Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

โพรงสมอง  ระบบประสาทวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

เดินเซ  สมองเสื่อม  ปัสสาวะราด 

บทนำ

เราคงเคยเห็นผู้สูงอายุเดินเซ ความจำไม่ดี และมีปัสสาวะราดในบางครั้ง ซึ่งเราคิดว่าลักษณะดังกล่าวคือ ผู้สูงอายุปกติ ไม่ได้เป็นโรคอะไร ไม่จำเป็นต้องพบแพทย์ ถ้าท่านคิดแบบนี้ ท่านคิดผิดครับ และอาจจะเสียใจ ถ้าผู้สูงอายุคือญาติของเรา และตรวจพบภายหลังว่า เป็นภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติ (Normal pressure hydrocephalus หรือ บางท่านเรียกย่อว่า ภาวะ/โรค NPH) ลองติดตามครับว่าภาวะนี้คืออะไร มีอาการอย่างไร และจะให้การรักษาอย่างไร

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติคืออะไร?

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำ

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติ คือ ภาวะที่มีความผิดปกติจากการตรวจเอกซ เรย์คอมพิวเตอร์สมอง หรือ การตรวจแม่เหล็กไฟฟ้า (เอมอาร์ไอ) สมองพบว่ามีการคั่งของน้ำหล่อเลี้ยงไขสันหลังและสมอง ร่วมกับอาการผิดปกติทางระบบประสาท ได้แก่ สมองเสื่อม เดินเซ และปัสสาวะราด (หรือกลั้นปัสสาวะไม่ได้)

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติมีกลไกการเกิดอย่างไร?

ภาวะนี้เกิดจาก การดูดซึมของน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง (Cerebrospinal fluid: CSF)กลับเข้าสู่หลอดเลือดดำสมองไม่สะดวก จึงเกิดการคั่งของ CSF ในโพรงสมอง (Ventricle ) ส่งผลให้โพรงสมองโตขึ้น โดยค่อยๆมีการขยายตัวโตขึ้นช้าๆ และส่งผลต่อเนื้อเยื่อสมอง จนก่อให้เกิดอาการผิดปกติดังกล่าวข้างต้นในบทนำ แบบค่อยเป็นค่อยไป โดยถึงแม้จะมีการคั่งของน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง แต่ความดันในโพรงสมองก็ยังเป็นปกติ ไม่มีการเพิ่มขึ้นของความดันแต่อย่างไร จึงเป็นที่มาของชื่อภาวะนี้ คือ ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติ

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติมีสาเหตุจากอะไร?

สาเหตุของภาวะนี้ แบ่งเป็น 2 กลุ่มคือ

 

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติพบบ่อยไหม? ใครมีโอกาสเกิดบ้าง?

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกตินี้ พบบ่อยในผู้สูงอายุ ตั้งแต่อายุ 60 ปีขึ้นไป พบได้ใกล้เคียงกันทั้งผู้หญิงและผู้ชาย อย่างไรก็ตาม เป็นภาวะพบได้ไม่บ่อยนัก ประมาณ 1-5 คน ต่อประชากร 100,000 คน และพบเป็นสาเหตุของโรคสมองเสื่อมประมาณ 9-14%

ปัจจุบัน ยังไม่มีข้อมูลว่า ภาวะนี้ มีการถ่ายทอดทางพันธุกรรม และมีปัจจัยเสี่ยงอื่นๆ นอก จาก อายุ และโรค ดังที่ได้กล่าวข้างต้นในหัวข้อ สาเหตุ

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติมีอาการอย่างไร?

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกตินี้ พบบ่อยในผู้สูงอายุ อาการประกอบด้วย

  • สมองเสื่อม ซึ่งจะมีอาการเด่นด้านการเคลื่อนไหวผิดปกติ ความสนใจและสมาธิไม่ดี สูญเสียด้านความจำระยะสั้น โดยอาการเหล่านี้จะค่อยเป็นค่อยไปในระยะเวลา 6 เดือน ถึง 1 ปี
  • เดินเซ ผู้ป่วยอาจมีอาการ มึนงง/วิงเวียน เดินลำบาก/เดินขัด เริ่มต้นอาจเดินลำบากเวลาขึ้นบันได และ/หรือ เดินขึ้นลงทางลาดชัน และ/หรือ เมื่อลุกขึ้นยืนแล้วจะเดินลำบาก และต่อๆมาจึงเดินเซ เดินต้องกางขากว้างเพื่อช่วยพยุงตัว
  • ปัสสาวะราด โดยเริ่มต้น จะมีอาการปัสสาวะบ่อย กลั้นไม่ได้ และปัสสาวะราดในที่สุด
 

แพทย์ให้การวินิจฉัยภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติได้อย่างไร?

แพทย์ให้การวินิจฉัยภาวะนี้ได้ โดยจะพิจารณาจากอาการผิดปกติข้างต้นในหัวข้ออาการ ร่วมกับการตรวจเอกซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง หรือ แม่เหล็กไฟฟ้า (เอมอาร์ไอ) สมอง ที่จะตรวจพบว่า มีการขยายตัวใหญ่ขึ้นของโพรงสมอง โดยไม่พบว่ามีการเหี่ยวของสมอง (ภาวะสมองฝ่อ ) ต่อจากนั้น แพทย์จะเจาะระบาย CSF ออกมา จำนวนประมาณ 30 ซีซี (cc. หรือ Cubic centi meter) และประเมินอาการผู้ป่วยหลังการเจาะน้ำไขสันหลัง โดยเฉพาะการเดินว่าดีขึ้นหรือไม่ ซึ่งถ้าดีขึ้น ก็ช่วยสนับสนุนการวินิจฉัยภาวะนี้

การรักษาภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติควรทำอย่างไร?

การรักษาภาวะนี้แบ่งเป็น 2 ส่วนหลัก คือ

  • การรับประทานยาลดการสร้าง CSF (เช่น ยา Carbonic anhydrase inhibitors) ซึ่งผู้ป่วยบางรายที่อาการไม่รุนแรง หลังจากเจาะระบาย CSF ออกมาแล้ว อาการดีขึ้น การให้รับ ประทานยาลดการสร้าง CSF ก็มักมีอาการดีขึ้น
  • การผ่าตัดวางสาย/ท่อระบาย CSF จากโพรงน้ำในสมองลงมาสู่ในช่องท้อง ข้อบ่งชี้ของการผ่าตัดวางสายระบายน้ำ คือ
    • กรณีไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา
    • หรือต้องเจาะระบาย CSF ซ้ำบ่อยๆ (อ่านเพิ่มเติมในบทความเรื่อง การเจาะน้ำไขสันหลัง)
    • หรือกรณีผู้ป่วยมีอาการรุนแรงตั้งแต่ต้น
 

การผ่าตัดวางสายระบาย CSF จากโพรงน้ำในสมองลงมาในช่องท้องมีอันตรายหรือ ไม่?

การผ่าตัดดังกล่าว ค่อนข้างปลอดภัย โอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อน/ผลข้างเคียงจากการผ่าตัด เช่น เลือดออกในโพรงสมอง พบน้อยมาก และ/หรือการติดเชื้อในโพรงสมองก็พบน้อยมากเช่นเดียวกัน

ภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติรักษาหายหรือไม่? ทำให้เกิดอัมพาตได้ไหม?

การรักษาภาวะนี้ได้ผลดี 70-90% โดยเฉพาะการผ่าตัดวางสาย/ท่อระบาย CSF จากโพรงน้ำในสมองลงในช่องท้อง ผู้ป่วยจะมีอาการต่างๆที่ค่อยๆดีขึ้นอย่างช้าๆ รวมทั้งอาการสมองเสื่อมก็จะดีขึ้นมากอย่างช้าๆเช่นกัน

แต่ถ้าผู้ป่วยได้รับการรักษาล่าช้า ก็จะส่งผลให้ภาวะนี้เป็นมากขึ้น จนผู้ป่วยเดินไม่ได้ สมองเสื่อมรุนแรง และต้องนอนติดเตียง จึงอาจเหมือนสภาพอัมพาตได้ ซึ่งภาวะสมองเสื่อมรุน แรง เดินไม่ได้ ปัสสาวะราด จะส่งผลให้เกิดการติดเชื้อได้ง่าย ซึ่งเป็นสาเหตุเสียชีวิตได้

ควรดูแลตนเองอย่างไร? ควรพบแพทย์ก่อนนัดเมื่อไร?

การดูแลตนเองเมื่อมีภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติ คือ

  • ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ พยาบาลที่ให้การรักษา
  • กินยาที่แพทย์สั่ง ให้ครบถ้วน ถูกต้อง
  • ระวังการล้ม และอุบัติเหตุต่างๆ
  • ฝึกการปัสสาวะให้เป็นเวลา
  • การฝึกสมอง (ออกกำลังสมอง) เพื่อเป็นการป้องกันหรือชะลอการเสื่อมของสมอง
  • กินอาหารมีประโยชน์ 5 หมู่ให้ครบถ้วนในทุกวัน ในปริมาณที่ไม่ทำให้เกิดน้ำหนักตัวเกิน หรือ โรคอ้วน และปัจจุบันไม่มีข้อมูลทางการแพทย์ว่า ต้องห้ามทานอา หารชนิดใด
  • พบแพทย์ตามนัดเสมอ
  • พบแพทย์ก่อนนัดเสมอเมื่อ อาการต่างๆเลวลง หรือ มีอาการผิดปกติที่ไม่เคยมีมาก่อน หรือ เมื่อกังวลในอาการ
 

ป้องกันภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติได้ไหม?

ภาวะนี้ป้องกันได้ โดยการสังเกตอาการผิดปกติในผู้สูงอายุ ถ้าพบความผิดปกติเพียงเล็กน้อย ควรรีบพามาแพทย์เพื่อตรวจประเมิน เพื่อการรักษาแต่เนิ่นๆ ก่อนเกิดภาวะสมองเสื่อมอย่างรุนแรง

นอกจากนั้น คือ ป้องกันการเกิดอุบัติเหตุที่ศีรษะ ที่เป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดภาวะนี้ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเหตุการณ์ที่ป้องกันได้ เช่น การสวมหมวกนิรภัยเมื่อขับขี่รถจักรยานยนต์ การใช้เข็มขัดนิรภัย การไม่ดื่มสุราเมื่อจะต้องขับรถ และการง่วงไม่ขับ เป็นต้น

สรุป

จะเห็นได้ว่า ผู้ป่วยที่มีอาการของโรคสมองเสื่อม หรือ เดินเซ ควรรีบพบแพทย์เพื่อประ เมินว่า เกิดจากภาวะโพรงสมองคั่งน้ำชนิดความดันปกติหรือไม่ เพราะเป็นโรคที่รักษาได้ผลดี และมีโอกาสหายสูง จงช่วยกันสังเกต ผู้สูงอายุในบ้านว่า มีอาการผิดปกติหรือไม่ อย่างไร ถ้าพบหรือสงสัย อย่ารอช้า รีบพามาพบแพทย์ทันที



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน MTAGodLike
Frame Bottom