Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคอารมณ์สองขั้ว  จิตเภท 

บทนำ

ยาริสเพอริโดน (Risperidone) เป็นยาที่ใช้รักษาโรคจิตเภท (Schizophrenia) โดยตัวยาจะออกฤทธิ์ต่อตัวรับ (Receptor) ที่สมองทั้งตัวรับ Dopamine receptor และ Serotonin receptor (ทั้ง 2 ตัวรับนี้เกี่ยวข้องกับสารสื่อประสาท Dopamine และ Serotonin ที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้และการตื่นตัวของสมอง) จึงอาจกล่าวได้ว่า ยาริสเพอริโดนเป็นสารเคมีที่อยู่ทั้งในกลุ่ม Dopamine antagonist (ยาต้านสารสื่อประสาท Dopamine) และกลุ่ม Serotonin antagonist (ยาต้านสารสื่อประสาท Serotonin) และยาริสเพอริโดนยังมีคุณสมบัติเป็น Sympatholytic หรือ Anti-adrenergic (ยาต้านการทำงานของระบบประสาทอัตโนมัติ) อีกด้วย

นักวิทยาศาสตร์ได้พัฒนายานี้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1988 - 1992 (พ.ศ. 2531 - 2535) และขึ้นทะเบียนเป็นยารักษาโรคจิตเภทในเวลาอีก 2 ปีถัดมา รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยานี้จะมีทั้งชนิดรับประทานและยาฉีด

ยาริสเพอริโดนสามารถถูกดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารได้ประมาณ 70% จากนั้นจะถูกเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีโดยตับ ร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 20 ชั่วโมงเพื่อกำจัดยาปริมาณ 50% ออกจากกระแสเลือดและผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ

องค์การอนามัยโลกจัดให้ริสเพอริโดนเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานของระบบสาธารณสุขในระดับชุมชน คณะกรรมการอาหารและยาของไทยได้บรรจุริสเพอริโดนลงในบัญชียาหลักแห่งชาติ โดยระบุวัตถุประสงค์เพื่อการรักษาโรคทางจิตเภทเช่นเดียวกัน

ริสเพอริโดนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ริสเพอริโดน

ยาริสเพอริโดนมีสรรพคุณดังนี้

ริสเพอริโดนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาริสเพอริโดนคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยเข้าจับกับตัวรับในสมองที่มีชื่อว่า Dopamine receptor และ Serotonin receptor และเกิดการเปลี่ยนแปลงสมดุลทางเคมีต่างๆในลักษณะของการต้านการทำงาน (Antagonist) ที่ผิดปกติของสารสื่อประสาทที่เกี่ยวข้อง คือ Dopamine และ Serotonin จนมีฤทธิ์การรักษาตามสรรพคุณ

ริสเพอริโดนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาริสเพอริโดนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้เช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 0.5, 1 และ 2 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาน้ำชนิดรับประทาน ขนาด 1 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร
  • ยาฉีด ขนาดความแรง 25 และ 37.5 มิลลิกรัม/ขวด

ริสเพอริโดนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาริสเพอริโดนมีขนาดรับประทานดังนี้เช่น

ก. สำหรับรักษาโรคจิตเภท (Schizophrenia):

  • ผู้ใหญ่: เริ่มต้นรับประทาน 2 มิลลิกรัม/วัน แพทย์อาจปรับเพิ่มเป็น 4 มิลลิกรัม/วันในวันถัดมา ซึ่งการปรับเพิ่มหรือลดขนาดรับประทานสามารถทำได้ตามดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา และอาจรับประทานยาวันละครั้งหรือแบ่งเป็นวันละ 2 ครั้งก็ได้ ขนาดรับประทานเพื่อคงระดับการรักษาอยู่ที่ 4 - 6 มิลลิกรัม/วัน ขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 16 มิลลิกรัม/วัน
  • เด็ก: ยังไม่มีการจัดทำขนาดการใช้ยานี้กับเด็ก การใช้ยานี้ในเด็กจึงขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

ข. สำหรับรักษาอาการไบโพลาร์ (Bipolar disorder):

  • ผู้ใหญ่: เริ่มต้นรับประทาน 2 - 3 มิลลิกรัม/วัน แพทย์อาจปรับเพิ่มขนาดรับประทาน 1 มิลลิกรัม/วันตามการตอบสนองต่อยาของผู้ป่วย โดยขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 6 มิลลิกรัม/วัน
  • เด็ก: ยังไม่มีการจัดทำขนาดการใช้ยานี้กับเด็ก การใช้ยานี้ในเด็กจึงขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

*****หมายเหตุ:

  • สามารถรับประทานยานี้ก่อนหรือพร้อมอาหารก็ได้
  • ขนาดรับประทานและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ผู้รักษาได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาริสเพอริโดน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาริสเพอริโดนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ริสเพอริโดนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาริสเพอริโดนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้ เช่น มีอาการกระวนกระวาย/สับสน วิตกกังวล วิงเวียน ปวดศีรษะ ความดันโลหิตต่ำ ท้องผูก คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร ปวดท้อง ตาพร่า สมรรถภาพทางเพศถดถอย จมูกอักเสบ มีผื่นคัน เต้านมโตขึ้นและอาจมีน้ำนมไหล ประจำเดือนผิดปกติ (ในผู้หญิง) ตัวบวม น้ำหนักตัวเพิ่ม

สำหรับผู้ที่ได้รับยานี้เกินขนาดจะพบอาการหัวใจเต้นเร็วผิดปกติ ความดันโลหิตต่ำ หากพบอาการดังกล่าวต้องรีบนำตัวผู้ป่วยส่งโรงพยาบาล ซึ่งแพทย์อาจรักษาโดยใช้วิธีล้างท้องและใช้ยาถ่านกัมมันต์ร่วมด้วย การให้ผู้ป่วยได้รับออกซิเจนอย่างเพียงพอ ประกอบกับควบคุมการเต้นของหัวใจจากเฝ้าติดตามโดยการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจและสัญญาณชีพต่างๆของผู้ป่วยให้เป็นปกติอยู่ตลอดเวลา

มีข้อควรระวังการใช้ริสเพอริโดนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาริสเพอริโดนดังนี้เช่น

***** อนึ่ง: ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาริสเพอริโดนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกชนิดควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ริสเพอริโดนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาริสเพอริโดนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

ควรเก็บรักษาริสเพอริโดนอย่างไร?

ควรเก็บยาริสเพอริโดนในช่วงอุณหภูมิ 15 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ริสเพอริโดนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาริสเพอริโดนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Neuris (นูริส) NeuPharma
Risperdal Consta (ริสเพอร์ดอล คอนสตา) Janssen-Cilag
Risperdal/Risperdal Quicklet (ริสเพอร์ดอล/ริสเพอร์ดอล ควิกเลท) Janssen-Cilag
Risperidone GPO (ริสเพอริโดน จีพีโอ) GPO

บรรณานุกรม

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Risperidone [2015,April11]
2. https://www.mims.com/usa/drug/info/risperidone/?type=full&mtype=generic#Dosage [2015,April11]
3. http://en.wikipedia.org/wiki/Serotonin_antagonist [2015,April11]
4. http://en.wikipedia.org/wiki/Dopamine_antagonist [2015,April11]
5. http://en.wikipedia.org/wiki/Sympatholytic#Antiadrenergic [2015,April11]
6. http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/medicine/essential/list/64#item-8490 [2015,April11]
7. http://www.drugs.com/drug-interactions/risperidone-index.html?filter=3&generic_only= [2015,April11]
8. http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=risperidone [2015,April11]
9. http://web.squ.edu.om/med-lib/MED_CD/E_CDs/Nursing%20Drug%20Guide/mg/risperidone.htm [2015,April11]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom