Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคมะเร็ง 

บทนำ

ยาวินคริสทีน(Vincristine)หรือจะเรียกว่า ลิวโรคริสทีน(Leurocristine) จัดอยู่ในประเภทยาเคมีบำบัด(Cytotoxic chemotherapy) ทางการแพทย์นำมาใช้รักษาโรคมะเร็งหลายชนิด อย่างเช่น มะเร็งนิวโรบลาสโตมา(Neuroblastoma) มะเร็งต่อมน้ำเหลืองฮอดจ์กิน(Hodgkin's lymphoma) มะเร็งต่อมน้ำเหลืองนอนฮอดจ์กิน(Non-Hodgkin lymphoma) มะเร็งเม็ดเลือดขาวเอเอ็มแอล(Acute Myelogenous Leukemia) มะเร็งเม็ดเลือดขาวเอแอลแอล(Acute Lymphoblastic Leukemia) และโรคเนื้องอกวิมส์ (Wilms’ tumor) ในอดีตมีการนำเอายาวินคริสทีนมาใช้ในลักษณะยาพื้นบ้านแต่ได้เริ่มศึกษากันอย่างจริงจังเมื่อปี ค.ศ.1950(พ.ศ.2493) ยาวินคริสทีนเป็นยาประเภทอัลคาลอยด์(Alkaloid)ที่พบในพืชตระกูลแพงพวยฝรั่ง(Catharanthus roseus) ในยุคเริ่มต้น ได้ใช้สารสกัดจากแพงพวยฝรั่งมารักษาโรคเบาหวานซึ่งได้ผลลัพธ์ไม่เป็นที่น่าพอใจเท่าใดนัก แต่กลับพบว่ามีฤทธิ์กดไขกระดูก ทางการแพทย์จึงหันมาใช้สารอัลคาลอยด์ดังกล่าวในการรักษามะเร็งเม็ดเลือดขาว(Leukemia) และปี ค.ศ.1961(พ.ศ.2504) องค์การอนามัยโลกได้ประกาศให้ยาวินคริสทีนเป็นยาที่ถูกแยกตัวออกมาจากสารสกัดของพืชแพงพวยฝรั่งและถูกระบุให้เป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานที่สถานพยาบาลควรมีสำรองไว้ใช้กับผู้ป่วย

เภสัชภัณฑ์ของยาวินคริสทีนเป็นยาฉีดเท่านั้น ไม่มีลักษณะของยารับประทาน ด้วยมีการดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารต่ำมาก เมื่อยวินคริสทีนเข้าสู่กระแสเลือดตัวยาจะเริ่มออกฤทธิ์ยับยั้งการแบ่งตัวของเซลล์มะเร็ง ยานี้บางส่วนจะโดนลำเลียงไปที่ตับและถูกทำลายโครงสร้าง ยาวินคริสทีนสามารถอยู่ในร่างกายได้ยาวนานประมาณ 19–155 ชั่วโมงก่อนที่จะถูกขับทิ้งไปกับอุจจาระและปัสสาวะ

การให้ยาวินคริสทีนกับผู้ป่วยมะเร็งสามารถทำได้ 2 ลักษณะ คือ ฉีดเข้าหลอดเลือดดำโดยตรง หรือค่อยๆหยดเข้าหลอดเลือดดำ ทั้งนี้ต้องขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์เป็นสำคัญ

ยาวินคริสทีนสามารถทำอันตรายกับเซลล์ปกติของร่างกายได้เช่นกัน และขณะฉีดยานี้ให้กับผู้ป่วย จะต้องระวังมิให้เข็มฉีดยาแทงทะลุหลอดเลือดจนทำให้ตัวยาสัมผัสกับเนื้อเยื่อต่างๆที่อยู่นอกเส้นเลือดด้วยจะทำให้เนื่อเยื่อเหล่านั้นเกิดการอักเสบรุนแรง และระหว่างที่ให้ยานี้ หากพบว่าผู้ป่วยมีอาการปวดพร้อมกับเกิดอาการบวมแดงในบริเวณที่ฉีดยา ต้องหยุดการให้ยานี้ทันที แล้วรีบแจ้ง แพทย์ พยาบาล ให้เข้ามาดูแลรักษาทันที

สำหรับปริมาณการให้ยาวินคริสทีนกับผู้ป่วยขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น น้ำหนักตัว มีโรคประจำตัวอื่นนอกจากมะเร็งร่วมด้วยหรือไม่ รวมถึงชนิดของมะเร็งที่ตอบสนองต่อการใช้ยานี้ แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินใจให้ยานี้ในขนาดที่เหมาะสมตลอดจนการกำหนดระยะเวลาที่ผู้ป่วยต้องมารับการให้ยานี้ได้ดีที่สุด

ยาวินคริสทีนมีผลข้างเคียงที่โดดเด่น และมักเกิดขึ้นกับผู้ป่วยได้ประมาณ 20–70% ของผู้ป่วย คือ ทำให้ผมร่วง ที่อาจร่วงเป็นหย่อมๆหรือร่วงทั้งศีรษะก็ได้ แต่เมื่อเวลาผ่านไปสักระยะหนึ่งและไม่มีการใช้ยานี้/ยาเคมีบำบัดอีก เส้นผมก็จะกลับงอกขึ้นมาใหม่ได้ อาการข้างเคียง(ผลข้างเคียง)อื่นๆที่เกิดได้ในระดับรองลงมา (10–29%) จะเป็นเรื่องท้องผูก และทำให้จำนวน เม็ดเลือดแดง เม็ดเลือดขาวรวมถึงเกล็ดเลือด ต่ำลง ซึ่งทำส่งผลให้เกิดโลหิตจาง และมีโอกาสเกิดการติดเชื้อต่างๆของร่างกายได้มากขึ้น ตลอดจนมีภาวะเลือดออกง่าย อย่างไรก็ตาม ทุกครั้งที่พบอาการผิดปกติของร่างกายเกิดขึ้นระหว่างที่ใช้ยาวินคริสทีน และอาการเหล่านั้นส่งผลรบกวนต่อการดำรงชีวิตประจำวัน ผู้ป่วยต้องรีบมาปรึกษาแพทย์/มาโรงพยาบาลทันที ไม่ต้องรอถึงวันแพทย์นัด เช่น เกิดไข้สูงตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียส(Celsius)ขึ้นไป มีอาการหนาวสั่น ปัสสาวะไม่ออก/ปัสสาวะขัด อุจจาระมีสีคล้ำ ท้องผูกหรือท้องเสีย คลื่นไส้อาเจียน ปวดท้องอย่างรุนแรง เกิดแผลในช่องปากและที่ริมฝีปาก ปวดขณะปัสสาวะ หรือปวดกระดูก เป็นต้น

สำหรับข้อควรปฏิบัติเพื่อทำให้เกิดความปลอดภัยและลดอาการข้างเคียงต่างๆของยาวินคริสทีน มีดังนี้ เช่น

คณะกรรมการอาหารและยาของไทยได้บรรจุยาวินคริสทีนลงในบัญชียาหลักแห่งชาติ และจัดอยู่ในหมวดยาควบคุมพิเศษที่ต้องใช้ภายใต้คำสั่งแพทย์เท่านั้น ซึ่งเราสามารถพบเห็นการใช้ยาชนิดนี้ได้ตาสถานพยาบาลทั้งของรัฐและเอกชน และหากมีคำถามหรือข้อสงสัยเกี่ยวกับยาวินคริสทีนเพิ่มเติม สามารถสอบถามได้จากแพทย์ผู้ที่ทำการตรวจรักษา หรือจากเภสัชกรในสถานพยาบาลได้ตลอดเวลา

วินคริสทีนมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

วินคริสทีน

ยาวินคริสทีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ โดยใช้รักษาโรคมะเร็งชนิดต่างๆ เช่น

วินคริสทีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาวินคริสทีน มีกลไกการออกฤทธิ์โดย ตัวยาจะทำลายสารพันธุกรรมในเซลล์มะเร็งอย่างเช่น RNA และ DNA ส่งผลให้เซลล์มะเร็งหมดความสามารถในการแบ่งเซลล์หรือผลิตเซลล์รุ่นใหม่ออกมา กลไกเหล่านี้เองที่ทำให้เกิดสรรพคุณของการรักษาโรคมะเร็ง แต่ข้อเสียประการหนึ่งของยาเคมีบำบัดที่รวมถึงยาวินคริสทีน คือ ไม่สามารถแยกแยะและทำลายเฉพาะเซลล์มะเร็งเท่านั้น แต่ยังเข้าเล่นงานเซลล์ปกติของร่างกายด้วย (แต่อย่างไรก็ตาเซลล์ปกติจะได้รับการทำลายน้อยกว่าเซลล์มะเร็งมาก) ซึ่งเซลล์ปกติที่ได้รับผลกระทบจากยาวินคริสทีนมีหลายประเภท เช่น เซลล์เม็ดเลือดชนิดต่างๆ เซลล์เนื้อเยื่อในช่องปาก เซลล์เยื่อบุกระเพาะอาหารและลำไส้ เซลล์ของรากผม เป็นต้น อย่างไรก็ตาเซลล์หรืออวัยวะต่างๆของร่างกายสามารถฟื้นสภาพกลับมาเป็นปกติได้เมื่อหมดฤทธิ์ยาวินคริสทีน แต่ต้องใช้เวลายาวนานพอสมควร

วินคริสทีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาวินคริสทีนมีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

  • ยาฉีดที่ส่วนประกอบของตัวยา Vincristine ขนาด 1 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร และ 2 มิลลิกรัม/2 มิลลิลิตร

วินคริสทีนมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาวินคริสทีนมีขนาดการบริหารยาสำหรับบำบัดรักษาโรคมะเร็งทุกประเภทที่ถูกระบุในสรรพคุณ เช่น

อนึ่ง:

*****หมายเหตุ: ขนาดและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้ เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยา ควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาวินคริสทีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

หากลืมมารับการฉีดยาควรทำอย่างไร?

กรณีไม่สามารถมารับการฉีดยาวินคริสทีน ให้ผู้ป่วยรีบติดต่อ แพทย์/ พยาบาล ผู้ที่ทำการดูแลรักษา เพื่อนัดหมายมารับการฉีดยาครั้งใหม่โดยเร็ว

วินคริสทีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาวินคริสทีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้ เช่น

มีข้อควรระวังการใช้วินคริสทีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาวินคริสทีน เช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่มีประวัติแพ้ยานี้ หรือแพ้ส่วนประกอบของยานี้
  • ห้ามใช้ยากับสตรีมีครรภ์ สตรีในภาวะให้นมบุตร นอกจากมีคำสั่งแพทย์
  • ขณะฉีดยานี้ต้องระวังการแทงเข็มทะลุออกนอกหลอดเลือด ด้วยตัวยาสามารถก่อให้เกิดอันตรายกับเนื้อเยื่อที่มีการสัมผัสกับตัวยานี้ได้
  • ผู้ป่วยต้องได้รับการตรวจประเมินร่างกาย เช่น ชนิดของมะเร็งก่อนได้รับยาวินคริสทีน
  • กรณีมีอาการวิงเวียนหลังจากรับการฉีดยาวินคริสทีน ผู้ป่วยต้องหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะทุกชนิด รวมถึงการทำงานที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักรต่างๆ ด้วยจะส่งผลให้เกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
  • ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ พยาบาล เภสัชกร และมาโรงพยาบาล/มารับการให้ยานี้ตามนัดหมายทุกครั้ง
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมยาวินคริสทีนด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บhaamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

วินคริสทีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาวินคริสทีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

ควรเก็บรักษาวินคริสทีนอย่างไร?

ควรเก็บยาวินคริสทีนในช่วงอุณหภูมิ 2-8 องศาเซลเซียส ห้ามเก็บยาในช่องแข็งตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

วินคริสทีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาวินคริสทีน มียาชื่อการค้าที่จำหน่ายในประเทศไทย และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Oncovin (ออนโควิน) Cellpharm
VCS (วีซีเอส)Boryung Oharm

อนึ่ง ยาชื่อการค้าอื่นของยานี้ เช่น Vincristine sulphate, Biocristine, Vincristine sulfate, Oncocristin-AQ ,Cytocristin, Alcrist, Vinstin, Vincrist

บรรณานุกรม

  1. http://chemocare.com/chemotherapy/drug-info/Vincristine.aspx [2017,Nov4]
  2. http://www.mims.com/thailand/drug/info/vcs/?type=brief [2017,Nov4]
  3. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2559/E/086/11.PDF [2017,Nov4]
  4. https://www.drugs.com/cdi/vincristine.html [2017,Nov4]
  5. https://www.drugs.com/dosage/vincristine.html#Usual_Adult_Dose_for_Neuroblastoma [2017,Nov4]
  6. https://www.drugs.com/drug-interactions/cobicistat-with-vincristine-3565-0-2301-0.html [2017,Nov4]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน oat2539
Frame Bottom