Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

บทนำ

ยาไรฟามัยซิน (Rifamycin) เป็นกลุ่มของยาปฏิชีวนะที่นักวิทยาศาสตร์สังเคราะห์จากแบคที เรียที่มีชื่อว่า Amycolatopsis rifamycinica ไรฟามัยซินสามารถนำมาต่อต้านเชื้อแบคทีเรียจำพวก Mycobacteria (Mycobacterium spp./species) เช่น เชื้อวัณโรคและโรคเรื้อน นอกจากนี้ยังถูกนำ ไปใช้รักษาอาการของโรคอีกหลายชนิดซึ่งรวมถึงผู้ป่วยโรคเอดส์ที่เป็นวัณโรค ด้วยกลไกการออกฤทธิ์หลักของไรฟามัยซินจะเป็นลักษณะยับยั้งการสร้างหรือการจำลองสารพันธุกรรมในตัวแบคทีเรีย ส่งผลต่อการเจริญพันธุ์และหยุดการเจริญเติบโต

ยาไรฟามัยซินยังแบ่งออกเป็นตัวอนุพันธุ์ย่อยได้อีกดังนี้

1. Rifampin หรือ Rifampicin ออกฤทธิ์ต่อต้านเชื้อแบคทีเรียชนิดแกรมบวกเป็นส่วนใหญ่และเชื้อแกรมลบบางกลุ่ม รวมถึงใช้ต่อต้านโรคที่เกิดจากเชื้อ Mycobacterium spp. ยา Rifampin ไม่เหมาะจะใช้รักษาแบบเป็นยาเดี่ยวด้วยเชื้อแบคทีเรียสามารถพัฒนาและต่อต้านยานี้ได้ค่อนข้างเร็วจึง มักใช้ร่วมกับยาอื่นเช่น

ทั้งนี้ยา Rifampin ดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารได้ประมาณ 90 - 95% มีรูปแบบยาแผนปัจจุบันเป็นชนิดรับประทานและชนิดฉีด

2. Rifabutin ออกฤทธิ์รักษาการติดเชื้อวัณโรคในผู้ป่วยโรคเอดส์และผู้ป่วยที่เป็นวัณโรคเพียงอย่างเดียวได้ดีเท่ากับ Rifampin แต่จะใช้ต่อต้านเชื้อแบคทีเรีย M.avium (Mycobacterium avium, แบคทีเรียที่มักก่อการติดเชื้อในผู้ป่วยเอชไอวี) ได้ดีกว่า Rifampin ตัวยา Rifabutin ดูดซึมจากทางเดินอาหารได้ประมาณ 85% ซึ่งต่ำกว่า Rifampin เล็กน้อย มีรูปแบบยาแผนปัจจุบันจะเป็นยาชนิดรับประทาน

3. Rifapentine ใช้รักษาการติดเชื้อวัณโรคของผู้ป่วยโรคเอดส์รวมถึงรักษาวัณโรคในระยะแฝง (Latent tuberculosis) มักใช้ร่วมกับยา Isonizid เพื่อรักษาวัณโรค Rifapentine มีการดูดซึมจากทางเดินอาหารประมาณ 70% และมีรูปแบบยาแผนปัจจุบันจะเป็นยาชนิดรับประทาน

4. Rifaximin เป็นยาในกลุ่มไรฟามัยซินที่มีการดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารต่ำมากๆเพียง 0.4% และถูกขับออกทางอุจจาระถึง 97% ทางคลินิกจึงใช้ยานี้รักษาอาการท้องเสียโดยเฉพาะท้องเสียในระหว่างการเดินทางและที่มีสาเหตุจากเชื้อ E.coli รูปแบบยาแผนปัจจุบันจะเป็นยาชนิดรับประทาน

อนึ่งยา Rifampin เป็นยาเพียงตัวเดียวของกลุ่มยาไรฟามัยซินที่ถูกบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติของไทย การเลือกใช้ยาตัวใดเพื่อรักษาอาการโรคนั้นผู้ป่วยจะต้องได้รับการตรวจร่างกายและมีคำสั่งยืนยันการจ่ายยาจากแพทย์ผู้รักษาแต่เพียงผู้เดียว ห้ามซื้อยามารับประทานเองโดยเด็ดขาด เพราะไม่เพียงแค่เสี่ยงกับการใช้ยาไม่ถูกต้องแต่อาจกระตุ้นให้อาการโรคลุกลามมากขึ้นจนถึงขั้นรุนแรงและเป็นอันตรายต่อตัวผู้ป่วยเอง

ไรฟามัยซินมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ไรฟามัยซิน

กลุ่มยาไรฟามัยซินมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ที่สามารถนำไปใช้รักษาอาการโรคต่างๆดังนี้เช่น

ไรฟามัยซินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลุ่มยาไรฟามัยซินมีกลไกการออกฤทธิ์โดยตัวยาจะยับยั้งกระบวนการทำงานด้านพันธุกรรมของแบคทีเรียที่มีชื่อว่า DNA-dependent RNA synthesis ส่งผลให้แบคทีเรียไม่สามารถสร้างสารพันธุกรรมของตัวเองได้ทำให้หยุดการเจริญเติบโต หยุดการกระจายพันธุ์และตายลงในที่สุด

ไรฟามัยซินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

กลุ่มยาไรฟามัยซินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาแคปซูลชนิดรับประทานขนาด 300 และ 450 มิลลิกรัม/แคปซูล (Rifampin)
  • ยาเม็ดชนิดรับประทานขนาด 300 และ 600 มิลลิกรัม/เม็ด (Rifampin)
  • ยาเม็ดชนิดรับประทานขนาด 150 มิลลิกรัม/เม็ด (Rifapentine)
  • ยาแคปซูลชนิดรับประทานขนาด 150 มิลลิกรัม/แคปซูล (Rifabutin)
  • ยาเม็ดชนิดรับประทานขนาด 200 มิลลิกรัม/เม็ด (Rifaximin)
  • และยังมียาไรฟามัยซินที่ผสมร่วมกับยาอื่นที่ไม่ได้ระบุในบทความนี้

ไรฟามัยซินมีขนาดรับประทานอย่างไร?

กลุ่มยาไรฟามัยซินมีขนาดรับประทานที่แตกต่างกันออกไป ทั้งนี้ขึ้นกับชนิดของโรค ความรุนแรงของโรค อีกทั้งอาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) ของยา และการดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารของยาแต่ละตัวมีความแตกต่างกัน รวมถึงอายุและสถานะทางร่างกายของผู้ป่วย การเลือกใช้ยาและขนาดยาจึงขึ้นอยู่กับคำสั่งแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงกลุ่มยาไรฟามัยซิน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยากลุ่มไรฟามัยซินสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ไรฟามัยซินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยากลุ่มไรฟามัยซินสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) โดยแบ่งตามรายการยาดังนี้

ก. Rifapentine: เช่น ปัสสาวะถี่/บ่อยและมีโปรตีนปนมากับปัสสาวะ (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง การตรวจปัสสาวะ) มีผื่นคัน เกิดสิว เบื่ออาหาร โลหิตจาง ปวดศีรษะ ปวดตามร่างกาย คลื่นไส้ อาเจียน อาหารไม่ย่อย ตับอักเสบ ลมพิษ ตัวบวม อ่อนแรง เกลือโพแทส เซียมในเลือดสูงขึ้น ท้องผูก กระเพาะอาหารอักเสบ ตับอ่อนอักเสบ

ข. Rifabutin: เช่น ท้องเสีย มีไข้ อาหารไม่ย่อย แสบร้อนกลางอก เบื่ออาหาร คลื่นไส้ ผื่นคัน ปวดกล้ามเนื้อ อุจจาระมีสีคล้ำ หนาวสั่น ไอ ปวดตา ปวดข้อ การมองเห็นภาพไม่ชัดเจน กล้ามเนื้ออักเสบ ผิวซีด ปัสสาวะขัด หายใจขัด/หายใจลำบาก มีแผลในปาก อ่อนเพลีย เจ็บคอ อาเจียน การรับรสชาติเปลี่ยนไป ปวดท้อง ท้องอืด ปวดศีรษะ ปัสสาวะ น้ำลายและน้ำตามีสีส้ม แดงหรือน้ำตาลจากสารเคมีของตัวยา

ค. Rifampin: เช่น เกิดอาการผื่นคัน รู้สึกไม่สบายในช่องท้อง ตับอักเสบ กล้ามเนื้ออ่อนแรง อาการคล้ายเป็นไข้หวัดใหญ่ (Flu syndrome)

ง. Rifaximin: เช่น วิงเวียน ปวดศีรษะ รู้สึกไม่สบายในกระเพาะอาหาร-ลำไส้ และมีไข้

มีข้อควรระวังการใช้ไรฟามัยซินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยากลุ่มไรฟามัยซินเช่น

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาไรฟามัยซินด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ไรฟามัยซินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาไรฟามัยซินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาไรฟามัยซินอย่างไร?

ควรเก็บยาไรฟามัยซินภายใต้อุณหภูมิห้องที่เย็น ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ไรฟามัยซินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาไรฟามัยซินที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Manorifcin (มาโนริฟซิน) March Pharma
Ricin (ไรซิน) Atlantic Lab
Rifacin-A (ไรฟาซิน-เอ) Utopian
Rifadin (ไรฟาดิน) sanofi-aventis
Rifagen (ไรฟาเจน) General Drugs House
Rifam (ไรแฟม) Siam Bheasach
Rifamcin (ไรแฟมซิน) Pond’s Chemical
Rifam-P (ไรแฟม-พี) P P Lab
Rifampicin Acdhon (ไรแฟมพิซิน แอคฮอน) Acdhon
Rifampicin GPO (ไรแฟมพิซิน จีพีโอ) GPO
Rimaccin (ไรแมคซิน) Chinta
Rimecin (ไรเมซิน) Pharmasant Lab
Ripin (ไรพิน) Picco Pharma

บรรณานุกรม

  1. http://www.merckmanuals.com/professional/infectious-diseases/bacteria-and-antibacterial-drugs/rifamycins [2015,Aug15]
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Rifapentine [2015,Aug15]
  3. http://www.drugs.com/drug-class/rifamycin-derivatives.html [2015,Aug15]
  4. http://dmsic.moph.go.th/dmsic/admin/files/userfiles/files/essential_book_56.pdf [2015,Aug15]
  5. http://www.mims.com/Hongkong/drug/info/Xifaxan/?type=brief [2015,Aug15]
  6. http://www.mims.com/Hongkong/drug/info/Xifaxan/ [2015,Aug15]
  7. http://www.drugs.com/drug-interactions/harvoni-with-rifaximin-3567-16903-2014-0.html [2015,Aug15]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 3 คน Thuksa Saelao aomki IKaihom
Frame Bottom