร่างกายมนุษย์ (Endogenous opioids) ประกอบด้วย สารดังนี้เช่น Endorphins, Enkephalins, Dynorphins, Endomorphins
  2. โอปิออยด์ที่เป็นสารจากฝิ่นคือกลุ่มสารแอลคาลอยด์ (Opium alkaloids) เช่น Codeine, Morphine, Thebaine, Oripavine
  3. สารประกอบสังเคราะห์เอสเทอร์ของมอร์ฟีน (Esters of morphine) เช่น Diacetyl morphine (Heroin), Nicomorphine, Dipropanoylmorphine, Diacetyldihydromorphine Acetylpropionylmorphine, Desomorphine, Methyldesorphine, Dibenzoylmorphine
  4. สารประกอบสังเคราะห์อีเทอร์ของมอร์ฟีน (Ethers of morphine) เช่น Dihydroco deine, Ethylmorphine, Heterocodeine
  5. สารโอปิออยด์กึ่งสังเคราะห์ที่เป็นอนุพันธุ์แอลคาลอยด์ (Semi-synthetic alkaloid derivatives) เช่น Buprenorphine, Etorphine, Hydrocodone, Hydromorphone, Oxyco done, Oxymorphone
  6. สารโอปิออยด์สังเคราะห์ (Synthetic opioids) ซึ่งแบ่งแยกย่อยตามโครงสร้างเคมี ได้อีกดังนี้เช่น
    1. Anilidopiperidines เช่น Fentanyl, Alphamethylfentanyl, Alfentanil, Sufenta nil, Remifentanil, Carfentanyl, Ohmefentanyl
    2. Phenylpiperidines เช่น Pethidine, Ketobemidone, Allylprodine, Prodine, 1-methyl-4-phenyl-4-propionoxypiperidine (MPPP), 1-(2-phenylethyl)-4-phenyl-4-acetoxypiperidine: PEPAP
    3. Diphenylpropylamine derivatives เช่น Propoxyphene, Dextropropoxyphene, Dextromoramide, Bezitramide, Piritramide, Methadone, Dipipanone, Levomethadyl acetate, Difenoxin, Diphenoxylate, Loperamide
    4. Benzomorphan derivatives เช่น Dezocine, Pentazocine, Phenazocine
    5. Oripavine derivatives เช่น Buprenorphine, Dihydroetorphine, Etorphine
    6. Morphinan derivatives เช่น Butorphanol, Nalbuphine, Levorphanol, Levome thorphan

ทั้งนี้ มีหลายรายการของสารโอปิออยด์ที่ถูกจัดให้เป็นยาเสพติดให้โทษเช่น Codeiene, Heroin, Morphine, Hydrocodone, Oxymorphone, Fentanyl, MPPP และอื่นๆอีก ดังนั้นเพื่อความปลอดภัยของผู้ป่วยต่อการใช้ยาโอปิออยด์แต่ละชนิด จึงต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น โดยพิจารณาเรื่องการบรรเทาอาการเจ็บปวดให้ทุเลาพ้นความทรมาน ประกอบกับเรื่องที่ต้องระวังเรื่องการติดยาระหว่างทำการรักษาเป็นสำคัญ

โอปิออยด์มีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

โอปิออยด์

ยาโอปิออยด์มีสรรพคุณบรรเทาอาการปวดต่างๆเช่น

โอปิออยด์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

สารโอปิออยด์มีกลไกการออกฤทธิ์ โดยตัวยาจะเข้าจับกับตัวรับที่มีชื่อว่า Opioid receptors ซึ่งมีอยู่ทั่วไปในเซลล์สมองตลอดไปจนถึงไขสันหลังรวมถึงตามผนังกล้ามเนื้อเรียบของระบบทาง เดินอาหาร จากนั้นจะเกิดการปรับสมดุลทางเคมีของสารสื่อประสาท มีทั้งยับยั้งการหลั่งและเร่งการปลดปล่อยของสารสื่อประสาทบางตัวออกมาทำงาน ด้วยกลไกที่ซับซ้อนเหล่านี้จึงก่อให้เกิดฤทธิ์ของการรักษาตามสรรพคุณ

โอปิออยด์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาโอปิออยด์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

โอปิออยด์มีขนาดรับประทาน/การบริหารยาอย่างไร?

ด้วยเป็นกลุ่มยาเสพติดเสียเป็นส่วนมาก ขนาดและระยะเวลาของการใช้ยาจะต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์อย่างเคร่งครัด และทางสถานพยาบาล แพทย์/พยาบาล ต้องทำบันทึกการใช้ยากับผู้ ป่วยไว้เป็นหลักฐานเพื่อนำส่งรายงานการใช้ยากลุ่มนี้ต่อกระทรวงสาธารณสุข

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาโอปิออยด์ ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาโอปิออยด์สามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับ การรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

โอปิออยด์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาโอปิออยด์สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น มีอาการชัก คลื่นไส้ อาเจียน ปากแห้ง ท้องผูก ปัสสาวะไม่ออก/ปัสสาวะขัด ปวดศีรษะ วิงเวียน ง่วงนอน ชีพจรเต้นผิดปกติ ตัวเย็น อาจมีผื่นคันหรือลมพิษขึ้นตาผิวหนัง หัวใจเต้นเร็วหรือช้าผิด ปกติ ตาพร่า มีอาการเหงื่อออกมาก อาจรู้สึกหงุดหงิดหรือเคลิบเคลิ้ม และสามารถติดยาได้

กรณีที่ผู้ป่วยได้รับยาโอปิออยด์มากหรือใช้ยากลุ่มนี้เป็นเวลานานอาจก่อให้เกิดอาการท้องเสีย คลื่นไส้ อาเจียน ปวดกล้ามเนื้อ วิตกกังวล และเกิดอาการระคายเคืองตามร่างกายตามมา หากพบอาการดังกล่าวต้องรีบแจ้งแพทย์เพื่อปรับแนวทางการรักษา

มีข้อควรระวังการใช้โอปิออยด์อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้โอปิออยด์ดังนี้เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาโอปิออยด์ด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

โอปิออยด์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาโอปิออยด์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

  • ห้ามใช้ยากลุ่มโอปิออยด์ร่วมกับการดื่มเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนประกอบด้วยจะก่อ ให้เกิดปัญหากับระบบหายใจกับผู้ป่วย อีกทั้งยังยับยั้งฤทธิ์ระงับอาการปวดของยากลุ่มโอปิออยด์ ทำให้การรักษาไม่ได้ผล
  • ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยากลุ่มโอปิออยด์ร่วมกับยากลุ่ม MAOIs ด้วยเสี่ยงกับภาวะความดันโลหิตสูงหรือความดันโลหิตต่ำขั้นวิกฤติที่ส่งผลต่อการทำงานของระบบหายใจ หากไม่มีความจำ เป็นใดๆควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยามอร์ฟีนร่วมกับยาในกลุ่ม TCAs ด้วยอาจเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดภาวะ Serotonin syndrome การจะใช้ยาร่วมกันต้องเป็นไปตามดุลยพินิจของแพทย์เท่านั้น
  • ห้ามใช้ยาเมทาโดน (Methadone) ร่วมกับยาที่เพิ่มการบีบตัวของกระเพาะอาหารและลำไส้ เช่น Cisapride ด้วยการใช้ร่วมกันสามารถกระตุ้นให้หัวใจทำงานผิดปกติจนถึงขั้นเป็นอันตรายต่อผู้ ใช้ยาได้

ควรเก็บรักษาโอปิออยด์อย่างไร?

ควรเก็บรักษายาโอปิออยด์ดังนี้

ก. การเก็บรักษาในสถานพยาบาล: ควรเก็บยากลุ่มนี้ในช่วงอุณหภูมิ 20 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และยาที่หมดอายุต้องทำรายงานขออนุมัติการทำลายจากกระทรวงสาธารณ สุขทุกครั้ง

ข. การเก็บรักษาในที่พัก/บ้าน: เก็บยาในอุณหภูมิห้องที่เย็น ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็ง ของตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

โอปิออยด์มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาโอปิออยด์ที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นๆและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Durogesic Patch (ดูโรเจซิก แพท)Janssen-Cilag
Fentanyl GPO (เฟนทานิล จีพีโอ)Hexal AG
Fentanyl Hexal (เฟนทานิล เฮ็กซอล)Hexal AG
Fentanyl Janssen-Cilag (เฟนทานิล แจนเซน ซีแล็ก)Janssen-Cilag
Fentanyl Sandoz (เฟนทานิล แซนดอซ)Hexal AG
Fentanyl Tabletl (เฟนทานิล แทบเล็ท)Watson Laboratories Inc
Buccal (บัคคอล)Watson Laboratories Inc
OxyContin Tablet (เฟนทานิล แทบเล็ท)Purdue Pharma LP
Diara (ไดอะรา)Burapha
Diarent (ดิเอเรนท์)Chew Brothers
Diarine (ไดอะรีน)Burapha
Diarodil (ไดแอโรดิล)Greater Pharma
Dicotil (ไดโคติล)Picco Pharma
Entermid (เอ็นเทอร์มิด)Nakornpatana
Imodium (อิโมเดียม)Janssen-Cilag
Imonox (อิโมน็อก)Medicine Products
Impelium (อิมพีเลียม)T.O. Chemicals
K.B. Peramide (เค.บี. เพอราไมด์)K.B. Pharma
Leon (ลีออน)T P Drug
Lomide (โลไมด์)Siam Bheasach
Lomy (โลมาย)Masa Lab
Lopela (โลเพอลา)Pharmasant Lab
Loperamide GPO (โลเพอราไมด์ จีพีโอ)GPO
Lopercin (โลเพอร์ซิน)Polipharm
Loperdium (โลเพอร์เดียม)General Drugs House
Methadone GPO (เมทาโดน จีพีโอ)GPO
Camphorated Opium Tincture GPO(แคมโฟเรทเตท โอเปียม ทิงเจอร์ จีพีโอ)GPO
Kapanol (คาพานอล)GlaxoSmithKline
Morphine Sulfate Inj Blue (มอร์ฟีน ซัลเฟท อินเจคชั่น บลู)M & H Manufacturing
Morphine Sulfate Inj Purple (มอร์ฟีน ซัลเฟท อินเจคชั่น เพอเพิล)M & H Manufacturing
MST Continus (เอ็มเอสที คอนทินัส)Bard

บรรณานุกรม

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Opioid#Classification [2015,Aril4]
2. http://www.news-medical.net/health/Opioid-Uses.aspx[2015,Aril4]
3. http://www.frca.co.uk/article.aspx?articleid=100933 [2015,Aril4]
4. http://www.webmd.com/pain-management/guide/narcotic-pain-medications?page=2#2[2015,Aril4]
5. http://health.utah.gov/prescription/pdf/guidelines/absolute_contraindications.pdf[2015,Aril4]
6. http://www.myvmc.com/treatments/opioids-for-analgesia/#C2[2015,Aril4]
7. http://www.drugs.com/dosage/fentanyl.html#Usual_Adult_Dose_for_Pain [2015,Aril4]
8. http://www.painaction.com/members/lesson.aspx?id=2138&notcompleted=true [2015,Aril4]
9. https://www.bhpalmbeach.com/program/focus/mixing-alcohol-and-opioids [2015,Aril4]
10. http://www.bluelight.org/vb/threads/373376-Opiates-and-MAOIs-Contradicted[2015,Aril4]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน faluk2520 Nus
Frame Bottom