Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ตับอ่อน  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

น้ำตาลในเลือดต่ำ 

บทนำ

กลูคากอน (Glucagon) เป็นฮอร์โมนชนิดหนึ่งในร่างกายมนุษย์ผลิตจากเซลล์ที่อยู่ในตับอ่อน ชนิดที่มีชื่อเรียกว่า แอลฟาเซลล์ (Alpha cells) ฮอร์โมนชนิดนี้จะทำหน้าที่ช่วยเพิ่มระดับน้ำตาลกลูโคส (Glucose) ในกระแสเลือด หรือจะกล่าวว่าฮอร์โมนกลูคากอนมีการออกฤทธิ์ตรงกันข้ามกับฮอร์ โมนอินซูลิน (Insulin) ที่คอยลดน้ำตาลกลูโคสในกระแสเลือดนั่นเอง โดยปกติฮอร์โมนกลูคากอนจะหลั่งออกมาเมื่อระดับน้ำตาลกลูโคสในกระแสเลือดลดต่ำลงมามากโดยฮอร์โมนนี้จะไปกระตุ้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลงคาร์โบไฮเดรตซึ่งสะสมอยู่ในตับที่เรียกว่า ไกลโคเจน (Glycogen) ให้กลายเป็นน้ำตาลกลูโคสและหลั่งออกมาปรับสมดุลน้ำตาลในกระแสเลือด

ปัจจุบันได้มีการสังเคราะห์และผลิตฮอร์โมนกลูคากอนเพื่อใช้เป็นยาบำบัดรักษาภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำโดยตัวยาจะมีรูปแบบเป็นยาฉีด ซึ่งองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ระบุให้ยากลูคากอนอยู่ในรายการยาขั้นพื้นฐานที่สถานพยาบาลควรมีสำรองไว้ให้บริการกับผู้ป่วย

ทั้งนี้ประโยชน์ทางคลินิกของยากลูคากอนสามารถสรุปเป็นข้อๆได้ดังนี้เช่น

ทางคลินิกเราจะพบเห็นรูปแบบผลิตภัณฑ์ของยากลูคากอนเป็นยาชนิดฉีดซึ่งมีใช้แต่ในสถานพยาบาลเท่านั้น หากผู้ป่วย/ผู้บริโภคมีคำถามหรือข้อสงสัยเกี่ยวกับยานี้ก็สามารถสอบถามเพิ่มเติมได้ จากแพทย์ผู้รักษาหรือจากเภสัชกรได้

หมายเหตุ: สาเหตุหรือปัจจัยที่ทำให้ร่างกายผลิตหรือหลั่งฮอร์โมนกลูคากอนออกมานั้นพอจะสรุปได้ดังนี้

ในทางตรงกันข้ามหากในร่างกายมีสารเคมีบางอย่างเพิ่มขึ้นจากมีภาวะผิดปกติต่างๆเช่น Somatostatin, Insulin, กรดไขมัน (Fatty acids), กรดคีโต (Keto acids) หรือยูเรีย สารเหล่านี้จะยับยั้งมิให้ร่างกายหลั่งฮอร์โมนกลูคากอนออกมา

กลูคากอนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

กลูคากอน

ในบทความนี้จะขอกล่าวถึงสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ของยากลูคากอนเฉพาะที่พบเห็นการใช้บ่อยๆเท่านั้นได้แก่

กลูคากอนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยากลูคากอนได้แก่

ก. เพื่อเพิ่มระดับน้ำตาลกลูโคสในเลือด: โดยตัวยาจะเข้าจับกับตัวรับ (Receptor) ที่มีชื่อเรียกว่า Glucagon receptor และ G protein-coupled receptor จากนั้นจะเกิดการเปลี่ยนแปลงกระบวนการทางเคมีอีกหลายขั้นตอนจนสิ้นสุดที่กระบวนการเปลี่ยนคาร์โบไฮเดรตชนิด Glycogen ไปเป็นน้ำตาลกลูโคส

ข. กลไกการช่วยวินิจฉัยโรคกระเพาะอาหารและลำไส้ด้วยเทคนิคทางรังสีวินิจฉัย: แพทย์จะใช้ฤทธิ์บางประการของยากลูคากอนคือ ฤทธิ์ที่เป็นสารประเภท Anticholinergic agent คือสารที่ยับยั้งการเคลื่อนตัวหรือการบีบตัวของกระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก และลำไส้ใหญ่ จึงช่วยให้การตรวจภาพอวัยวะดังกล่าวทำได้ง่ายและสะดวกขึ้น

กลูคากอนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยากลูคากอนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาฉีดขนาด 1 มิลลิกรัม/ขวด

กลูคากอนมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยากลูคากอนมีขนาดการบริหารยา/ใช้ยาเช่น

ก. สำหรับบำบัดภาวะน้ำตาลในเลือดต่ำ: *ต้องใช้ยาตามคำสั่งแพทย์ผู้รักษาเท่านั้นโดยเป็นการ ฉีดเข้ากล้ามเนื้อหรือเข้าหลอดเลือดดำหรือเข้าใต้ผิวหนัง

  • ผู้ใหญ่: ฉีดยาขนาด 1 มิลลิกรัม กรณีที่ผู้ป่วยมีน้ำหนักตัวน้อยกว่า 20 กิโลกรัมลงมาแพทย์จะลดขนาดฉีดยาลงมาเป็น 0.5 มิลลิกรัม
  • เด็กอายุตั้งแต่ 1 เดือนลงมา: ฉีดยาขนาด 0.02 - 0.2 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม
  • เด็กอายุมากกว่า 1 เดือนที่มีน้ำหนักตัวน้อยกว่า 20 กิโลกรัม: ฉีดยา 0.5 มิลลิกรัมหรือคำนวณในขนาด 20 - 30 ไมโครกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม
  • เด็กอายุมากกว่า 1 เดือนที่มีน้ำหนักตัว 20 กิโลกรัมขึ้นไป: ฉีดยาขนาด 1 มิลลิกรัม

ข. สำหรับช่วยวินิจฉัยโรคทางเดินอาหารด้วยเทคนิคทางรังสีวินิจฉัย:

อนึ่งหลังฉีดยานี้เป็นเวลาประมาณ 10 นาทีแล้วจึงทำหัตถการในการตรวจต่อไป
  • เด็ก: ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกของขนาดการใช้ยานี้ในเด็ก การใช้ยานี้ในเด็กจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์เป็นกรณีๆไป

*****หมายเหตุ: ขนาดและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้นไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยากลูคากอน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

กลูคากอนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยากลูคากอนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้เช่น

*กรณีที่มีอาการแพ้ยานี้: อาจพบเห็นอาการเกิดลมพิษ หายใจลำบาก และมีอาการความดันโลหิตต่ำ ซึ่งควรรีบแจ้งแพทย์/พยาบาลทันทีที่มีอาการ โดยแพทย์จะให้การรักษาที่เป็นการรักษาประคับประคองตามอาการ

มีข้อควรระวังการใช้กลูคากอนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยากลูคากอนเช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยากลูคากอนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

กลูคากอนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยากลูคากอนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

  • หลีกเลี่ยงการใช้ยากลูคากอนร่วมกับยา Indomethacin ด้วย ยาIndomethacin สามารถลดฤทธิ์การรักษาของยากลูคากอน
  • การใช้ยากลูคากอนร่วมกับยา Warfarin อาจทำให้ยา Warfarin ออกฤทธิ์ได้ยาวนานขึ้นจนเกิดภาวะเลือดออกง่ายตามมา หากจำเป็นต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมเป็นกรณีบุคคลไป

ควรเก็บรักษากลูคากอนอย่างไร?

ควรเก็บยากลูคากอนในช่วงอุณหภูมิระหว่าง 20 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยา ในช่องแช่แข็งตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้น มือเด็กและสัตว์เลี้ยง

กลูคากอนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยากลูคากอนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าและบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่ายเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
GlucaGen (กลูคาเจน)Novo Nordisk

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Glucagon [2016,June4]
  2. http://www.medicinenet.com/glucagon/page2.html [2016,June4]
  3. http://www.drugs.com/pro/glucagon.html [2016,June4]
  4. http://www.mims.com/thailand/drug/info/glucagon/?type=brief&mtype=generic [2016,June4]
  5. http://pi.lilly.com/us/rglucagon-pi.pdf [2016,June4]
  6. http://www.drugs.com/pro/glucagen.html [2016,June4]
  7. http://www.drugs.com/dosage/glucagon.html [2016,June4]
  8. http://www.drugs.com/drug-interactions/glucagon-index.html?filter=2&generic_only= [2016,June4]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom