Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ต่อมหมวกไต  ระบบต่อมไร้ท่อ 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

อ่อนเพลียมาก 

บทนำ

โรคแอดดิสัน (Addison disease หรือ Addison’s disease) หรือชื่ออื่นคือ Adrenocorti cal hypofunction หรือ Chronic adrenocortical insufficiency หรือ Chronic adrenal insuffi ciency หรือ Primary adrenal insufficiency หรือ Hypoadrenalism หรือ Hypocortisolism คือโรคเรื้อรังที่เกิดจากต่อมหมวกไตทำงานสร้างฮอร์โมนต่อมหมวกไตได้น้อยกว่าในภาวะปกติมากจนไม่พอเพียงต่อการใช้งานของร่างกาย จึงก่อให้เกิดเป็นอาการผิดปกติต่างๆจากภาวะขาดฮอร์โมนต่างๆจากต่อมหมวกไต (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com ในบทความเรื่อง กายวิภาคและสรีรวิทยาระบบต่อมไร้ท่อ) ซึ่งฮอร์โมนสำคัญจากต่อมหมวกไตที่เมื่อร่างกายขาดจะส่งผลให้เกิดอาการผิดปกติต่างๆได้มากคือ ฮอร์โมน Glucocorticoid (Cortisol เกี่ยวข้องกับการใช้พลังงานของร่างกายทั้งจากแป้ง/น้ำตาไขมัน และโปรตีน, ภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกาย และการตอบสนองของร่างกายต่อภาวะเครียดต่างๆ) และฮอร์โมน Aldosterone (Mineralocorticoid hormone เกี่ยวข้องกับการทำงานของเกลือแร่ต่างๆ, สมดุลของน้ำและเกลือแร่ผ่านทางไต และเกี่ยวข้องกับการควบคุมความดันโลหิต)

โรคแอดดิสันได้ชื่อตามแพทย์คนแรกที่รายงานโรคนี้ในปี ค.ศ. 1855 (พ.ศ. 2398) เป็นแพทย์ชาวอังกฤษคือ นพ. Thomas Addison

โรคแอดดิสันเป็นโรคพบยากประมาณ 40 - 60 รายต่อประชากร 1 ล้านคน พบได้ในทุกเพศและในทุกวัยทั้งเด็กและผู้ใหญ่ไปจนถึงผู้สูงอายุ แต่มักพบในช่วงวัย 30 - 50 ปี และไม่ขึ้นกับเชื้อชาติ

อนึ่งต่อมหมวกไตเป็นต่อมหนึ่งในระบบต่อมไร้ท่อที่การทำงานของต่อมหมวกไตจะถูกควบคุมโดยตรงจากฮอร์โมนจากต่อมใต้สมอง และต่อมใต้สมองจะถูกควบคุมโดยฮอร์โมนจากสมองไฮโปธาลามัส ดังนั้นการสร้างฮอร์โมนต่อมหมวกไตจึงอยู่ภายใต้การควบคุมของตัวต่อมหมวกไตเอง ต่อมใต้สมอง และสมองส่วนไฮโปธาลามัส

ถ้าโรคแอดดิสันเกิดจากโรคของต่อมหมวกไตโดยตรง เช่น วัณโรคต่อมหมวกไตที่ทำลายเซลล์ต่อมหมวกไตโดยตรงจนเซลล์สร้างฮอร์โมนลดลงเรียกโรคหรือภาวะนี้ว่า “ภาวะขาดฮอร์โมนต่อมหมวกไตปฐมภูมิ (Primary adrenal insufficiency)”

ถ้าโรคแอดดิสันเกิดจากโรคของต่อมใต้สมอง ส่งผลให้ต่อมใต้สมองสร้างฮอร์โมนกระตุ้นการทำงานของต่อมหมวกไตลดลง (เช่น เนื้องอกต่อมใต้สมอง) ส่งผลให้ต่อมหมวกไตลดการสร้างฮอร์โมนต่อมหมวกไตส่งผลต่อเนื่องให้เกิดโรคแอดดิสันขึ้น หรือจากร่างกายได้รับยาที่กดการทำงานของเซลล์ต่อมหมวกไต (เช่น ยาสเตียรอยด์) ต่อมหมวกไตจะทำงานลดลง เรียกภาวะนี้ว่า “ภาวะขาดฮอร์โมนต่อมหมวกไตทุติยภูมิ (Secondary adrenal insufficiency)”

ถ้าโรคแอดดิสันเกิดจากโรคของสมองไฮโปธาลามัส (เช่น เนื้องอกสมอง) ส่งผลให้ฮอร์โมนจากสมองไฮโปธาลามัสลดลง ส่งผลถึงฮอร์โมนจากต่อมใต้สมองลดลง ส่งผลตามลำดับถึงต่อมหมวกไตสร้างฮอร์โมนต่อมหมวกไตลดลงจึงเกิดเป็นโรคแอดดิสันขึ้นเรียกภาวะนี้ว่า “ภาวะขาดฮอร์โมนต่อมหมวกไตตติยภูมิ (Tertiary adrenal insufficiency)”

ถ้าเกิดอาการของโรคแอดดิสันอย่างเฉียบพลัน ที่อาการมักรุนแรง มักเกิดจากการใช้ยาสเตียรอยด์รักษานานต่อเนื่อง (เช่น ในโรคภูมิแพ้ โรคออโตอิมมูน โรคหืด) และผู้ป่วยหยุดยาขาดยาสเตียรอยด์ทันที จะส่งผลให้ร่างกายขาดสเตียรอยด์ (ซึ่งเป็นชนิดเดียวกับฮฮร์โมนต่อมหมวกไต) ทันที เกิดอาการโรคแอดดิสันเฉียบพลัน ซึ่งอาการจะรุนแรงมากจนผู้ป่วยอาจช็อกและเสียชีวิต (ตาย) ได้เรียกภาวะนี้ว่า “ ภาวะวิกฤตต่อมหมวกไต หรือ Adrenal crisis หรือ Acute adrenal crisis หรือ Addisonian crisis หรือ Acute adrenal insufficiency”

โรคแอดดิสันเกิดจากอะไร?

โรคแอดดิสัน

โรคแอดดิสันมีสาเหตุได้ดังนี้

ก. ภาวะขาดฮอร์โมนต่อมหมวกไตปฐมภูมิ: สาเหตุที่พบบ่อยคือ ร่างกายสร้างภูมิคุ้มกันต้านทานโรคต้านการทำงานของเซลล์ต่อมหมวกไตโดยตรง (โรคออโตอิมมูน) ส่วนสาเหตุอื่นที่พบได้น้อยเช่น

ข. ภาวะขาดฮอร์โมนต่อมหมวกไตทุติยภูมิ: เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของโรคแอดดิสันคือ เกิดจากยารักษาโรคในกลุ่มสเตียรอยด์ (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ยาฆ่าเชื้อ ยาแก้อักเสบ) โดยยาสเตียรอยด์เหล่านั้นจะไปกดการทำงานของเซลล์ต่อมหมวกไตให้สร้างฮอร์โมนลดลง

นอกจากนั้นสาเหตุอื่นๆที่พบได้บ้างแต่น้อยกว่าสาเหตุแรกเช่น

ค. ภาวะขาดฮอร์โมนต่อมหมวกไตตติยภูมิ: เป็นสาเหตุที่พบได้น้อยมากคือ การเกิดโรคที่สมองไฮโปธาลามัสเช่น เนื้องอกหรือมะเร็งสมอง หรือมะเร็งของอวัยวะต่างๆที่แพร่กระจาย (มะเร็งระยะที่4) มายังสมองส่วนนี้

ง. ภาวะวิกฤตต่อมหมวกไต: สาเหตุพบบ่อยคือ การหยุดใช้ยาสเตียรอยด์ที่ใช้อย่างต่อเนื่องมานาน (เช่น 6 เดือน) ทันทีเช่น ในผู้ป่วยด้วยโรคที่ต้องใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่องเช่น โรคหืด โรคออโตอิมมูน

ภาวะอื่นๆที่พบได้บ้างเช่น

โรคแอดดิสันมีอาการอย่างไร?

โรคแอดดิสันมีอาการดังนี้

ก. อาการของโรคแอดดิสันจากสาเหตุต่างๆ ทั้ง 3 กลุ่มหลักดังกล่าวในหัวข้อ สาเหตุ คืออาการจากร่างกายขาดฮอร์โมนต่อมหมวกไต โดยทั่วไปไม่มีอาการจำเพาะ เป็นอาการที่พบได้ในโรคต่างๆทั่วไป อาการที่พบได้จะเหมือนกันทั้ง 3 กลุ่มเช่น

ข. อาการภาวะวิกฤติต่อมหมวกไต: อาการจะเช่นเดียวกับในโรคแอดดิสันทั่วไปดัง กล่าวใน ข้อ ก. แต่จะรุนแรงกว่า และผู้ป่วยอาจมีความดันโลหิตต่ำมาก ชัก ช็อก โคม่า และอาจเสียชีวิต (ตาย) ได้

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์?

