Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บทนำ

กล้ามเนื้อลายสลาย หรือกล้ามเนื้อลายละลาย (Rhabdomyolysis) เป็นภาวะหรือกลุ่มอาการที่เกิดจากกล้ามเนื้อลายทั่วร่างกายได้รับบาดเจ็บรุนแรงเฉียบพลันที่ส่งผลให้เกิดการบาด เจ็บและ/หรือการตายของเซลล์เยื่อหุ้มกล้ามเนื้อลายและของเซลล์กล้ามเนื้อลาย ที่ส่งผลให้เกิดสารพิษและสารที่ก่อการอักเสบ ซึ่งสารเหล่านี้จะซึมเข้าสู่กระแสโลหิต ส่งผลต่อเนื่องให้เกิดอาการผิดปกติต่างๆเกิดขึ้นทั้งกับกล้ามเนื้อลายและกับอวัยวะต่างๆทั่วร่างกาย โดยเฉพาะสารพิษที่เป็นโปรตีนชนิดที่ชื่อ “Myoglobin” ถ้าปริมาณสารตัวนี้ในเลือดมีมากสารนี้จะไปอุดกั้นที่ท่อกรองปัสสาวะในหน่วยไตส่วนที่เรียกว่า Renal tubule ส่งผลให้ไตกรองปัสสาวะไม่ได้ เกิดเป็นภาวะไตวายเฉียบพลัน ซึ่งอาจเป็นสาเหตุให้เสียชีวิต (ตาย) ได้ในที่สุด

ภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย/ละลายนี้เป็นภาวะพบได้เรื่อยๆไม่บ่อยนัก สถิติการเกิดแน่นอนยังไม่ทราบ จะแตกต่างกันไปในแต่ละสถานพยาบาลขึ้นกับสาเหตุ โดยปัจจัยเสี่ยงสำคัญเกิดจากกล้ามเนื้อลายได้รับบาดเจ็บรุนแรงชนิดบดทับ (Crush injury) เช่น จากแผ่นดินไหว ดินถล่ม หรือในผู้เสพสารเสพติด (เช่น โคเคน เฮโรอีน) ที่ส่งผลให้กล้ามเนื้อลายขาดเลือดเฉียบ พลันจากพิษของสารเสพติดเหล่านั้นต่อสมองและต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด

กล้ามเนื้อลายสลาย/ละลายเกิดได้ในทุกอายุ แต่พบในผู้ใหญ่สูงกว่าในเด็กมาก และพบในผู้ชายสูงกว่าในผู้หญิง

กล้ามเนื้อลายสลายเกิดได้อย่างไร?

กล้ามเนื้อลายสลาย

กล้ามเนื้อลายสลายเกิดจากกล้ามเนื้อลายได้รับบาดเจ็บรุนแรงเฉียบพลัน ส่งผลให้เยื่อหุ้มเซลล์กล้ามเนื้อลาย (Sarcolemma) เกิดบาดเจ็บรุนแรงจนสูญเสียการทำงานสำคัญคือ การรักษาสมดุลระหว่างโซเดียมกับแคลเซียมในเซลล์กล้ามเนื้อลาย (Monocyte) กับของเหลวที่หล่อเลี้ยงอยู่ภายนอกเซลล์กล้ามเนื้อลาย (Extracellular fluid) เสียไป ส่งผลให้เซลล์กล้าม เนื้อลายไม่สามารถสร้างพลังงานที่ใช้ในการทำงาน/ในการดำรงชีวิตของเซลล์ได้ เซลล์กล้าม เนื้อลายจึงตายในที่สุดด้วยการสลายตัว/ละลายตัวที่เรียกว่า “Rhabdomyolysis” ซึ่งการตายของเซลล์กล้ามเนื้อลายด้วยวิธีสลายตัวนี้ จะส่งผลให้เกิดสารพิษมากมายเข้าสู่กระแสเลือด ส่งผลให้เกิดเป็นอาการและภาวะผิดปกติต่างๆ ซึ่งสารพิษตัวสำคัญและอาจเป็นสาเหตุของการเสียชีวิต (ตาย) คือ สารพิษที่เป็นโปรตีนชนิดหนึ่งเรียกว่า Myoglobin ซึ่งจะถูกกำจัดออกจากร่างกายทางไต แต่ถ้าในเลือดมีสารพิษนี้ในปริมาณสูงมาก สารพิษนี้จะไปอุดกั้นท่อกรองปัสสาวะในหน่วยไต ส่งผลให้ไตทำงานไม่ได้ เกิดเป็นภาวะไตวายเฉียบพลันขึ้น ซึ่งถ้าอาการรุนแรงอาจส่งผลให้ไตเสียหายถาวร เกิดเป็นโรคไตเรื้อรัง และ/หรือผู้ป่วยเสียชีวิต (ตาย) จากไตวายได้

กล้ามเนื้อลายสลายมีสาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยงจากอะไร?

สาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดกล้ามเนื้อลายสลายตัว/การบาดเจ็บรุนแรงต่อเยื้อหุ้มเซลล์ กล้ามเนื้อและต่อเซลล์กล้ามเนื้อได้แก่

กล้ามเนื้อลายสลายมีอาการอย่างไร?

อาการที่พบได้จากภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย แบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลักได้แก่ อาการเฉพาะ ที่ที่เกิดกับกล้ามเนื้อลาย, อาการที่เกิดได้ทั่วร่างกาย (Systemic symptom) และอาการที่เกิดจากผลข้างเคียงจากภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย

ก. อาการเฉพาะที่ที่เกิดกับกล้ามเนื้อลาย เช่น กล้ามเนื้อลายบวม ปวด กดเจ็บ มีรอยช้ำหรือห้อเลือด และกล้ามเนื้ออ่อนแรง

ข. อาการที่เกิดทั่วร่างกาย (Systemic symptom) เช่น มีไข้ อ่อนเพลีย คลื่นไส้ อาเจียน ปวดท้อง สับสน กระสับกระส่าย ประสาทหลอน ชัก บวมน้ำทั่วตัว ปัสสาวะน้อย ปัสสาวะมีสีคล้ำ/สีชา (จากสีสารพิษ Myoglobin)

ค. อาการจากผลข้างเคียงจากการสลายตัวของกล้ามเนื้อ ที่พบบ่อยคือ ไตวาย (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ไตวาย) ซึ่งอาการจากผลข้างเคียงจะแตกต่าง กันในแต่ละกรณี ขึ้นกับว่าเกิดผลข้างเคียงอะไรและรุนแรงหรือไม่

เมื่อไหร่ควรพบแพทย์

เมื่อมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ โดยเฉพาะเมื่อมีประวัติที่มีสาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยงดัง กล่าวในหัวข้อ สาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยง ควรต้องรีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลทันที/ฉุกเฉิน

แพทย์วินิจฉัยภาวะกล้ามเนื้อลายสลายได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยภาวะกล้ามเนื้อลายสลายได้จากประวัติอาการ ประวัติทางการแพทย์ต่างๆที่เกี่ยวข้องกับสาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยง (ดังกล่าวในหัวข้อ สาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยง) การตรวจร่างกาย การตรวจเลือดดูค่าสารที่เกี่ยวข้องกับการสลายตัวของกล้ามเนื้อที่สำคัญคือ สาร Creatine kinase (CK) ที่จะขึ้นสูงกว่าค่าปกติอย่างน้อย 5 - 10 เท่า

นอกจากนั้นคือ การตรวจเลือดดูค่าสารพิษต่างๆที่เกี่ยวข้องกับการสลายตัวของกล้าม เนื้อ (เช่น แคลเซียม โซเดียม โพแทสเซียม กรดยูริค) ค่าการทำงานของไต ของตับ และตรวจเลือดซีบีซี และการตรวจปัสสาวะ (ดูเม็ดเลือดแดงและสาร Myoglobin)

ทั้งนี้ อาจมีการตรวจสืบค้นอื่นๆเพิ่มเติมขึ้นกับอาการผู้ป่วยและดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา เช่น การตรวจคลื่นไฟฟ้ากล้ามเนื้อ การตรวจเลือดดูค่าการทำงาน/ฮอร์โมนของต่อมไทรอยด์ เมื่อสงสัยสาเหตุเกิดจากโรคของต่อมไทรอยด์ เป็นต้น

รักษากล้ามเนื้อลายสลายอย่างไร?

ภาวะกล้ามเนื้อสลายเป็นภาวะรุนแรง การรักษามักเป็นการรักษาโดยรับผู้ป่วยไว้ในโรงพยา บาล (แต่ในรายที่อาการน้อยและอาการไม่ชัดเจน แพทย์จะแนะนำและให้ดูแลตนเองที่บ้านได้) โดยแนวทางการรักษาภาวะกล้ามเนื้อลายสลายคือ การรักษาประคับประคองตามอาการ ที่สำคัญคือ ป้องกันร่างกายเกิดภาวะขาดน้ำ ร่วมกับการคงสมดุลของเกลือแร่ต่างๆในเลือดด้วยการให้สารน้ำและเกลือแร่ทางหลอดเลือดดำ และคอยเฝ้าระวังการเกิดผลข้างเคียงคือ ภาวะไตวายด้วยการตรวจเลือดและตรวจปัสสาวะดูการทำงานของไตเป็นระยะๆ ซึ่งถ้าเกิดไตวายอาจต้องแก้ไขด้วยการล้างไต

ส่วนการรักษาตามอาการอื่นเช่น ยาลดไข้ ยาแก้ปวด ยาขับปัสสาวะ (กรณีเกิดภาวะบวมน้ำ) เป็นต้น

กล้ามเนื้อลายสลายก่อผลข้างเคียงอย่างไร?

ผลข้างเคียงที่พบได้บ่อยจากภาวะกล้ามเนื้อลายสลายได้แก่ ภาวะไตวาย (อ่านเพิ่มเติม ได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ไตวาย) ดังกล่าวแล้วในหัวข้อ ภาวะนี้เกิดได้อย่างไร และอาจพบภาวะเลือดออกตามอวัยวะต่างๆได้ง่ายจากเกิดภาวะเกล็ดเลือดต่ำ จากเกล็ดเลือดจับตัวกันในหลอดเลือดที่เรียกว่า DIC: Disseminated intravascular coagulation (อ่านเพิ่ม เติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ภาวะเกล็ดเลือดต่ำ)

กล้ามเนื้อลายสลายมีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

ภาวะกล้ามเนื้อลายสลายเป็นภาวะรุนแรงที่อาจทำให้เสียชีวิต (ตาย) ได้จากการเกิดภาวะ ไตวาย ที่พบได้ประมาณ 10 - 50% ของผู้ป่วยกล้ามเนื้อลายสลายทั้งหมด

การพยากรณ์โรคในภาวะกล้ามเนื้อลายสลายขึ้นกับหลายปัจจัย ที่สำคัญคือ ความรุนแรง ของอาการ สาเหตุและความรุนแรงของสาเหตุ มีผลข้างเคียงเกิดขึ้นหรือไม่ และเป็นผลข้าง เคียงที่รุนแรงหรือไม่ สุขภาพพื้นฐานของผู้ป่วยก่อนเกิดภาวะนี้ รวมถึงการมาพบแพทย์/มาโรง พยาบาลได้เร็วหรือช้า

ทั้งนี้ ถ้าไม่มีผลข้างเคียง และผู้ป่วยพบแพทย์/มาโรงพยาบาลได้เร็ว รวมทั้งมีสุขภาพพื้น ฐานแข็งแรง อัตราเสียชีวิตประมาณ 5% แต่ถ้ามีผลข้างเคียงคือเกิดไตวาย อัตราเสียชีวิตจะประ มาณ 22% และจะเพิ่มเป็นประมาณ 59% ถ้าไตเสียหายรุนแรง

ดูแลตนเองอย่างไร?

การดูแลตนเองที่บ้านสำหรับผู้ป่วยภาวะกล้ามเนื้อสลายคือ

ควรพบแพทย์ก่อนนัดเมื่อไหร่?

ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลก่อนนัดเสมอเมื่อ

ป้องกันกล้ามเนื้อลายสลายอย่างไร?

การป้องกันกล้ามเนื้อสลายคือ การป้องกันสาเหตุ (ดังกล่าวในหัวข้อ สาเหตุ/ปัจจัยเสียง)ที่ป้องกันได้ซึ่งที่สำคัญได้แก่

  • ป้องกันอุบัติเหตุรุนแรงทางรถด้วยการเมาไม่ขับ ง่วงไม่ขับ ไม่ใช้ความเร็วเกินกำหนด
  • ป้องกันการเกิดโรคต่างๆที่เป็นสาเหตุเช่น โรคของต่อมไทรอยด์ แต่เมื่อเกิดเป็นโรคที่เป็นสาเหตุแล้วก็ต้องรักษาควบคุมโรคให้ได้ดี
  • ไม่กินยาต่างๆพร่ำเพรื่อ กินยาต่อเมื่อปรึกษาแพทย์/เภสัชกร/พยาบาลแล้ว
  • ไม่ออกกำลังกายหักโหม รู้จักวิธีที่ถูกต้องหากเล่นกีฬาประเภทหักโหมเช่น วิ่งมาราธอน
  • รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน (สุขบัญญัติแห่งชาติ) เพื่อให้ร่างกายแข็งแรง เพื่อป้องกันการติดเชื้อรุนแรง
  • ไม่ใช้สารเสพติดทุกชนิดรวมถึงแอลกอฮอล์ด้วย

บรรณานุกรม

  1. Bosch, X. et al. (2009). N Engl J Med. 361, 62-72
  2. Hunter,J. et al. (2006).Continuing Education in Anaesthesia, Critical Care & Pain. 6, 141-143
  3. Jung,K. et al. (2014).
  4. http://emedicine.medscape.com/article/1007814-overview#showall[2015,July11]
  5. Khan, F. (2009). The Journal of Medicine. 67,272-283
  6. Muscal,E.
  7. http://emedicine.medscape.com/article/1007814-overview#showall[2015,July11]
  8. Sauret, J., and Marinaides, G. (2002). Am Fam Physician. 65, 907-912
  9. http://en.wikipedia.org/wiki/Rhabdomyolysis[2015,July11]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom