Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ยาแก้ปวดรุนแรง 

บทนำ

ยามอร์ฟีน (Morphine) เป็นสารที่ถูกระบุให้เป็นยาเสพติดให้โทษประเภทที่ 2 ตามกฎหมายของไทย ทางคลินิกได้นำมาใช้เป็นยาแก้ปวด (Opioid analgesic drug) เป็นเวลายาวนานร่วม 100 ปีแล้ว โดยปกติยาที่ใช้รักษาอาการปวดอาจจะมีอยู่หลายสูตรตำรับ สำหรับอาการปวดชนิดที่ไม่สามารถใช้ยาแก้ปวดต่างๆบำบัดได้แล้ว แพทย์จะหันมาใช้มอร์ฟีนซึ่งเป็นอีกหนึ่งทางเลือก อีกทั้งการตอบสนองของอาการปวดกับผู้ป่วยจัดอยู่ในเกณฑ์เป็นที่น่าพอใจ แต่สิ่งที่ต้องพึงระวังสำหรับการใช้มอร์ฟีนคือ อาการติดยาซึ่งมักจะเกิดหลังใช้ยาเพียงไม่นาน

สารมอร์ฟีนพบมากในพืชตระกูลฝิ่น (Papaver sommiferum) ถูกสกัดได้ครั้งแรกในปี ค.ศ. 1804 (พ.ศ. 2347) จากนั้นใช้เวลาอีกประมาณ 50 ปีกว่าก็มีการพัฒนามอร์ฟีนมาเป็นในรูปแบบยาฉีดและใช้กันอย่างแพร่หลายในทางคลินิก ปัจจุบันจะพบเห็นการใช้ยามอร์ฟีนในลักษณะยาชนิดรับประทาน ยาฉีด ยาพ่น ยาเหน็บทวาร

สำหรับการกระจายตัวของยามอร์ฟีนในร่างกายมนุษย์จะมีความแตกต่างกันออกไปตามรูป ลักษณะของยาที่ใช้กล่าวคือ

  • ยาชนิดรับประทานจะถูกดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้จากระบบทางเดินอาหารประมาณ 20 - 40%
  • ยาเหน็บทวารสามารถดูดซึมเข้าสู่ร่างกายได้มากขึ้นเป็นประมาณ 36 - 71%
  • ยาฉีดร่างกายจะมีการดูดซึมได้ 100%

ทั้งนี้เมื่อยาเข้าสู่กระแสเลือดจะเข้าจับกับพลาสมาโปรตีนประมาณ 30 - 40% ตับจะเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีของมอร์ฟีนถึงประมาณ 90% และร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 2 - 3 ชั่วโมงเพื่อกำจัดปริมาณยา 50% ออกจากกระแสเลือดโดยทิ้งไปกับปัสสาวะเสียเป็นส่วน มากและบางส่วนจะถูกขับออกจากร่างกายโดยผ่านไปทางอุจจาระ เฉลี่ยเวลาในการออกฤทธิ์ของยามอร์ฟีนอยู่ที่ 4 ชั่วโมงโดยประมาณ

องค์การอนามัยโลกได้ระบุให้มอร์ฟีนเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานของระดับชุมชนและมีใช้แต่ในสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตซื้อและจำหน่ายเท่านั้น ด้วยมอร์ฟีนจัดเป็นยาเสพติดให้โทษ การรับยาเข้าคลังของสถานพยาบาลจะต้องให้เจ้าหน้าที่จากสถานพยาบาลมารับยาที่กระ ทรวงสาธารณสุขเท่านั้น ห้ามการจำหน่ายโดยผ่านผู้แทนยาจากบริษัทใดๆทั้งสิ้น

มอร์ฟีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

มอร์ฟีน

ยามอร์ฟีนมีสรรพคุณดังนี้

มอร์ฟีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยามอร์ฟีนคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยผ่านเข้าสมองและจับกับตัวรับในสมองที่มีชื่อว่า Opiates receptors ส่งผลบรรเทาอาการปวดต่างๆของร่างกาย ผู้ป่วยจะเริ่มรู้สึกสบายตัวขึ้นคล้ายกับการได้รับสารสื่อประสาทที่ชื่อว่า เอนโดรฟิน (Endorphins, สารที่สร้างจากสมองและต่อมใต้สมองที่ทำงานยับยั้งสัญญาณปวดจากสมองสู่เซลล์/เนื้อเยื่อ) นอกจากนี้มอร์ฟีนยังมีฤทธิ์กดการทำงานของศูนย์ควบคุมการไอในสมองได้อีกด้วย และยามอร์ฟีนยังสามารถออกฤทธิ์ได้ที่ผนังของกล้ามเนื้อเรียบเช่น ที่ลำไส้ ทำให้ลดการบีบตัวจึงลดอาการปวดที่เกิดจากการบีบตัวของกล้ามเนื้อเรียบได้อีกด้วย จากกลไกข้างต้นจึงทำให้เกิดฤทธิ์ของการรักษาตามสรรพ คุณ

มอร์ฟีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยามอร์ฟีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้เช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 15, 30, 60, 100 และ 200 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาแคปซูลชนิดรับประทาน ขนาด 20, 50 และ 100 มิลลิกรัม/แคปซูล
  • ยาน้ำชนิดรับประทาน ขนาด 10, 20 และ 100 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
  • ยาฉีด ขนาด 10 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร
  • ยาเหน็บทวาร ขนาด 10 และ 20 มิลลิกรัม/แท่ง

มอร์ฟีนมีขนาดรับประทาน/การบริหารยาอย่างไร?

ยามอร์ฟีนมีขนาดรับประทาน/การบริหารยา/การใช้ยาขึ้นกับรูปแบบของยา ความรุนแรงของอาการและวัตถุประสงค์ว่าใช้ยาเพื่ออะไร ซึ่งจะเป็นไปตามคำสั่งของแพทย์ผู้รักษา ในที่นี้ของยก ตัวอย่างการใช้ยามอร์ฟีนเพื่อบรรเทาอาการปวดดังนี้เช่น

ก. สำหรับบรรเทาอาการปวด:

  • ผู้ใหญ่: เริ่มต้นรับประทาน 5 - 10 มิลลิกรัมทุกๆ 4 ชั่วโมง ควรเริ่มรับประทานยาในขนาดต่ำก่อนและดูการตอบสนองของผู้ป่วย สามารถรับประทานยาก่อนหรือพร้อมอาหารก็ได้
  • เด็ก: ยังไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดที่แนะนำขนาดการใช้ยามอร์ฟีนชนิดรับประทานในเด็ก ดังนั้นการใช้ยานี้ในรูปแบบรับประทานในเด็กจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

ข. ป้องกันอาการปวดก่อนเข้ารับการผ่าตัด:

*****หมายเหตุ:

• ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยามอร์ฟีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยามอร์ฟีนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

มอร์ฟีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยามอร์ฟีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น มีอาการชัก คลื่นไส้ อาเจียน ปากแห้ง ท้องผูก ปัสสาวะไม่ออก/ปัสสาวะขัด ปวดศีรษะ วิงเวียน ชีพจรเต้นผิดปกติ ตัวเย็น อาจมีผื่นคันหรือลมพิษขึ้นตาผิวหนัง หัวใจเต้นเร็วหรือช้าผิดปกติ ตาพร่า มีอาการเหงื่อออกมาก อาจรู้สึกหงุดหงิดหรือเคลิบเคลิ้ม และสามารถติดยาได้

สำหรับผู้ที่ได้รับยามอร์ฟีนเกินขนาดจะมีอาการหายใจไม่ออก/หายใจลำบาก ซึม ซึ่งเมื่อพบอาการเหล่านี้ต้องรีบนำผู้ป่วยส่งโรงพยาบาลทันที ซึ่งแพทย์จะให้การรักษาโดยให้ผู้ป่วยได้ รับออกซิเจนอย่างเพียงพอและอาจใช้ยา Naloxone เพื่อแก้พิษของมอร์ฟีน แต่ทั้งนี้ขึ้นกับดุล พินิจของแพทย์ผู้รักษา

มีข้อควรระวังการใช้มอร์ฟีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยามอร์ฟีนดังนี้เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยามอร์ฟีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

มอร์ฟีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยามอร์ฟีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

  • การใช้ยามอร์ฟีนร่วมกับยาในกลุ่ม TCAs อาจเพิ่มความเสี่ยงของการเกิดภาวะ Serotonin syndrome ดังนั้นการใช้ยาร่วมกันจะต้องเป็นไปตามดุลยพินิจของแพทย์เท่านั้น
  • การใช้ยามอร์ฟีนร่วมกับยา Metoclopramide สามารถเพิ่มอาการข้างเคียงด้านการสงบประสาท หากจำเป็นต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมเป็นกรณีๆไป
  • มอร์ฟีนมีฤทธิ์ต่อต้านการรักษาของกลุ่มยาขับปัสสาวะ หากไม่มีความจำเป็นใดๆควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน
  • การใช้ยาปฏิชีวนะบางตัวเช่น Rifampicin ร่วมกับยามอร์ฟีนสามารถส่งผลให้ระดับความเข้ม ข้นของมอร์ฟีนในกระแสเลือดลดต่ำลงทำให้ประสิทธิภาพของการรักษาอาการปวดถดถอยตามไปด้วย การจะใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมกับผู้ป่วยเป็นรายบุคคลไป

ควรเก็บรักษามอร์ฟีนอย่างไร?

ควรเก็บยามอร์ฟีนในช่วงอุณหภูมิ 20 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

อนึ่ง ยามอร์ฟีนทุกรูปแบบที่หมดอายุต้องทำรายงานขออนุมัติการทำลายยาจากกระทรวงสาธารณสุขทุกครั้ง

มอร์ฟีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยามอร์ฟีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Camphorated Opium Tincture GPO (แคมโฟเรทเตท โอเปียม ทิงเจอร์ จีพีโอ)GPO
Kapanol (คาพานอล)GlaxoSmithKline
Morphine Sulfate Inj Blue (มอร์ฟีน ซัลเฟท อินเจคชั่น บลู)M & H Manufacturing
Morphine Sulfate Inj Purple (มอร์ฟีน ซัลเฟท อินเจคชั่น เพอเพิล)M & H Manufacturing
MST Continus (เอ็มเอสที คอนทินัส)Bard

บรรณานุกรม

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Morphine[2015,April4]
2. http://www.mims.com/USA/drug/info/morphine/?type=full&mtype=generic#Dosage[2015,April4]
3. http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=morphine[2015,April4]
4. http://healthcare.walgreens.com/marketing/library/finddrug/druginfo.jsp?particularDrug=Morphine [2015,April4]
5. http://www.drugs.com/drug-interactions/morphine-index.html?filter=3&generic_only= [2015,April4]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน GMsss
Frame Bottom