Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บทนำ

เอสโตรเจน (Estrogen) เป็นกลุ่มฮอร์โมนเพศที่พบได้ทั้งในเพศหญิงและในเพศชาย แต่จะมีปริมาณมากกว่ามากในเพศหญิง มีหน้าที่ทำให้ร่างกายพัฒนาเจริญเติบโตพร้อมแสดงลักษณะเด่นของเพศหญิง ทำให้ร่างกายสะสมไขมัน ช่วยให้ตับสร้างโปรตีน เพิ่มการสะสมแคล เซียมในกระดูก เร่งกระบวนเผาผลาญของร่างกาย สามารถละลายในสารละลายน้ำเกลือและสารละลายน้ำตาลได้ดี แต่อาจเกิดการตกตะกอนหากนำไปละลายในสารละลายที่มีฤทธิ์เป็นกรดเช่น กรดวิตามินซีหรือสารละลายที่มีโปรตีนในปริมาณมากๆ ทางการแพทย์นำมาใช้ประ โยชน์เพื่อป้องกันการตั้งครรภ์หรือรักษาสมดุลในผู้ที่อยู่ในภาวะขาดฮอร์โมนเอสโตรเจน

อนึ่ง ทั่วไป เอสโตรเจนถูกจัดเป็นฮอร์โมนเพศหญิงซึ่งเป็นกลุ่มฮอร์โมนที่ประกอบด้วย ฮอร์โมนสำคัญคือ Estradiol, Estriol และ Estrone

เอสโตรเจนมีสรรพคุณอย่างไร?

เอสโตรเจน

ฮอร์โมนเอสโตรเจนได้นำมาสังเคราะห์ใช้เป็นยาได้ โดยยาเอสโตรเจนมีสรรพคุณดังนี้

เอสโตรเจนออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาเอสโตรเจนเพิ่มการสังเคราะห์ทางพันธุกรรม (DNA, RNA) และกระตุ้นการสร้างเนื้อ เยื่อต่างๆ ในด้านการคุมกำเนิดจะทำให้ท่อนำไข่หดเกร็งจนทำให้ไข่เดินทางไปสู่มดลูกได้ยาก เอสโตรเจนสามารถดูดซึมได้ดีจากระบบทางเดินอาหารและเปลี่ยนรูปภายในตับ ร่างกายสามารถ ขับเอสโตรเจนส่วนเกินออกโดยทางปัสสาวะและทางอุจจาระ

เอสโตรเจนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเอสโตรเจนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

  • ชนิดเม็ดรับประทาน ขนาด 0.30, 0.625, 0.90, 1.25, 2.50 มิลลิกรัม
  • ชนิดฉีดเข้ากล้าม ขนาด 25 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
  • ชนิดฉีดเข้าหลอดเลือด ขนาด 25 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
  • ชนิดครีมทา ขนาด 0.625 มิลลิกรัม/กรัม

เอสโตรเจนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

การรับประทานยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดต่างๆรวมทั้งยาเอสโตรเจน จะมีวิธีรับประทานที่แตก ต่างกันไป ทั้งนี้ขึ้นกับวัตถุประสงค์ของแพทย์ ขนาดและปริมาณฮอร์โมนที่ประกอบอยู่ในยา ปกติ สามารถรับประทานก่อนหรือหลังอาหารก็ได้ ที่สำคัญต้องได้รับคำแนะนำและวิธีรับประทานที่ถูก ต้องจากแพทย์หรือจากเภสัชกร เพื่อเพิ่มความมั่นใจในการคุมกำเนิด ผู้บริโภคควรอ่านข้อแนะนำ และรายละเอียดปลีกย่อยได้จากเอกสารกำกับยา การรับประทานยาเอสโตรเจนผิดวิธีหรือผิดขนาด นอกจากจะไม่ได้รับประสิทธิผลของการคุมกำเนิดหรือของการรักษาแล้ว ยังอาจได้รับผลอันไม่พึงประสงค์หรือผลข้างเคียงติดตามมา

  • สำหรับเพศชาย

    ใช้รักษาโรคมะเร็งต่อมลูกหมากระยะลุกลามและระยะแพร่กระจาย โดยขนาดรับประทานสูง สุดไม่เกิน 2.5 มิลลิกรัม/ครั้ง วันละไม่เกิน 3 ครั้ง

  • สำหรับเพศหญิง
    • ใช้รักษาโรคกระดูกพรุน (Osteoporosis) ขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 0.625 มิลลิกรัม/วันโดยรับประทาน 3 สัปดาห์หยุด 1 สัปดาห์
    • รักษาการขาดประจำเดือน ขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 1.25 มิลลิกรัม/ครั้ง ไม่เกินวันละ 2 ครั้ง เป็นเวลา 21 วัน หากรับประทานแล้วเกิดภาวะเลือดไหลชึม (Bleeding Persis) ให้เพิ่มขนาดการรับประทานเป็น 2.5 มิลลิกรัม/ครั้ง วันละ 4 ครั้ง
    • รักษาอาการร้อนวูบวาบในวัยที่ใกล้หมดและในวัยหมดประจำเดือน (Vasomotor Symtoms) ขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 1.25 มิลลิกรัม/วัน

*****หมายเหตุ: ขนาดการใช้เอสโตรเจนในการรักษาต้องอยู่ในการดูแลของแพทย์เท่า นั้น และเอสโตรเจนเป็นยาอันตราย มีผลข้างเคียงได้หลายอย่าง ดังจะกล่าวในหัวข้อ ผลไม่พึงประสงค์ และอาจเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งเต้านมได้ ดังนั้นห้ามซื้อยาใช้เอง

เมื่อมีการสั่งยาเอสโตรเจนควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมทั้งเอสโตรเจน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานเอสโตรเจนควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาเอสโตรเจนสามารถรับประทานทันทีที่นึกได้ โดยไม่ต้องเพิ่มขนาดยาเป็น 2 เท่า ในกรณีที่ใช้รับประทานเป็นยาคุมกำเนิดให้ดูรายละเอียดจากบทความของสูตินรีแพทย์ พญ.กีรติ ลีละพงศ์วัฒนา เรื่อง ยาเม็ดคุมกำเนิด (Birth control pill) ในเว็ปไซด์ หาหมอ.com ของเรา

เอสโตรเจนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ผลไม่พึงประสงค์หรือผลข้างเคียงจากยาเอสโตรเจนคือ มีอาการทางระบบสืบพันธุ์สตรี เช่น ประจำเดือนมากระปริดกระปรอย ประจำเดือนขาดหรือไม่มีประจำเดือน และ/หรือมีอาเจียน ท้องเสีย วิตกกังวล พบก้อนเนื้อบริเวณเต้านม และเป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งเต้านม ซึม เศร้า เวียนศีรษะ อาจพบความดันโลหิตสูง ร่างกายอาจติดเชื้อรากลุ่มแคนดิดา (Candida) ได้ง่าย ไขมันในเลือดสูงเช่น ไตรกลีเซไรด์ (Triglyceride) แอลดีแอล (LDL) และภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด (Myocardial Infarction)

มีข้อควรระวังการใช้เอสโตรเจนอย่างไร?

ข้อควรระวังในการใช้ยาเอสโตรเจนคือ

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมเอสโตรเจนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะ ยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกชนิด ควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เอสโตรเจนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

เอสโตรเจนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นๆดังนี้

  • การกินยาเอสโตรเจนร่วมกับยาต้านเชื้อวัณโรคบางชนิดจะไปลดปริมาณความเข้มข้นของเอสโตรเจนในกระแสเลือด อาจทำให้ฤทธิ์ในการคุมกำเนิดด้อยประสิทธิภาพลง ยาต้านเชื้อวัณโรคดังกล่าวเช่น ยาไรแฟมพิซิน (Rifampicin)
  • การกินยาเอสโตรเจนร่วมกับยาสเตรอยด์อาจทำให้พิษของยาสเตรอยด์มีมากขึ้น ยา สเตรอยด์ดังกล่าวเช่น ยาไฮโดรคอร์ติโซน (Hydrocortisone)
  • การกินยาเอสโตรเจนร่วมกับวิตามินบางชนิดจะไปลดการทำงานของยาเอสโตรเจนในกระแสเลือดและทำให้ฤทธิ์ในการคุมกำเนิดด้อยประสิทธิภาพลง วิตามินดังกล่าวเช่น วิตามินซี

ควรเก็บรักษายาเอสโตรเจนอย่างไร?

ควรเก็บยาเอสโตรเจนให้พ้นแสงแดด เก็บภายใต้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เลี่ยงการเก็บในที่ชื้น ไม่ควรเก็บยาที่หมดอายุ ควรทิ้งทำ ลาย ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

เอสโตรเจนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเอสโตรเจนมีชื่อทางการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตในประเทศไทยเช่น

  • Ediol (อีไดออล) จากบริษัท Synmosa
  • Estrofem (เอสโตเฟม) จากบริษัท Standard Chem & Pharm
  • Divigel (ดิวิเจล) จากบริษัท Orion
  • Femoston (เฟมอสตอน) จากบริษัท Solvay Pharma
  • Havina (ฮาวินา) จากบริษัท Synmosa
  • Indivina (อินดิวินา) จากบริษัท Orion
  • Premarin (พรีมาริน) จากบริษัท Wyeth
  • Progynon Depot (โปรไกนอน ดีพอท) จากบริษัท Bayer Schering Pharma AG
  • Progynova (โปรไกโนวา) จากบริษัท Bayer Schering Pharma
  • Vagifem (วากิเฟม) จากบริษัท Novo Nordisk

บรรณานุกรม

1. บุษบา จินดาวิจักษณ์. (2533). การใช้ยาในสตรีเพศ

3. https://www.mims.com/USA/drug/info/estrogens/ [2015,April11] 2. Charles F.Lacy,RPh, Pharm D ,FCSHP Lora L. Armstrong ,RPh .Pharm D,BCPS Moton P. Goldman, Pharm D, BCPS Leonard L. Lance,RPh, BSPharm. Drug Information Hand Book 8th Edition 2000-2001 (p 446-447).

Updated 2015, April 11


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom