Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

เลือด 

บทนำ

ยาโซเดียมไนไตรท์ (Sodium nitrite) เป็นสารประกอบประเภทอนินทรีย์ ลักษณะเป็นผงผลึกสีขาวออกเหลืองเล็กน้อย ละลายน้ำได้ดี ถูกนำไปใช้ประโยชน์เป็นยาแผนปัจจุบัน เป็นส่วนประกอบในอุตสาหกรรมสี รวมถึงเป็นส่วนผสมในยาฆ่าแมลง โซเดียมไนไตรท์เคยถูกนำไปผสมกับเนื้อสัตว์เพื่อให้ดูสีแดงสดน่ารับประทาน อีกทั้งทำให้อายุการเก็บรักษาของเนื้อสัตว์ยาวนานขึ้น แต่กลับส่งผลเสียอย่างร้ายแรงต่อผู้บริโภคด้วยเกิดการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีของเนื้อสัตว์ ทำให้ผู้บริโภคต่อเนื่องอาจเกิดเนื้องอกสมองและอาจเป็นสาเหตุของการเกิดโรคมะเร็งต่างๆติดตามมา ปัจจุบันมีกฎหมายห้ามมิให้นำโซเดียมไนไตรท์มาผสมกับเนื้อสัตว์โดยเด็ดขาด

สำหรับด้านเภสัชภัณฑ์โซเดียมไนไตรท์ถูกนำมาเป็นยาแก้พิษของสารไซยาไนด์ (Cyanide poisoning) โดยใช้ร่วมกับยา Sodium thiosulfate (ยาแก้พิษสารไซยาไนด์) รูปแบบของยาแผนปัจจุบันของโซเดียมไนไตรท์จะเป็นลักษณะของยาฉีดที่มีใช้ตาสถานพยาบาลเท่านั้น

องค์การอนามัยโลกได้ระบุให้โซเดียมไนไตรท์เป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานของระดับชุมชน การใช้ยานี้ได้อย่างถูกต้องปลอดภัยและเกิดประโยชน์สูงสุดจะต้องเป็นไปตามคำสั่งจากแพทย์เท่านั้น

โซเดียมไนไตรท์มีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

โซเดียมไนไตรท์

ยาโซเดียมไนไตรท์มีสรรพคุณใช้รักษาและบำบัดอาการผู้ป่วยที่ได้รับพิษจากสารไซยาไนด์ (Cyanide poisoning)

โซเดียมไนไตรท์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาโซเดียมไนไตรท์คือ ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยรวมตัวกับสาร Hemoglobin ของเม็ดเลือดแดงจนกลายเป็นสาร Methemoglobin ซึ่งจะไปรวมตัวกับสารไซยาไนด์(Cyanide) และทำให้สารไซยาไนด์กลายเป็นสารที่ไม่มีพิษที่มีชื่อเรียกว่า Cyanmethemoglobin

โซเดียมไนไตรท์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาโซเดียมไนไตรท์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาฉีดที่เป็นสารละลาย 30 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร โดยมีขนาดบรรจุ 10 มิลลิลิตร/ขวด

โซเดียมไนไตรท์มีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาโซเดียมไนไตรท์มีขนาดการบริหารยา/การใช้ยาสำหรับรักษาอาการผู้ที่ได้รับพิษจากสารไซยาไนด์ดังนี้เช่น

  • ผู้ใหญ่: ให้ยาโซเดียมไนไตรท์ในรูปสารละลายทางหลอดเลือดดำ ใช้ยาขนาด 300 มิลลิกรัมภายในช่วงเวลา 5 - 20 นาที จากนั้นให้ยา Sodium thiosulfate 12.5 กรัมในรูปของสารละลาย 25% จำนวน 50 มิลลิลิตรโดยให้ทางหลอดเลือดดำเป็นเวลา 10 นาที ซึ่งแพทย์อาจให้ยาโซเดียมไนไตรท์และ Sodium thiosulfate ซ้ำอีกหลังจากการให้ยาครั้งแรกไปแล้ว 30 นาที โดยลดปริมาณยาทั้ง 2 ตัวเหลือเพียงครึ่งเดียว ทั้งนี้ขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา
  • เด็ก: ให้ยาโซเดียมไนไตรท์ในรูปสารละลายทางหลอดเลือดดำ ใช้ยาขนาด 4 - 10 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม ขนาดสูงสุดไม่เกิน 300 มิลลิกรัม จากนั้นติดตามด้วยการให้ยา Sodium thiosulfate ใช้ยาขนาด 400 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม โดยให้ในรูปสารละลายขนาดสูงสุดไม่เกิน 12.5 กรัม ซึ่งแพทย์อาจให้ยาซ้ำหลังจากการให้ยาครั้งแรกไปแล้ว 30 นาที โดยลดปริมาณยาลงครึ่งหนึ่ง ทั้งนี้ขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาโซเดียมไนไตรท์ ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

โซเดียมไนไตรท์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาโซเดียมไนไตรท์สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง) ดังนี้เช่น เกิดภาวะความดันโลหิตต่ำ หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ หัวใจเต้นผิดจังหวะ อาจพบลมพิษตาผิวหนัง คลื่นไส้ อาเจียน ปวดในกระเพาะอาหาร-ลำไส้ ปวดศีรษะ วิงเวียน ตาพร่า วิตกกังวล สับสน ชัก ในบางรายจะพบภาวะ Methemoglobinemia (Hemoglobinในเม็ดเลือดแดงทำงานผิดปกติ) เกิดภาวะโคม่า หายใจไม่ออก/หายใจลำบาก เป็นต้น

ภาวะที่ผู้ป่วยได้รับยาโซเดียมไนไตรท์เกินขนาด จะพบอาการความดันโลหิตต่ำและเกิดภาวะพิษของ Methemoglobin ( Hemoglobin ในเม็ดเลือดแดงชนิดที่ทำงานผิดปกติ) ที่มีมากเกินไป การช่วยเหลือผู้ป่วยที่ได้รับโซเดียมไนไตรท์เกินขนาดคือแพทย์ต้องให้ออกซิเจนสนับสนุนกับผู้ป่วยอย่างเพียงพอ รวมถึงการให้ยา Methyleneblue (ยาใช้รักษาภาวะ Methemglobin สูงในเลือด) ทางหลอดเลือดดำร่วมกับการควบคุมสัญญาณชีพต่างๆของผู้ป่วยอย่างใกล้ชิด

มีข้อควรระวังการใช้โซเดียมไนไตรท์อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาโซเดียมไนไตรท์ดังนี้เช่น

  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ การจะใช้ยากับผู้ป่วยกลุ่มนี้ต้องได้รับความเห็นชอบจากแพทย์เท่านั้น
  • ระวังการใช้ยานี้ในสตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร หรือถ้ามารดามีความจำเป็นต้องใช้ยานี้ ให้เลี่ยงการเลี้ยงบุตรจากนมมารดาไปเป็นนมผงดัดแปลงแทน
  • ระหว่างการให้ยาโซเดียมไนไตรท์ ผู้ป่วยจะต้องได้รับออกซิเจนอย่างเพียงพอ และมีการเฝ้าระวังสัญญาณชีพของผู้ป่วยตลอดเวลาของการรักษา
  • ระวังการเกิดภาวะความดันโลหิตต่ำระหว่างใช้ยานี้
  • ระวังการใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคโลหิตจาง ผู้ป่วยภาวะขาดเอนไซม์จีซิกพีดี
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาโซเดียมไนไตรท์ด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

โซเดียมไนไตรท์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาโซเดียมไนไตรท์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

ควรเก็บรักษาโซเดียมไนไตรท์อย่างไร

ควรเก็บยาโซเดียมไนไตรท์ในช่วงอุณหภูมิระหว่าง 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius)

ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และไม่เก็บยาที่หมดอายุ

โซเดียมไนไตรท์มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาโซเดียมไนไตรท์ที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Cyanide Antidote Kit (ไซยาไนด์ แอนตี้โดท คิท) Akorn
Nithiodote (ไนทิโอโดท) CANGENE bioPharma, Inc.

บรรณานุกรม

1 http://en.wikipedia.org/wiki/Sodium_nitrite#Medicine [2015,March 21]
2 http://www.mims.com/usa/drug/info/sodium%20thiosulfate/?type=full&mtype=generic [2015,March 21]
3 http://www.drugs.com/mmx/sodium-nitrite.html [2015,March 21]
4 http://www.drugs.com/pregnancy/sodium-nitrite.html [2015,March 21]
5 http://www.drugs.com/sfx/sodium-nitrite-side-effects.html [2015,March 21]
6 http://www.drugs.com/pro/sodium-nitrite-injection.html [2015,March 21]
7 http://www.drugs.com/drug-interactions/sodium-nitrite-index.html?filter=3&generic_only= [2015,March 21]
8 http://www.drugs.com/drug-interactions/sodium-nitrite-index.html?filter=2 [2015,March 21]
9 http://www.purezing.com/living/toxins/living_toxins_dangerousingredients.html [2015,March 21]
10 http://www.drugs.com/pro/nithiodote.html [2015,March 21]
11 https://www.akorn.com/documents/catalog/msds/11098-507-01.pdf [2015,March 21]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 2 คน sirikul scala333
Frame Bottom