Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคมะเร็ง  ทั่วร่างกาย  

บทนำ

โพรทีเอโซม(Proteasome) เป็นสารประกอบที่มีความซับซ้อนและเกือบจะเรียกว่าเป็นเอนไซม์ชนิดหนึ่งก็ได้ ในร่างกายของมนุษย์จะพบโพรทีเอโซมอยู่ภายในเซลล์ตาเนื้อเยื่อของอวัยวะต่างๆในร่างกาย โครงสร้างของโพรทีเอโซมประกอบไปด้วย

  • สายโพลีเปปไทด์/สายโปรตีน 12 เส้น/สาย (Dozen of polypeptide, Polypeptide chain)
  • หน่วยควบคุมการทำงาน 2 หน่วย (Two regulatory units)

ทั้งนี้ หน้าที่สำคัญของโพรทีเอโซม คือ การตัดย่อยสารโปรตีน /โปรตีนที่ถูกสังเคราะห์ขึ้นมาแต่โปรตีนนั้นไม่ได้คุณภาพ เซลล์จึงไม่สามารถนำไปใช้ประโยชน์ต่อได้ การจะทำลายกลุ่มโปรตีนดังกล่าวจะก่อให้เกิดของเสียและต้องใช้พลังงาน(ATP, Adenosine triphosphate) ในการกำจัดโปรตีนเกินความจำเป็นเหล่านั้น ธรรมชาติจึงได้ออกแบบให้โพรทีเอโซมเป็นผู้ตัดทำลายโปรตีนดังกล่าว แล้วนำกลับมาใช้ใหม่(Recycling) เซลล์มะเร็งก็ใช้ประโยชน์จากการตัดทำลายโปรตีนของโพรทีเอโซม เช่นกัน การปิดกั้นการทำงานของโพรทีเอโซมในเซลล์มะเร็งจะทำให้เกิดขยะของสายโปรตีนที่ไม่สามารถนำไปใช้มากขึ้นเรื่อยๆ การสะสมสายโปรตีนที่ไม่มีประโยชน์ดังกล่าวนั้นก่อให้เกิดความเป็นพิษต่อเซลล์มะเร็ง ส่งผลให้มีการสลายตัว/การตายของ เซลล์มะเร็ง

ปัจจุบันมียาประเภท “โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์(Proteasome inhibitor)” เข้ามามีบทบาทใช้รักษาโรคมะเร็งชนิด Melanoma และชนิด Multiple myeloma ในโรคระยะแพร่กระจาย ตัวอย่างของยาในกลุ่มนี้ที่อยู่ระหว่างการนำเสนอและมีการศึกษาทดลองใช้ทางคลินิก ได้แก่ Disulfiram, Epigallocatechin-3-gallate, Marizomib, Oprozomib, Delanzomib, Epoxomicin และ Beta-hydroxy beta-methylbutyrate

อย่างไรก็ตามมียาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์อยู่ 3 รายการที่ปัจจุบันได้รับการรับรองและขึ้นทะเบียนยาแผนปัจจุบัน ดังนี้

  • Bortezomib ใช้รักษามะเร็งชนิด Lymphoma, Multiple myeloma โดยเป็นยาชนิดฉีดและมีราคาสูงมาก มีบันทึกสถิติทางคลินิกพบว่ายานี้สามารถยืด ระยะเวลาการมีชีวิตได้นานเฉลี่ย 6 เดือน ยาBortezomib มีจัดจำหน่ายภายใต้ ชื่อการค้าว่า Velcade, Neomib และ Bortecad
  • Carfilzomib ใช้รักษามะเร็ง Multiple myeloma เป็นยาฉีดและจัดจำหน่าย ภายใต้ชื่อการค้าว่า Kyprolis
  • Ixazomib ใช้รักษามะเร็ง Multiple myeloma มีรูปแบบเภสัชภัณฑ์เป็นยาชนิดรับประทาน จัดจำหน่ายภายใต้ชื่อการค้าว่า Ninlaro

ในประเทศไทยสามารถพบเห็นการใช้ยา Bortezomib และ Carfilzomib ยาทั้ง 2 รายการ เป็นยาควบคุมพิเศษ และมีใช้ในสถานพยาบาลเท่านั้น ส่วน Ixazomib ยังไม่พบเห็นการขึ้นทะเบียนหรือจัดจำหน่ายในไทย การใช้โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์เพื่อรักษามะเร็งต้องอาศัยความต่อเนื่อง การคำนวณขนาดและระยะเวลาการใช้ยาต้องอยู่ภายใต้คำสั่งของแพทย์ผู้ที่ทำการรักษาเท่านั้น

