คาลาไมน์โลชั่น (Calamine Lotion)

เภสัชกร อภัย ราษฎรวิจิตร

บทนำ

ผมเชื่อว่าหลายๆคนคงเคยมีอาการปวดแปลบ (แปล๊บ) หรือ เสียว บริเวณต้นคอ บางครั้งปวดร้าวถึงกลางศีรษะ เป็นๆหายๆ บางครั้งที่ปวดก็เป็นนาน บางครั้งก็ไม่นาน สงสัยว่าตนเองเป็นอะไร บางคนก็บอกว่าเป็นกระดูกต้นคอเสื่อม บางคนก็บอกว่าเป็นไมเกรน ไปพบแพทย์ได้โรคใหม่ คือ เป็นโรคเส้นประสาทอักเสบ จึงสงสัยว่าเป็นอะไรกันแน่ ลองติดตามบทความนี้ แล้วท่านจะทราบว่าอาการดังกล่าว คืออะไร

อาการเจ็บแปล๊บๆ เสียว คืออาการอะไร?

อาการ เจ็บ/ปวดแปลบๆ (แปล็บ) หรือ เสียว ขึ้นมาทันทีนั้น คือ อาการปวดที่มีสาเหตุจากความผิดปกติของระบบประสาท ซึ่งจะแตกต่างจากการปวดของกล้ามเนื้อหรือปวดแผล อา การปวดเหตุจากระบบประสาทที่เราคุ้นเคยมากที่สุด คือ อาการปวดฟัน เนื่องจากมีรอยโรคของเส้นประสาทที่มาเลี้ยงบริเวณฟันซีกนั้นๆ อาการปวดจะเป็นขึ้นมาทันที เป็นระยะเวลาไม่นานเพียงแค่ไม่กี่วินาที ปวดแบบเจ็บแปล๊บหรือเสียวจนสะดุ้ง

อาการปวดเหตุเส้นประสาทคืออะไร?

อาการปวดเหตุเส้นประสาท (Neuralgia) คือ อาการปวดเหตุจากเส้นประสาท ที่มีความผิดปกติของเส้นประสาทเป็นจุดเริ่มต้น โดยอาการปวดนั้น อาจเกิดจากกลไกผิดปกติเส้นประ สาท รากประสาท หรือจากสมองส่วนกลางที่มีการปรับการตอบสนองที่ไวผิดปกติ

อาการปวดเหตุเส้นประสาทพบบ่อยไหม?

อาการปวดเหตุประสาท (ปวดเหตุเส้นประสาท) เป็นกลุ่มอาการที่พบไม่บ่อยเมื่อเทียบกับอาการปวดอื่นๆ โดยส่วนใหญ่แล้วพบในผู้สูงอายุตั้งแต่ 60 ปีขึ้นไป และพบได้ในทั้งสองเพศใกล้เคียงกัน

อาการปวดเสียวแปลบบริเวณต้นคอเป็นๆหายๆ คืออะไร? เกิดจากอะไร?

อาการปวดเสียวแปลบบริเวณต้นคอนั้น มีหลายสาเหตุ เช่น กระดูกต้นคอเสื่อม หรือ จากหมอนรองกระดูกสันหลังคอเคลื่อนหลุดไปกดทับเส้นประสาทบริเวณต้นคอ (Cervical radiculopathy) ผู้ป่วยจะมีอาการปวดร้าวไปบริเวณไหล่ ต้นแขน หรือเกิดจากกลุ่มอาการกล้าม เนื้อบริเวณต้นคอหดเกร็ง (Myofascial pain syndrome) ผู้ป่วยจะปวดตึงๆ บริเวณต้นคอ ไหล่ มีจุดกดเจ็บ คลำกล้ามเนื้อได้เป็นก้อนแข็ง ซึ่งที่พบบ่อย คือ กรณีปวดเสียวแปลบบริเวณต้นคอร้าวขึ้นไปตีนผม หรือด้านหลังของศีรษะจนถึงกลางศีรษะ อาการเป็นๆ หายๆ เหมือนไฟช๊อต ที่มักเกิดจากการปวด (เส้น) ประสาทต้นคอที่ 2 (Great occipital nerve) เรียกว่า ปวดเหตุประ สาทต้นคอ (Occipital neuralgia)

นอกจากปวดบริเวณต้นคอ ยังมีอาการอื่นๆอีกหรือไม่ ?

อาการอื่นๆที่พบร่วมกับปวดเหตุประสาทต้นคอ มีหลายอาการ ได้แก่ อาการปวดตื้อๆตลอดเวลาที่ต้นคอ ในช่วงระหว่างที่ไม่มีอาการปวดแปลบ หรือเสียวนั้น นอกจากอาการปวดบริเวณต้นคอแล้วยังพบอาการปวดบริเวณหลังลูกตาได้ มองภาพไม่ชัด มีเสียงดังในหู คลื่นไส้ อาเจียน และคัดจมูก

อาการปวดเส้นประสาทต้นคอที่ 2 เกิดจากอะไร?

สาเหตุปวดประสาทต้นคอที่ 2 เกิดจากมีความผิดปกติของเส้นประสาทคอที่ 2 โดยส่วนใหญ่ คือ

แพทย์ทราบได้อย่างไรว่าเป็นอาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอที่ 2?

แพทย์ให้การวินิจฉัยว่าเป็นการปวดศีรษะเส้นประสาทต้นคอที่2 จากการสอบถามอาการ ซึ่งจะมีลักษณะอาการปวดแบบดังกล่าวข้างต้น ร่วมกับการตรวจร่างกาย พบการกดเจ็บบริเวณที่ถูกเลี้ยงด้วยเส้นประสาทต้นคอที่ 2 ซึ่งผู้ป่วยบางรายตรวจพบอาการชา หรือเจ็บเวลาสัมผัสบริเวณต้นคอ แต่จะไม่พบความผิดปกติอื่นๆ

การวินิจฉัยจำเป็นต้องตรวจเอกซเรย์หรือไม่?

ในบางครั้งการวินิจฉัยอาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอที่ 2 แพทย์อาจต้องส่งตรวจเอกซเรย์กระดูก (ต้น) คอ เพื่อดูให้แน่ใจว่าไม่มีความผิดปกติของกระดูกต้นคอ เพราะบางครั้งอาการผู้ป่วยจาก 2 โรคนี้จะคล้ายกันมาก อีกทั้งต้องดู (จากเอกซเรย์) ว่า มีการอักเสบของกระดูกต้นคอหรือไม่

ใครมีโอกาสเกิดอาการปวดเส้นประสาทต้นคอที่ 2?

อาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอที่ 2 ดังกล่าว พบได้ไม่บ่อย จากการศึกษาหลายการ ศึกษา พบปัจจัยเสี่ยง คือ

เมื่อมีอาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอ ดูแลตนเองได้ไหม? ควรพบแพทย์เมื่อไหร่?

กรณีที่อาการปวดเหตุประสาทต้นคอ เป็นครั้งแรกและมีอาการรุนแรง ควรพบแพทย์ เพื่อประเมินว่ามีสาเหตุของการปวดเกิดจากอะไร แต่ถ้าอาการปวดนั้นไม่รุนแรงและไม่มีความผิด ปกติอื่นๆ ก็สามารถดูแลตนเองได้ โดยการทานยาแก้ปวดธรรมดา เช่น พาราเชตามอล (Para cetamol) แต่ถ้าดูแลตนเองแล้ว อาการปวดไม่ดีขึ้น หรือปวดมากขึ้น หรือมีอาการอื่นๆดังกล่าวแล้วในหัวข้ออาการอื่นๆร่วมด้วย ก็ควรไปพบแพทย์

มีวิธีรักษาแตกต่างหรือเหมือนกับการปวดเหตุเส้นประสาทอื่นๆ?

วิธีรักษาอาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอ คล้ายกันกับการรักษาอาการปวดเหตุประสาทอื่นๆ (อ่านเพิ่มเติมในบท ปวดเหตุประสาท) คือ หาสาเหตุและแก้ไขที่สาเหตุ ร่วมกับการใช้ยารักษาอาการปวดเหตุประสาท

การรักษาอาการปวด (เส้น) ประสาท แพทย์ก็จะใช้ยาแก้ปวด เช่น คาร์บามาซีปีน (Car bamazepine) อะมีทิพทีลีน (Amitriptyline) กาบาเพ็นติน (Gabapentin) รวมทั้งกลุ่มยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (เอ็นเสด/NSAID, Non-steroidal anti-inflammatory drug) เช่น บรูเฟน (Brufen) โวลทาเรน (Voltaren) เพื่อรักษาอาการปวด โดยการใช้ยาต่างๆแพทย์จะพิจารณาจากความรุนแรงของอาการ โรคประจำตัวผู้ป่วย และประเมินการตอบสนองต่อยาที่ใช้รักษา

มีวิธีรักษาอื่นๆอีกหรือไม่?

การรักษาวิธีอื่นๆที่ได้ผล คือ การฉีดยาชาโบทูไลนุ่มทอกซิน (Botulinum toxin หรือที่เราคุ้นเคย คือ ยาโบทอก/Botox) หรือ ยาสเตียรอยด์บริเวณกล้ามเนื้อด้านหลังต้นคอ และการกระตุ้นไฟฟ้าบริเวณต้นคอก็มีรายงานว่าได้ผล

โรคปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอ อันตรายไหม? รักษาหายไหม? ต้องรักษานานเท่าไร?

อาการปวดดังกล่าวนี้ ส่วนใหญ่ไม่มีอันตราย กรณีที่หาสาเหตุไม่พบซึ่งเป็นกลุ่มใหญ่ของอาการปวดนี้ การรักษาคือการรักษาตามอาการ กรณีที่ได้รับยาแล้ว อาการปวดดีชึ้น หรือหาย ไป แพทย์ก็จะค่อยๆลดขนาดยาลงจนหยุดยาได้ ถ้าหลังหยุดยาแล้วมีอาการกลับเป็นซ้ำ ก็จะเริ่มรักษาใหม

แต่กรณีที่มีสาเหตุจากหลอดเลือด เนื้องอก หรือโรคข้อรูมาตอยด์นั้น วิธีการรักษาและผลการรักษาขึ้นกับสาเหตุนั้นๆ

โรคปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอ ทำให้เกิดอัมพฤกษ์ อัมพาตได้ไหม?ควรดูแลตนเองอย่างไร?

กลุ่มอาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอนี้ ไม่ก่อให้เกิดอาการ อัมพฤกษ์ อัมพาตแน่นอน ยกเว้นมีสาเหตุจากหลอดเลือด เนื้องอก หรือความผิดปกติของกระดูกคอกดทับเส้นประสาท และเกิดภาวะแทรกซ้อนจากเหตุนั้นๆกดทับหลอดเลือดบริเวณก้านสมอง ก็อาจเกิดอาการอัม พาตได้

เมื่อรักษาแล้วเมื่อไหร่จึงควรพบแพทย์ก่อนนัด?

การรักษาอาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอนั้น ผู้ป่วยต้องพบแพทย์สม่ำเสมอตามนัด แต่ถ้ามีอาการปวดรุนแรงขึ้นมาก มีอาการผิดปกติทางระบบประสาทเกิดขึ้นใหม่ เช่น ปากเบี้ยว ชาหน้า ควรรีบมาพบแพทย์ก่อนนัด อีกกรณีหนึ่งที่ต้องมาพบแพทย์ก่อนนัด คือ เกิดผลแทรกซ้อนจากยาที่ใช้รักษา หรือสงสัยว่าแพ้ยา เช่น มีผื่นลมพิษ ผื่นแดงคันตามตัว ใบหน้า หรือไข้ขึ้น มีแผลในปาก ซึ่งการแพ้ยาส่วนใหญ่ก็จะเกิดขึ้นภายใน 1-6 สัปดาห์แรกหลังได้ยา

เมื่อเป็นโรคปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอ จะดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแตนเองที่สำคัญในโรคปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอ คือ

  • การทานยาที่แพทย์แนะนำสม่ำเสมอ ไม่หยุดยาเอง ไม่ขาดยา
  • พบแพทย์ตามนัด
  • ไม่ควรทำกิจกรรมที่ต้องมีการเคลื่อนไหวต้นคอมากๆ เพราะอาจกระตุ้นให้เกิดอา การได้มากขึ้น
  • ต้องสังเกตอาการแพ้ยา และความผิดปกติทางระบบประสาทที่อาจพบร่วมได้ เช่น อาการชา ซึ่งเมื่อมีอาการผิดปกติไปจากเดิม หรือ อาการต่างๆเลวลง หรือ เมื่อกัง วลในอาการ ควรรีบพบแพทย์ก่อนนัดเสมอ
  • ป้องกันโรคปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอ ได้ไหม?

    การป้องกันอาการปวดเหตุเส้นประสาทต้นคอนี้ ไม่มีวิธีโดยตรงที่จะป้องกัน เพราะส่วนใหญ่แล้ว ไม่พบสาเหตุของอาการ ยกเว้นกรณีที่เคยเกิดอุบัติเหตุที่กระดูกคอ เช่น การเกิดอุบัติ เหตุทางรถยนต์หรือมอเตอร์ไซด์ ควรรักษากับแพทย์ให้ดี เพื่อป้องกันการเกิดกระดูกคอผิดปกติ อีกวิธีหนึ่ง คือ หลักเลี่ยงการสะบัดคอ ดัดคอ หรือใช้คอผิดหน้าที่ เช่น การแบกหามของหนัก เป็นต้น

    สรุป

    จากข้อมูลที่เล่ามาให้ฟังข้างต้นนั้น ผมหวังว่าผู้อ่านคงมีความสบายใจขึ้นว่าอาการผิดปกติดังกล่าวสามารถรักษาได้ โชคดีทุกคนครับ