เมื่อมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ ควรต้องรีบพบแพทย์/รีบไปโรงพยาบาลเสมอ

แพทย์วินิจฉัยโรคแอดดิสันอย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยโรคแอดดิสันได้จากประวัติอาการ ประวัติการเจ็บป่วยปัจจุบันและในอดีต การผ่าตัด การใช้ยาต่างๆ การหยุดยาต่างๆ การตรวจร่างกาย การตรวจเลือดดูค่าเกลือแร่ต่างๆ ดูค่าฮอร์โมนต่างๆ และการตรวจภาพต่อมหมวกไต หรือภาพอวัยวะต่างๆที่แพทย์มีความเห็นว่าอาจเป็นสาเหตุ (เช่น ต่อมใต้สมองและสมอง) เช่น การตรวจอัลตราซาวด์ เอกซเรย์คอมพิวเอร์ และ/หรือเอมอาร์ไอ

รักษาโรคแอดดิสันอย่างไร?

แนวทางการรักษาโรคแอดอดสันคือ การให้ยาฮอร์โมนต่อมหมวกไต การรักษาสาเหตุ และการรักษาประคับประคองตามอาการ

ก. การให้ยาฮอร์โมนต่อมหมวกไต: โดยแพทย์จะให้ยาจนฮอร์โมนในร่างกายอยู่ในเกณฑ์ปกติเช่น ยาในกลุ่ม Glucocorticoid ซึ่งอาจให้เป็นยาฉีดหรือยากินโดยจะขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ สภาพร่างกายผู้ป่วย และดุลพินิจของแพทย์

ข. การรักษาสาเหตุ: จะแตกต่างกันในแต่ละสาเหตุเช่น การรักษาเนื้องอกต่อมหมวกไตหรือต่อมใต้สมองด้วยการผ่าตัดก้อนเนื้อ เป็นต้น

ค. การรักษาประคับประคองตามอาการ: คือการรักษาบรรเทาอาการต่างๆเช่น ยาแก้ท้องเสีย ยาแก้ปวดท้อง ยาแก้คลื่นไส้ การให้เกลือแร่ เมื่อมีภาวะท้องเสีย อาเจียนมาก และ /หรือกรณีร่างกายขาดสมดุลของน้ำและเกลือแร่อาจโดยให้ยาผงเกลือแร่ ORS ดื่มและ/หรือร่วมกับการให้สารน้ำเกลือแร่ทางหลอดเลือดดำ

โรคแอดดิสันมีผลข้างเคียงอย่างไร?

ผลข้างเคียงที่พบได้จากโรคแอดดิสันคือ ผลข้างเคียงที่เกิดจากการได้ยาฮอร์โมนต่อมหมวกไตน้อยหรือมากเกินไป

เมื่อได้รับยาฮอร์โมนต่อมหมวกไตมากเกินไป ผลข้างเคียงที่พบได้คือ กลุ่มอาการคุชชิง

เมื่อได้รับยาฮอร์โมนต่อมหมวกไตน้อยเกินไป ผลข้างเคียงที่อาจพบได้คือ ภาวะวิกฤติต่อมหมวกไต

นอกจากนั้นดังกล่าวแล้วว่า ฮอร์โมนต่อมหมวกไตจะเกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกายด้วย รวมทั้งยาที่รับประทานก็จะมีผลกดภูมิคุ้มกันฯได้ ดังนั้นผู้ป่วยด้วยโรคนี้จึงมักติดเชื้อต่างๆได้ง่าย

โรคแอดดิสันมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

การพยากรณ์โรคของกลุ่มอาการแอดดิสันขึ้นอยู่กับสาเหตุเช่น ถ้าเกิดจากโรคมะเร็ง การพยากรณ์โรคจะไม่ดี แต่โดยทั่วไปในกรณีที่สาเหตุไม่ใช่จากมะเร็ง ถ้าผู้ป่วยได้รับยาฮอร์โมนต่อมหมวกไตสม่ำเสมอ ไม่ขาดยา และพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลตามนัดเสมอ ผู้ป่วยมักจะมีชีวิตอยู่ได้ตามปกติ

ดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเองที่บ้านเมื่อเป็นโรคแอดดิสันได้แก่

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์ก่อนนัด?

ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดเสมอเมื่อ

ป้องกันโรคแอดดิสันอย่างไร?

เมื่อดูจากสาเหตุแล้วการป้องกันโรคแอดดิสันเต็มร้อยเป็นไปไม่ได้ แต่สามารถป้องกันสาเหตุที่พบได้บ่อยได้คือ สาเหตุจากการกินยาสเตียรอยด์ซึ่งการป้องกันคือ

บรรณานุกรม

  1. Griffing,G. et al. (2014) http://emedicine.medscape.com/article/116467-overview#showall [2015,Nov14 ]
  2. Michels,A., and Michels,N. (2014). Am Fam Physician. 89, 563-568
  3. http://en.wikipedia.org/wiki/Addison%27s_disease [2015,Nov14 ]
  4. http://en.wikipedia.org/wiki/Adrenal_insufficiency [2015,Nov14 ]
  5. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/000357.html [2015,Nov14 ]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 3 คน sirikul santirat_ artthat39
Frame Bottom