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

โพรทีเอโซมอินฮิบิเตอร์

ยาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ เช่น

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์ มีกลไกการออกฤทธิ์โดยตัวยาจะปิดกั้นการทำงานของสาร Proteasome ในเซลล์มะเร็ง ทำให้มีปริมาณสายโปรตีนที่ไม่มีประโยชน์มีมากขึ้นเรื่อยๆ จนกระทั่งก่อให้เกิดความเป็นพิษต่อเซลล์มะเร็ง ด้วยกลไกนี้ทำให้เซลล์มะเร็งฝ่อตัว สลายตัว/ตายไป จึงหยุดการลุกลามแพร่กระจายในที่สุด

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาโพรทีเอโซมอินฮิบิเตอร์ มีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

การใช้ยาโพรทีเอโซมอินฮิบิเตอร์กับผู้ป่วยจะต้องอยู่ภายใต้คำสั่งของแพทย์เท่านั้น

  • กรณีเป็นยาประเภทฉีด แพทย์จะต้องใช้คำนวณขนาดการใช้ยาโดยใช้พื้นที่ผิว ของร่างกายผู้ป่วยมาเป็นเกณฑ์ประกอบการคำนวณ ขนาดยาจึงต่างกันในผู้ป่วยแต่ละราย
  • กรณีเป็นยาแบบรับประทาน ผู้ป่วยต้องรับประทานยาตามขนาดและตามรอบเวลาตามที่แพทย์กำหนด ซึ่งจะต่างกันในผู้ป่วยแต่ละรายด้วยการประเมินของแพทย์จากผื้นที่ผิวของร่างกายเช่นกัน

การปรับเปลี่ยนขนาดรับประทานหรือไม่มารับการฉีดยานี้ ตามที่แพทย์นัดหมายจะทำให้ประสิทธิผลของการรักษาด้วยโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์ด้อยลงไป และทำให้อาการของมะเร็งลุกลาม

เมื่อมีการสั่งยา ควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาโพรทีเอโซมอินฮิบิเตอร์ ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

หากลืมมารับการให้ยาควรทำอย่างไร?

หากลืมมารับการให้ยานี้/ลืมรับประทานยานี้ ผู้ป่วยต้องรีบติดต่อ แพทย์ พยาบาล หรือบุคคลากรทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อทำการนัดหมายการให้ยาครั้งใหม่โดยเร็ว ไม่ควรหยุดการรักษาโดยมิได้ขอคำปรึกษาจากแพทย์ ทั้งนี้เพื่อเป็นการป้องกันการลุกลามของเซลล์มะเร็งที่ตนเองเป็นอยู่

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์จากยา (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้ เช่น

มีข้อควรระวังการใช้โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์ เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมยาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์ด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้ง ควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

  • ห้ามใช้ยาCarfilzomib ร่วมกับยาZafirlukast เพราะจะทำให้เส้นประสาทของผู้ป่วย เกิดความเสียหายได้
  • ห้ามใช้ยาBortezomib ร่วมกับวัคซีนไข้ทรพิษ ด้วยจะทำให้เกิดความเสี่ยงของการติดเชื้อจากวัคซีนดังกล่าว และยังทำให้การกระตุ้นภูมิคุ้มกันของวัคซีนไม่ประสบความสำเร็จอีกด้วย
  • ห้ามใช้ยาIxazomib ร่วมกับยาPhenobarbital เพราะจะทำให้ประสิทธิภาพ การรักษาของยา Ixazomib ด้อยลง

ควรเก็บรักษาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์อย่างไร?

ควรเก็บรักษายาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์ ดังนี้ เช่น

  • เก็บยาCarfilzomib ในช่วงอุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส(Celsius)
  • เก็บยาBortezomib ในช่วงณหภูมิ 20-25 องศาเซลเซียส
  • เก็บยาIxazomib ภายใต้อุณหภูมิ 30 องศาเซลเซียส

ยาทุกชนิด ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อนและความชื้น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง ที่สำคัญเก็บยาตามระบุในเอกสารกำกับยา

โพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาโพรทีเอโซม อินฮิบิเตอร์ มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
KYPROLIS (ไคโพรลิส)Onyx Pharmaceuticals, Inc.
Ninlaro (นินลาโร)Takeda Pharmaceuticals North America, Inc.
Velcade (เวลเคด)Janssen-Cilag

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Proteasome_inhibitor [2018, Jan27]
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3524306/ [2018, Jan27]
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4508135/ [2018, Jan27]
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16024630/ [2018, Jan27]
  5. https://www.drugs.com/monograph/bortezomib.html [2018, Jan27]
  6. https://en.wikipedia.org/wiki/Ixazomib [2018, Jan27]
  7. https://www.drugs.com/drug-interactions/bortezomib-with-smallpox-vaccine-402-0-2072-0.html [2018, Jan27]
  8. https://www.drugs.com/drug-interactions/ixazomib-with-zafirlukast-3711-0-2317-0.html [2018, Jan27]
  9. https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2015/208462lbl.pdf [2018, Jan27]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 4 คน sirikul santirat_ Kachen King123
Frame Bottom