Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

บทนำ

เพนิซิลลิน (Penicillin, ย่อว่า พีซีเอ็น/PCN หรือ เพ็น/Pen) เป็นกลุ่มยาปฏิชีวนะที่มีโครงสร้างทางเคมีที่เรียกว่า เบต้า-แลคแตม (Beta-lactam antibiotics) วงการแพทย์นำยานี้มาใช้ต่อต้านเชื้อแบคทีเรีย ซึ่งยานี้ถูกค้นพบครั้งแรกในปี ค.ศ. 1897 (พ.ศ.2440) โดยแพทย์ชาวฝรั่งเศสชื่อ Ernest Duchesne การสังเคราะห์ยาเพนิซิลลินได้จากต้นกำเนิดของเชื้อราที่มีชื่อว่า Penicillium

ยาเพนิซิลลินยังสามารถแบ่งออกเป็นชนิดย่อยได้อีกเช่น เพนิซิลลิน วี (Penicillin V) ซึ่งจะพบได้ในรูปแบบของยารับประทาน, ส่วนเพนิซิลลิน จี (Penicillin G), โปรเคนเพนิซิลลิน (Procaine penicillin) และ เบนซาทีน เพนิซิลลิน (Benzathine penicillin) จะพบเห็นในรูปแบบยาฉีดเป็นส่วน มาก

ยาเพนิซิลลินถือเป็นยาปฏิชีวนะกลุ่มแรกที่ถูกนำมาใช้บำบัดรักษาการติดเชื้อจากแบคทีเรียกลุ่ม Staphylococci และ Streptococci สำหรับเชื้อที่ตอบสนองต่อเพนิซิลลินได้ดีจะเป็นแบคทีเรียกลุ่ม แกรมบวก (Gram positive) ปัจจุบันยังมีการใช้ยากลุ่มเพนิซิลลินอยู่ ถึงแม้จะมีเชื้อหลายตัวเกิดการดื้อยาด้วยผลของการใช้ยาที่ผิดวิธี แต่ก็ยังมีแบคทีเรียบางกลุ่มที่ตอบสนองกับยานี้

องค์การอนามัยโลก (WHO) ได้จัดให้ยาเพนิซิลลินเป็นกลุ่มยาจำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับชุมชน คณะกรรมการอาหารและยาของไทยก็ได้บรรจุยาเพนิซิลลินลงในบัญชียาหลักแห่งชาติเช่นกัน

ก่อนการใช้ยานี้แพทย์จะเป็นผู้คัดกรองและเลือกใช้ชนิดของเพนิซิลลินที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละรายไป

เพนิซิลลินมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เพนิซิลลิน

ขอจำแนกประโยชน์การใช้ยาเพนิซิลลินที่รักษาอาการโรคดังต่อไปนี้เช่น

ก. เพนิซิลลิน วี (Penicillin V):ใช้ในการรักษาโรคดังต่อไปนี้เช่น ทอนซิลอักเสบ, คออัก เสบ, โรค Antrax (โรคติดเชื้อจากแบคทีเรียชื่อ Bacillus anthracis), โรคไลม์ (Lyme disease, โรคติดเชื้อจากกลุ่มแบคทีเรียในสกุล/Genus Borrelia ), โรคไข้รูมาติก, การติดเชื้อ Streptococci ในบริเวณผิวหนัง และเหงือกอักเสบ

ข.เพนิซิลลิน จี (Penicillin G): ใช้ในการรักษาโรคดังต่อไปนี้เช่น ผิวหนังอักเสบ เยื่อบุหัว ใจอักเสบติดเชื้อ โรคหนองใน โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ โรคฝีในปอด โรคปอดบวม เนื้อเยื่อตายเน่า โรคคอตีบ โรคซิฟิลิส การติดเชื้อในกระแสเลือด/ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ และกระดูกอัก เสบ

ค.โปรเคนเพนิซิลลิน (Procaine penicillin): ใช้ในการรักษาโรคดังต่อไปนี้เช่น โรคซิฟิ ลิส ผิวหนังอักเสบ โรคไฟลามทุ่ง โรค Anthrax และการติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ

จ. เบนซาทีน เพนิซิลลิน (Benzathine penicillin): ใช้ในการรักษาโรคดังต่อไปนี้เช่น โรคไข้รูมาติก โรคซิฟิลิส

เพนิซิลลินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาเพนิซิลลินคือ ตัวยาจะยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย โดยจะเข้าไปยับยั้งการสร้างสารเปบทิโดกลัยแคน (Peptidoglycan) ซึ่งเป็นตัวประกอบสำคัญของผนังเซลล์ของแบคทีเรีย จากการก่อกวนนี้ทำให้การสร้างผนังเซลล์ในแบคทีเรียหยุดชะงัก ไม่สามารถเจริญ เติบโตหรือแพร่พันธุ์ได้และทำให้แบคทีเรียตายลงในที่สุด

เพนิซิลลินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเพนิซิลลินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

เพนิซิลลินมีขนาดรับประทานหรือการบริหารยาอย่างไร?

ขนาดรับประทานหรือการบริหารยา/การใช้ยาเพนิซิลลินจะขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์ โดยต้องอาศัยข้อมูลประวัติทางการแพทย์ของผู้ป่วยร่วมกับเลือกใช้ยาให้ตรงตามอาการและมีความปลอดภัยมากที่สุด ดังนั้นจึงแตกต่างกันไปตามชนิดของโรคและดุลพินิจของแพทย์ จึงไม่กล่าวถึงในบทความนี้

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาเพนิซิลลิน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

เพนิซิลลินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเพนิซิลลินสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) โดยรวมได้ดังนี้เช่น อาจพบอาการหายใจลำบาก มีไข้ ปวดตามข้อ เป็นลม ผื่นคันตาผิวหนัง ปวดและเป็นตะ คริวที่ท้อง ภาวะชัก ปัสสาวะน้อยลง ท้องเสียหรือถ่ายเหลว ภาวะซึมเศร้า คลื่นไส้ อาเจียน วิตกกังวล สับสน จิต/ประสาทหลอน ปวดศีรษะ คันบริเวณอวัยวะเพศ แผลในปากในลิ้น กรณียาฉีดจะพบอาการปวดบริเวณเนื้อเยื่อที่ได้รับการฉีดยา

มีข้อควรระวังการใช้เพนิซิลลินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเพนิซิลลินดังนี้เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเพนิซิลลินด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เพนิซิลลินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเพนิซิลลินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

ควรเก็บรักษาเพนิซิลลินอย่างไร?

ควรเก็บรักษายาเพนิซิลลินดังนี้

  • สำหรับยาฉีด ควรเก็บที่อุณหภูมิ 2 - 8 องศาเซลเซียส (Celsius)
  • หากเป็นชนิดรับประทาน สามารถเก็บที่อุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียสเช่น เพนิซิลลิน วี
  • อนึ่ง ห้ามเก็บยาทั้ง 2 ชนิดในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น ห้ามเก็บยาในห้องน้ำ และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

เพนิซิลลินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเพนิซิลลินที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Pen G (เพน จี)PP LAB
Pen V Atlantic (เพน วี แอทแลนติก)Atlantic
Pen V General Drugs House (เพน วี เจเนอรอล ดรักซ์ เฮาส์)General Drugs House
Pen V Utopian (เพน วี ยูโทเปียน)Utopian
Pen V-Oral Four (เพน วี-ออรอล โฟร์)Utopian
Pen V-Oral Two (เพน วี-ออรอล ทู)Utopian
Penicillin G Sodium General Drugs House (เพนิซิลลิน จี โซเดียม เจเนอรอล ดรักซ์ เฮาส์)General Drugs House
Penicillin G Sodium MH (เพนิซิลลิน จี โซเดียม เอ็มเฮช)M & H Manufacturing
Penicillin V Asian Union (เพนิซิลลิน วี เอเชียน ยูเนียน)Asian Union
Penveno (เพนวีโน)Milano
Phenoxymethyl Penicillin Asian Pharm (ฟีน็อกซีเมทิล เพนิซิลลิน เอเชียน ฟาร์ม)Asian Pharm
Retarpen 1.2 M Unit (รีทาร์เพน 1.2 ล้านยูนิต)Sandoz

บรรณานุกรม

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Penicillin#Medical_uses[2014,Dec27]
2. http://en.wikipedia.org/wiki/Benzylpenicillin [2014,Dec27]
3. http://en.wikipedia.org/wiki/Phenoxymethylpenicillin[2014,Dec27]
4. http://en.wikipedia.org/wiki/Procaine_benzylpenicillin [2014,Dec27]
5. http://en.wikipedia.org/wiki/Benzathine_benzylpenicillin [2014,Dec27]
6. http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/search?keyword=penicillin[2014,Dec27]
7. http://www.drugs.com/sfx/penicillin-side-effects.html[2014,Dec27]
8. http://www.dermnetnz.org/treatments/penicillin.html [2014,Dec27]
9. http://www.healthcentral.com/medications/r/medications/penicillin-potassium-oral-8686/side-effects [2014,Dec27]
10. http://www.healthofchildren.com/P/Penicillins.html [2014,Dec27]
11. http://www.druglib.com/druginfo/permapen/warnings_precautions/ [2014,Dec27]
12. http://www.mims.com/USA/drug/info/Penicillin%20G%20Procaine/Penicillin%20G%20Procaine%
20Injection?type=full
[2014,Dec27]
13. http://www.mims.com/USA/drug/info/benzathine%20benzylpenicillin/ [2014,Dec27]
14. http://www.drugs.com/drug-interactions/folex-pfs-with-penicillin-1590-3015-1815-0.html [2014,Dec27]
15. http://www.drugs.com/drug-interactions/penicillin-index.html?filter=2&generic_only=#E [2014,Dec27]
16. http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Retarpen%201.2%20M%20Unit/ [2014,Dec27]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 6 คน santirat_ pariwat.kaewchai Zoohan66 JJAbs Kasemsin Kachen
Frame Bottom