Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ระบบประสาทวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

มีอาการทางระบบประสาท 

บทนำ

เป็นที่ทราบกันดีว่า โรคติดเชื้อเอชไอวี (HIV: Human immunodeficiency virus) หรือที่คนทั่วไปเรียกว่าโรคเอดส์ (AIDS: Acquired immunodeficiency syndrome) หรือโรคภูมิ คุ้มกันบกพร่องนั้น เป็นโรคที่น่ากลัว เนื่องจากผู้ป่วยจะมีปัญหาการติดเชื้อฉวยโอกาส (Opportunistic infection) ได้บ่อยในอวัยวะเกือบทุกระบบของร่างกาย ซึ่งเป็นสาเหตุของการเสียชีวิต การติดเชื้อต่างๆทั้งจากตัวเชื้อเอชไอวีเอง และจากเชื้อฉวยโอกาส ก็ยังส่งผลให้ผู้ ป่วยมีภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเพิ่มได้อีก ทั้งในระบบประสาทส่วนกลาง (Central nervous system: CNS), และในระบบประสาทส่วนปลาย (Peripheral nervous system: PNS )

ภาวะแทรกซ้อน/ผลข้างเคียงทางระบบประสาทกรณีติดเชื้อเอชไอวี มีอะไรบ้าง มีอาการผิดปกติอย่างไร รักษาหายได้หรือไม่ เรามาทำความรู้จักกันครับ

ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีคืออะไร?

ความผิดปกติทางระบบประสาทเหตุเอชไอวี

ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวี คือ ความผิดปกติทางระบบประสาทที่เกิดขึ้นในผู้ป่วยติดเชื้อเอชไอวี ซึ่งเกิดจากตัวเชื้อเอชไอวีเอง และ/หรือจากเชื้อฉวยโอกาส โดยอาจเกิดขึ้นได้ตั้งแต่ในระยะแรกของการติดเชื้อ หรือในระยะสุดท้าย เช่น ภาวะรากประสาทอักเสบแบบเฉียบพลัน (Acute inflammation demyelination polyradiculopathy: AIDP), ภาวะติดเชื้อราในสมอง (CNS cryptococcal infection) เป็นต้น

สาเหตุภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีเกิดจากอะไร?

สาเหตุของภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวี ผู้เขียนขอแบ่งเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่

อนึ่ง ทั้ง 3 กลุ่มนี้ จะแยกเขียนรายละเอียดของแต่ละกลุ่ม ในแต่ละบทความแยกต่างหาก ในเว็บ haamor.com ได้แก่ บทความเรื่อง ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุติดเชื้อเอชไอวี, เรื่อง ระบบประสาทติดเชื้อฉวยโอกาสเหตุเอชไอวี, และเรื่องโรคอื่นๆทางระบบประสาทในเอชไอวี ได้แก่ โรคหลอดเลือดสมองในผู้ป่วยเอชไอวี และ โรคลมชักในผู้ป่วยเอชไอวี

เชื้อเอชไอวีก่อภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทอะไรบ้าง?

ภาวะแทรกซ้อนต่อระบบประสาทที่เกิดจากตัวเชื้อเอชไอวีเอง ที่พบได้ ได้แก่

การติดเชื้อฉวยโอกาสในระบบประสาทเหตุเอชไอวีเกิดจากเชื้ออะไร?

เชื้อฉวยโอกาสที่ก่อการติดเชื้อในระบบประสาท (ของผู้ติดเชื้อเอชไอวี) ที่จัดเป็นภาวะ แทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีอีกกลุ่มหนึ่ง ได้แก่

โรคอื่นทางระบบประสาทในผู้ป่วยเอชไอวีมีอะไรบ้าง?

โรคอื่นทางระบบประสาทในผู้ป่วยเอชไอวี ซึ่งจัดเป็นภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทได้อีกกลุ่มหนึ่งเช่นกัน ได้แก่

ผู้ป่วยเอชไอวีรายใดมีปัจจัยเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาท?

ผู้ป่วยเอชไอวี ที่มีปัจจัยเสี่ยงเกิดภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาท (ยกเว้นกลุ่มอาการ IRIS ที่เกิดจากการได้ยาต้านไวรัส) ได้แก่ ผู้ป่วยที่มีปริมาณเชื้อเอชไอวีจำนวนมาก, ขาดสาร อาหาร, มีเม็ดเลือดขาวชนิด ซีดี4 (CD4) มีจำนวนต่ำ, ไม่ได้รับการรักษาด้วยยาต้านไวรัส, และไม่ได้รับยาป้องกันการติดเชื้อต่างๆ รวมทั้งยาป้องกันการติดเชื้อฉวยโอกาส

ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีเหล่านี้ก่ออาการอย่างไร?

ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวี ก่อให้เกิดอาการหลายกลุ่มอาการ ดังนี้

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์?

กรณีผู้ป่วยเอชไอวี ที่มีอาการดังกล่าวข้างต้นที่รุนแรง หรือไม่ดีขึ้นเมื่อรักษาตนเองเบื้อง ต้น หรือมีอาการชัก อาการแขนขาอ่อนแรง ควรรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเสมอ

แพทย์วินิจฉัยภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยภาวะแทรกซ้อนนี้ได้ โดยจะใช้ข้อมูลจากอาการผิดปกติต่างๆ การตรวจร่างกาย ร่วมกับผลการตรวจสืบค้นเพิ่มเติมที่เกี่ยวข้อง เช่น เอกซเรย์คอมพิวเตอร์ หรือเอมอาร์ไอสมอง ตรวจน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง (ซีเอสเอฟ/CSF), ตรวจระดับเม็ดเลือดขาวชนิดซีดี 4, และอื่นๆตามดุลพินิจของแพทย์

ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีรักษาอย่างไร?

การรักษาภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ ขึ้นกับภาวะแทรกซ้อนนั้นๆ เช่น การติดเชื้อวัณโรค ก็ให้ยาต้านวัณโรค และ เมื่อให้การรักษาจนหายดีแล้ว ก็จำเป็นต้องให้ยาต้านวัณโรคเพื่อป้องกันการติดเชื้อซ้ำอีก ซึ่งจะแตกต่างกับการรักษาในผู้ป่วยวัณโรคทั่วไปที่ไม่ได้ติดเชื้อเอชไอวี เป็นต้น

ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

การพยากรณ์โรค/ผลการรักษาภาวะแทรกซ้อนนี้ ขึ้นกับ ชนิดของภาวะแทรกซ้อน เช่น การติดเชื้อรา เชื้อวัณโรค สามารถรักษาหายได้ แต่ต้องให้ยาป้องกันการติดเชื้อซ้ำไปตลอดชีวิต แต่ถ้าเป็นภาวะสมองเสื่อม ไขสันหลังเสื่อม การรักษาได้ผลไม่ดี การรักษาส่วนใหญ่จึงเป็นเพียงการรักษาประคับประคองตามอาการ

โดยสรุป การพยากรณ์โรคเมื่อเกิดภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ ขึ้นอยู่กับความรุนแรงของโรค, ความรุนแรงของภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาท, ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดในอวัยวะระบบอื่นๆ, และระยะของโรคเอชไอวี

โดยทั่วไปการติดเชื้อ แบคทีเรีย เชื้อรา เชื้อวัณโรค ผู้ป่วยจะสามารถมีอายุอยู่ได้อีกนาน(หลายปี) แต่ถ้าเป็นกลุ่มอาการสมองเสื่อม หรือไขสันหลังเสื่อมนั้น มักจะเกิดขึ้นในระยะสุด ท้ายของโรคเอชไอวี ดังนั้นผู้ป่วยจะมีอายุอยู่ได้อีกไม่นาน (ไม่กี่เดือน)

ผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่มีภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทควรดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเองของผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่มีภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทที่เหมาะสม คือ

  • ปฏิบัติตามแพทย์ พยาบาล แนะนำ
  • ทานยาทุกชนิดที่แพทย์แนะนำให้ครบถ้วน ถูกต้อง ไม่ขาดยา ทั้งนี้รวมถึงยาต้านไวรัสด้วย
  • ออกกำลังกายสม่ำเสมอทุกวันตามควรกับสุขภาพ
  • พักผ่อนให้เพียงพอ
  • ทานอาหารมีประโยชน์ 5 หมู่ให้ครบถ้วนในทุกวัน ทานอาหารที่สุกที่ทำใหม่
  • รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน (สุขบัญญัติแห่งชาติ) เพื่อดูแลตนเองให้แข็งแรงทั้งร่างกายและจิตใจ
  • ไม่ดื่มเหล้า ไม่สูบบุหรี่
  • หลีกเลี่ยงการอยู่ในชุมชนที่มีคนมาก เพราะจะเกิดการติดเชื้อต่างๆได้ง่าย ถ้าจำเป็นต้องพบปะคนจำนวนมาก หรือไปในสถานที่แออัด ควรใช้หน้ากากอนามัย เพื่อป้องกันการติดเชื้อจากผู้คนหรือสถานที่เหล่านั้น
  • พบแพทย์/ไปโรงพยาบาลตามนัดสม่ำเสมอ
  • พบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัด เมื่อ อาการต่างๆเลวลง มีอาการใหม่เกิดขึ้น เมื่อแพ้ยา เช่น กรณีได้ยาชนิดใหม่ที่ไม่เคยได้มาก่อน แล้วเกิดอาการผิดปกติ เช่น ผื่นคัน ลม พิษ และ/หรือเมื่อกังวลในอาการ

ญาติควรดูแลผู้ป่วยอย่างไร?

การดูแลของญาติต่อผู้ป่วย เป็นสิ่งสำคัญมาก การดูแลประกอบด้วยการให้กำลังใจซึ่งเป็นสิ่งที่จำเป็นมากที่สุด เพราะผู้ป่วยจะรู้สึกโดดเดี่ยว ไร้ค่า ซึมเศร้า ส่งผลให้การรักษาได้ผลไม่ดี เมื่อผู้ป่วยมีกำลังใจที่ดีแล้ว การรักษาโรค หรือภาวะแทรกซ้อนที่พบ ก็ทำได้ง่ายขึ้น ความสม่ำเสมอในการรักษาดีขึ้น, ควรดูแลและให้คำแนะนำเรื่องการทานยา การพักผ่อน จัดหาอา หารที่สุก สะอาด และมีคุณค่าทางโภชนาการ, และถ้าพบว่า ผู้ป่วยมีอาการผิดปกติไปจากเดิม ก็ควรรีบพาพบแพทย์/ไปโรงพยาบาล

ป้องกันภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาทเหตุเอชไอวีได้อย่างไร?

การป้องกันภาวะแทรกซ้อนฯเหล่านี้ที่ดีที่สุด จะเช่นเดียวกับที่ได้กล่าวแล้วในหัวข้อ การดูแลตนเอง ซึ่งที่สำคัญ คือ

  • การพบแพทย์สม่ำเสมอ เพื่อให้ได้รับการรักษาการติดเชื้อเอชไอวีอย่างสม่ำเสมอตามแพทย์นัด และรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดเมื่อมีอาการผิดปกติไปจากเดิม
  • ทานยาต้านไวรัสและยาต่างๆที่แพทย์แนะนำให้ถูกต้อง ครบถ้วน ไม่ขาดยา
  • ป้องกันการติดเชื้อต่างๆด้วยการรักษาสุขอนามัยพื้นฐาน (สุขบัญญัติแห่งชาติ)


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom