Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

ทั่วไป

อะมิโนไกลโคไซด์ (Aminoglycoside) เป็นกลุ่มยาที่วงการแพทย์ใช้เป็นยาปฏิชีวนะ โดยออกฤทธิ์กับแบคทีเรียกลุ่มแกรมลบ (Gram negative bacteria) และบางชนิดของกลุ่มที่ไม่จำเป็นต้องใช้ออกซิเจนเพื่อการเจริญเติบโต (Anaerobic bacilli) และมักไม่ค่อยพบการใช้ยานี้กับเชื้อแบคทีเรียกลุ่มแกรมบวก (Gram positive bacteria) มากนัก

สามารถแบ่งกลุ่มยาอะมิโนไกลโคไซด์ออกเป็น 3 กลุ่มย่อยดังนี้

กลุ่มที่ 1 แบ่งตามชื่อสกุลของแบคทีเรียจำพวก Streptomyces ซึ่งชื่อของยาในกลุ่มนี้จะลงท้ายด้วย “mycin” เช่น Streptomycin, Neomycin, Kanamycin, Hygromycin, Hygromycin-B และ Specti nomycin

กลุ่มที่ 2 แบ่งตามชื่อสกุลของแบคทีเรียจำพวก Micromonospora ชื่อของยาในกลุ่มนี้จะลงท้ายด้วย “micin” เช่น Gentamicin และ Verdamicin

กลุ่มที่ 3 เป็นอนุพันธุ์ถัดมาจากกลุ่มที่ 1 และ 2 เช่น Arbekacin, Framycetin, Amikacin, Paromomycin, Ribostamycin, Dibekacin, Tobramycin, Netilmicin, Sisomicin, Isepamicin และ Habekacin

อนึ่ง ไม่แนะนำการใช้ยาในกลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์กับสตรีตั้งครรภ์ ด้วยมีข้อมูลสนับสนุนว่าส่งผลกระทบต่อทารกในครรภ์ โดยอาจก่อให้เกิดความพิการแต่กำเนิดได้

ทั้งนี้การบริหารยากลุ่มนี้เข้าสู่ร่างกาย มักจะเป็นไปในรูปแบบของยาฉีด ด้วยยากลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์ส่วนใหญ่มีการดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารได้ไม่ดีนัก มีบางสูตรตำรับที่ใช้เป็นยาทาใช้เฉพาะที่สำหรับรักษาบาดแผลภายนอก บางตำรับก็เป็นยาหยอดตา หยอดหู หรือทำเป็นลักษณะฉีดพ่นเช่น Tobramycin เป็นต้น

การเลือกใช้ยากลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์ต้องถูกคัดกรองโดยแพทย์ผู้รักษาว่า เหมาะสมกับการตอบสนองของผู้ป่วยหรือไม่ อีกทั้งการบริหารยาส่วนใหญ่เป็นรูปแบบยาฉีด ซึ่งต้องอาศัยหัตถการทางการแพทย์ตาสถานพยาบาลที่เปิดทำการรักษาเท่านั้น

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

อะมิโนไกลโคไซด์

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีสรรพคุณดังนี้

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยากลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์คือ ตัวยาจะออกฤทธิ์รบกวนการทำงานของสารพันธุกรรมในแบคทีเรียที่เรียกว่า อาร์เอ็นเอ (RNA) ทำให้แบคทีเรียไม่สามารถจำลองหรือสร้างสารพันธุกรรมขึ้นมาใหม่ได้ จึงเป็นเหตุให้ตัวแบคทีเรียตายลงและหยุดการแพร่พันธุ์ในที่สุด

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีรูปแบบการจัดจำหน่ายหลายรูปแบบเช่น

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีขนาดการบริหารยาอย่างไร

การบริหารยา/การใช้ยา/ขนาดยาอะมิโนไกลโคไซด์ ส่วนใหญ่ต้องเป็นไปตามข้อกำหนดและเงื่อนไขของการรักษา (เช่น อาการผู้ป่วย เป็นการติดเชื้ออะไร ติดเชื้อในระบบใดของร่างกาย) แพทย์เท่านั้นที่จะเป็นผู้กำหนดการใช้ยาให้กับผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมและปลอดภัย ตัวอย่างเช่น ขนาดการใช้ Gentamicin และ Tobramycin กับผู้ป่วยคือ 3 - 5 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัวผู้ป่วย 1 กิโลกรัม/วัน (เป็นขนาดที่ใช้กับผู้ป่วยที่ไตทำงานปกติ) หรือขนาดการใช้ Amikacin ที่ให้ผู้ป่วยคือ 15 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัวผู้ป่วย 1 กิโลกรัม/วัน

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาอะมิโนไกลโคไซด์ ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและ เภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทาน/ทา/หยอดยาอะมิโนไกลโคไซด์ สามารถรับประทาน/ทา/หยอดยาอะมิโนไกลโคไซด์เมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทาน/ทา/หยอดยานี้ในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาในกลุ่มอะมิโนไกลโคไซด์สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น เป็นพิษต่อไต เป็นพิษต่อหูจนอาจทำให้เกิดหูหนวกได้ วิงเวียน คลื่นไส้ อาเจียน มีอาการชัก ซึมเศร้า ประสาทหลอน ผื่นคัน เกลือแร่ในร่างกาย (เช่น แคลเซียม แมกนีเซียม) ขาดสมดุล เป็นพิษต่อเส้นประสาท (โรคเส้นประสาท) กรณีเป็นยาที่ใช้กับผิวหนังอาจก่อให้เกิดภาวะผิวหนังอักเสบ

มีข้อควรระวังการใช้ยาอะมิโนไกลโคไซด์อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาอะมิโนไกลโคไซด์ดังนี้

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาอะมิโนไกลโคไซด์ด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้

  • การใช้ยา Amikacin ร่วมกับยา Amphoteracin B อาจทำให้เกิดภาวะเป็นพิษกับไต หากจำเป็นต้องใช้ร่วมกัน แพทย์จะเป็นผู้ปรับขนาดการใช้ยากับผู้ป่วยอย่างเหมาะสมเป็นรายบุคคลไป
  • การใช้ยา Streptomycin ร่วมกับยาในกลุ่ม H1-receptor blockers (ยาต้านสารฮิสตามีน/Histamine) อาจทำให้เกิดภาวะเป็นพิษต่อหู แพทย์จะเป็นผู้ปรับการให้ยานี้กับผู้ป่วย
  • การใช้ยา Tobramycin ร่วมกับยาขับปัสสาวะ เช่น Furosemide สามารถเพิ่มความเป็นพิษต่อไตของผู้ป่วย หากไม่จำเป็นควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน
  • การใช้ยา Gentamicin ร่วมกับยาปฏิชีวนะอื่น เช่น Ampicillin, Benzylpenicillin หรือยาในกลุ่ม Beta-lactam antibiotics จะเสริมฤทธิ์ในการรักษาการติดเชื้อแบคทีเรีย
  • การใช้ยา Gentamicin ร่วมกับยาสลบหรือกลุ่มยาชา อาจก่อให้เกิดความเสี่ยงโดยกดการหายใจในผู้ป่วย จึงควรเลี่ยงการใช้ยาทั้ง 2 กลุ่มร่วมกัน
  • การใช้ยา Neomycin ร่วมกับยารักษาโรคหัวใจ เช่น Digoxin จะเกิดการรบกวนการดูดซึมของ Digoxin จึงควรเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน

ควรเก็บรักษายาอะมิโนไกลโคไซด์อย่างไร?

สามารถเก็บยาอะมิโนไกลโคไซด์ที่อุณหภูมิระหว่าง 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius) เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อน และความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่ควรเก็บยาในห้องน้ำ

ยาอะมิโนไกลโคไซด์มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาอะมิโนไกลโคไซด์ที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Basina (บาซินา) T. Mam Pharma
Besone-N (เบโซน-เอ็น) Atlantic Lab
Betacort-N (เบตาคอร์ท-เอ็น) Utopian
Betamethasone-N GPO (เบตาเมธาโซน-เอ็น จีพีโอ) GPO
Bethasone-N (เบธาโซน-เอ็น) Greater Pharma
Betnovate-N (เบทโนเวท-เอ็น) GlaxoSmithKline
Betosone-EN (เบโทโซน-อีเอ็น) T. O. Chemicals
Coccila (ค็อกซิลา) V&V Bangkok
Strepto (สเตร็บโต) General Drugs House
Streptomycin Sulfate M&H (สเตร็บโตมายซิน ซัลเฟต เอ็มแอน์เฮช) M&H Manufacturing
Akicin (อะคิซิน) General Drugs House
Amikacin Abbott (อะมิคาซิน แอ๊บบอต) Abbott
Amikacin GPO (อะมิคาซิน จีพีโอ) GPO
Amikacin Injection Meiji (อะมิคาซิน อินเจ็คชัน เมจิ) Meiji
Siamik (สยามมิค) Siam Bheasach
Tybikin (ไทบิกิน) M&H Manufacturing
Gentamicin Vesco (เจนตามัยซิน เวสโก) Vesco Pharma
Versigen (เวอร์ซิเจน) Chew Brothers
Kanamycin Capsules Meiji (คานามายซิน แคปซูล เมจิ) Meiji
Kanamycin Sulfate General Drugs House (คานามายซิน ซัลเฟต เจเนอรัล ดรักซ์ เฮาส์) General Drugs House
Kangen (คานเจน) General Drugs House
DW Tobramycin (ดีดับเบิลยู โทบรามายซิน) Daewoong Pharma
Tobradex (โทบราเด็กซ์) Alcon
Zylet (ไซเลท) Bausch & Lomb

บรรณานุกรม

1 http://en.wikipedia.org/wiki/Aminoglycoside [2014,Oct25]
2 http://mdeblog.allalla.com/aminoglycosides-classification-of-aminoglycosides-mechanism-of-action-and-applicability-to-treatment-of-diseases-wiki/ [2014,Oct25]
3 http://pharmacologycorner.com/protein-synthesis-inhibitors-aminoglycosides-mechanism-of-action-animation-classification-of-agents/ [2014,Oct25]
4 http://jeepakistan.blogspot.com/2008/10/classification-of-aminoglycosides.html [2014,Oct25]
5 http://www.uic.edu/pharmacy/courses/pmpr342/itokazu/aminoglycosides.html [2014,Oct25]
6 http://www.mims.com/USA/drug/info/tobramycin/?type=brief&mtype=generic [2014,Oct25]
7 http://www.mims.com/USA/drug/info/amikacin/?type=brief&mtype=generic [2014,Oct25]
8 http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=kanamycin [2014,Oct25]
9 http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=gentamycin [2014,Oct25]
10 http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=amikacin [2014,Oct25]
11 http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=streptomycin [2014,Oct25]
12 http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=tobramycin [2014,Oct25]
13 http://www.drugs.com/ppa/streptomycin-sulfate.html [2014,Oct25]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom