Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ต่อมน้ำเหลือง 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ต่อมน้ำเหลืองโต 

บทนำ

เข่าเสื่อม (Gonarthrosis) ในที่นี้หมายถึง เข่าเก่าแล้ว เข่าแก่แล้ว ทั้งนี้ เข่าเป็นข้อต่อที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของร่างกาย ทำหน้าที่รับน้ำหนักตัวเวลาที่เรา ยืน เดิน วิ่ง และทำหน้าที่ให้ขาพับได้เพื่อ การนั่ง การลุก การเดิน การขึ้นลงบันได และการปีนป่าย เข่าที่ใช้งานมาสี่ห้าสิบปีขึ้นไป จะเริ่มเสื่อมถอย ทำให้ไม่สามารถใช้งานในระดับเดิมเหมือนเมื่อตอนเป็นหนุ่มเป็นสาวได้

เข่าเสื่อมเกิดได้อย่างไร? มีอะไรเป็นสาเหตุ?

เข่าเสื่อม

เข่าเสื่อม ให้ความหมายว่า หัวเข่านั้นมีความสึกหรอเกิดขึ้น โดยผิวสัมผัสของข้อซึ่งเป็นกระดูกอ่อนมีความบางลงเรื่อยๆในบริเวณใดบริเวณหนึ่งของข้อเข่าหรือหลายๆบริเวณ และมักมีกระดูกงอกขึ้นมาในบริเวณขอบๆของข้อ (เรียกว่า Osteophyte อาจเปรียบได้เหมือนเป็นสนิมหรือตระกันจับ) (รูป1, รูปที่ 2)

สาเหตุของเข่าเสื่อมนั้น ชื่อก็บอกอยู่ในตัวแล้วว่าเพราะมันเสื่อม ทำไมถึงเสื่อม ก็เพราะใช้งานเข่ามานานหลายสิบปี แก่ก็ต้องเสื่อม ยิ่งอายุมากก็ยิ่งเสื่อมมาก แต่แน่นอนว่า อายุเท่า กัน อาจเสื่อมไม่เท่ากัน ทั้งนี้ทั้งนั้นการเสื่อมเร็ว เสื่อมช้า อาจขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่นที่นอกเหนือความชรา เช่น

  • การมีเข่าที่เคยได้รับบาดเจ็บมาก่อน (เคยมีกระดูกแตกเข้าข้อเข่า การมีเอ็นหัวเข่าขาด)
  • การมีขาโก่งทำให้การรับน้ำหนักกระจายไม่สม่ำเสมอ จุดที่รับน้ำหนักมากก็เสื่อมเร็ว
  • การมีโรคไขข้อที่ทำให้เข่ามีการอักเสบอยู่เรื่อยๆ
  • การเคยมีเข่าที่ถูกทำลายเพราะการติดเชื้อโรค
  • การใช้งานเข่าที่หนักเกินไปในช่วงวัยหนุ่มสาว
  • และยังขึ้นอยู่กับพันธุกรรมของแต่ละคนด้วย
 

เข่าเสื่อมมีอาการอย่างไร?

อาการของเข่าเสื่อม คือ ปวดเข่า เข่าบวม เข่าผิดรูป (ขาโก่งเพราะเข่าเสื่อม) เข่าไม่มั่น คง ไม่สามารถนั่ง ยืน เดินได้นานเหมือนตอนหนุ่มสาว ไม่สามารถพับข้อเข่าเพื่อการนั่งเตี้ยๆ ไม่สามารถนั่งยองๆทำธุระส่วนตัว และไม่สามารถขึ้น-ลงที่สูงได้

เข่าเสื่อมมีกี่ชนิด?

เข่าเสื่อม ก็คือ เข่าเสื่อม มีชนิดเดียว แต่อาจมีการแบ่งตามสาเหตุที่ทำให้เสื่อมได้ดังต่อไปนี้

 

เข่าเสื่อมมีวิธีการวินิจฉัยอย่างไร?

การวินิจฉัยเข่าเสื่อม อาศัยเพียงเอกซเรย์เข่าก็บอกได้แล้วว่าเข่าเสื่อมหรือไม่ แพทย์ออร์โทพีดิกส์อาศัยการมองดูฟิลม์เอ็กซเรย์ ที่จะพบว่ามีการแคบลงของข้อ (เพราะผิวข้อบาง) และ/หรือ มีกระดูกงอกตามขอบกระดูกของข้อเข่า

เข่าเสื่อมมีวิธีรักษาอย่างไร?

การรักษาเข่าเสื่อม เป็นการรักษาให้เข่าที่เสื่อมนั้นสามารถรับใช้เจ้าของของมันได้พอเหมาะพอสมตามสมควรกับวัย ด้วยการทำให้ไม่ปวดหรือปวดน้อยลง การรักษาให้เข่าหายจากการเสื่อม เป็นไปไม่ได้เลย เพราะคนเราทุกคนเมื่อเกิดมาแล้วก็มุ่งไปทางที่ร่างกายหรือสังขารเสื่อมด้วยกันทั้งนั้น แต่เราทุกคนสามารถดูแลให้เข่าเสื่อมช้าลงได้ หรือถ้าไม่ได้เพราะมันเสื่อมแล้ว แพทย์ก็สามารถรักษาไม่ให้มันปวดได้ วิธีการรักษาประกอบด้วย

  • การปรับการใช้งาน ให้ข้อเข่าทำงานน้อยลง ได้แก่ หลีกเลี่ยง การขึ้นลงบันได การนั่งยอง นั่งพับเพียบ การคุกเข่า
  • การลดน้ำหนักที่กดลงบนข้อเข่า ด้วยการไม่ให้อ้วน ถ้ายังไม่อ้วนก็อย่าอ้วน ถ้าอ้วนอยู่แล้วก็พยายามให้ผอมลง (การทำให้ผอมนี้ห้ามใช้วิธีการออกกำลังกายด้วยการวิ่ง การขี่จักรยาน หรือการเต้นแอร์โรบิคอย่างที่ทำกันโดยทั่วไป) ขอแนะนำให้ใช้วิธีคุมอาหาร ร่วมกับการบริหารข้อเข่า โดยเดินในน้ำ วิ่งกระโดดในน้ำ ว่ายน้ำในน้ำที่มีความสูงน้ำประ มาณเอวถึงหน้าอก (ควรปรึกษาแพทย์ผู้ให้การดูแลรักษา ก่อนนำไปใช้ดูแลตนเอง)
  • การถือไม้เท้า ไม้เท้า (ถือร่มแทนก็ได้) มีประโยชน์สารพัด ช่วยไม่ให้น้ำหนักตัวขณะยืนเดินกดลงบนเข่าที่เสื่อม ช่วยให้การยืนเดินมั่นคงไม่ล้ม ช่วยป้องกันไม่ให้สุนัขหรือโจรผู้ร้ายเข้ามาใกล้ และยังช่วยให้คนหนุ่มสาวเสียสละที่นั่งบนรถไฟฟ้าให้ และถ้าใช้ร่มแทนไม้เท้าก็ยังใช้กันแดดกันฝนได้อีกด้วย
  • การทานยาลดการอักเสบที่ไม่มีสเตียรอยด์ คือ ยาเอ็นเสดส์ (Non-steroidal Anti Inflammatory Drugs ย่อว่า NSAIDs) เพื่อลดอาการบวมอักเสบที่เป็นเหตุให้ปวดเข่า
  • การกินยา กลูโคซามีน (Glucosamine) เพื่อชะลอความเสื่อมของข้อ แต่ผลในการชะลอความเสื่อมของเข่าและการลดอาการปวด ยังไม่เป็นที่พิสูจน์ทราบอย่างชัดเจน
  • การฉีดสาร Hyaluronan (Hyaluronic acid หรือ Hyaluronate) เข้าข้อเข่า แต่ผลในการชะลอความเสื่อมของเข่าและการลดอาการปวด ยังไม่เป็นที่พิสูจน์ทราบอย่างชัดเจน ทั้งยังอาจมีโรคแทรกซ้อนและอาการอันไม่พึงประสงค์ เช่น การติดเชื้อข้อเข่า
  • การผ่าตัดผ่านทางกล้องเพื่อเข้าไปล้างข้อ (Arthroscopic Debridement and Irriga tion)
  • การผ่าตัดปรับแนวขาที่โก่งให้ตรงเพื่อให้น้ำหนักที่กดลงบริเวณที่เสื่อม ย้ายไปลงบริเวณอื่นที่ยังไม่เสื่อม
  • การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า (Knee Arthroplasty) (รูป 3.) เป็นที่นิยมกันมากในปัจจุบัน แต่แพทย์จะใช้วิธีนี้ต่อเมื่อ อาการปวดทุกข์ทรมานของผู้ป่วยจากเข่าเสื่อมนั้นไม่ดีขึ้น หรือ ไม่ทุเลาด้วยวิธีการอื่นๆข้างต้นแล้วเท่านั้น แพทย์ผู้ผ่าตัดจะเป็นผู้ให้คำแนะนำถึงความจำ เป็น และข้อดี-ข้อเสียของการผ่าตัด
 

เข่าเสื่อมรักษาหายไหม?

พระพุทธองค์สอนว่า เกิด แก่ เจ็บ ตาย ไม่มีใครหนีพ้น เข่าเสื่อมหรือเข่าแก่จึงไม่สามารถทำให้หายไปได้ แต่ ทั้งผู้ป่วยที่ทุกข์ทรมานจากเข่าเสื่อม และแพทย์ที่ให้การดูแลรัก ษา สามารถร่วมมือกันทำให้เข่าที่เสื่อมนั้น ไม่ปวด และสามารถรับใช้เจ้าของของมันตลอดไป

ควรดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเองเมื่อมีเข่าเสื่อม ที่สำคัญ คือ

  • ปฏิบัติตามแพทย์ พยาบาลที่ดูแลรักษาเรื่องข้อเข่า แนะนำ
  • กินยาต่างๆที่แพทย์แนะนำให้ถูกต้อง ครบถ้วน
  • ลดน้ำหนัก ควบคุมน้ำหนัก ไม่ให้อ้วน เพื่อลดการแบกภาระน้ำหนักของข้อเข่า
  • หาวิธีช่วยพยุงเข่า และช่วยลดน้ำหนักตัวที่ลงมาที่เข่า เช่น การใช้ไม้เท้า
  • หลีกเลี่ยงการงอเข่าเป็นมุมแหลม เช่น นั่งกับพื้น นั่งยองๆ ขึ้น-ลงบันได
  • ทำกายภาพบำบัดเข่าตามแพทย์และนักกายภาพบำบัดแนะนำ
  • พบแพทย์ตามนัดเสมอ
  • พบแพทย์ก่อนนัดเมื่อ อาการต่างๆเลวลง หรือไม่ดีขึ้น (เช่น เข่าบวมมากขึ้น เจ็บ ปวดเข่ามากขึ้น) หรือเมื่อกังวลในอาการ
 

เข่าเสื่อมป้องกันได้ไหม?

เราไม่สามารถป้องกันเข่าเสื่อมได้ 100% เพราะสาเหตุส่วนใหญ่เกิดจากการเสื่อมของข้อตามธรรมชาติ แต่สามารถชะลอให้เข่าเสื่อมช้าลงได้ ด้วย

 

เมื่อไรจึงควรพบแพทย์?

เมื่อท่านมีอาการที่เข่า เช่น ปวด บวม ไม่สามารถ นั่ง ยืน เดิน ได้ตามปกติเพราะทุกข์ทรมานจากอาการปวดบวมเข่า ท่านก็ควรมาพบแพทย์

สรุป

ท่านที่มีเข่าเสื่อมควรมองชีวิตในแง่ดีว่า ได้มีอายุยืนยาวจนกระทั่งร่างกายรวมทั้งเข่านั้นเสื่อม หรืออีกนัยหนึ่ง ถ้าเสียชีวิตก่อนวัยอันสมควร ก็ไม่มีเรื่องเข่าเสื่อมมาเป็นปัญหา อย่างไรก็ตาเข่าเสื่อมไม่ใช่โรคที่ทำให้เสียชีวิตหรือเป็นอัมพาตพิการ เป็นเพียงโรคที่ทำให้ปวดเข่า ไม่สามารถใช้เข่าในการดำเนินชีวิต ตามที่ใจปรารถนาได้

ปัจจุบัน วิทยาการการแพทย์ได้ก้าวหน้าไปมาก จนสามารถผ่าตัดเปลี่ยนใส่เข่าเทียมได้ ผลดี และยาที่ช่วยบรรเทาอาการปวด การอักเสบ ก็มีความปลอดภัยและประสิทธิภาพสูง ถ้าผู้ สูงอายุมีความเข้าใจในเรื่องความเสื่อมเป็นธรรมดา ก็คงไม่ทุกข์ทรมานใจเพราะเข่าเสื่อม ส่วนทางร่างกายก็รักษากันไป

รูป 1. กระดูกอ่อนด้านหนึ่งสึกมากกว่าอีกด้านหนึ่ง และมีสนิมกระดูกจับตามขอบของข้อที่เสื่อม เทียบกับเข่าที่ปกติ

เข่าเสื่อม

รูป 2. กระดูกอ่อนสึกไปหมดทั้งเข่า

เข่าเสื่อม

รูป 3. เข่าที่ได้รับการเปลี่ยนเป็นข้อเข่าเทียม

เข่าเสื่อม



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom