Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ระบบทางเดินปัสสาวะ  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

บทนำ

ยาไตรเมโทพริม (Trimethoprim) เป็นยาปฏิชีวนะที่มีฤทธิ์ยับยั้งเชื้อแบคทีเรียและจัดเป็นสารเคมีประเภท Dihydrofolate reductase inhibitors (สารต้านการสร้างโปรตีนชนิดที่ใช้เพื่อการเจริญเติบโตของเซลล์) มักถูกใช้เป็นยาป้องกันและรักษาการติดเชื้อของระบบทางเดินปัสสาวะ ต่างประเทศจะรู้จักยาไตรเมโทพริมในชื่อการค้าว่า “Proloprim”, “Monoprim”, และ “Triprim”

จากการศึกษาด้านเภสัชจลนศาสตร์ (Pharmacokinetic, การศึกษาความเป็นไปของยาเมื่อยาเข้าสู่ร่างกาย) ของยานี้พบว่า การดูดซึมยาไตรเมโทรพริมชนิดรับประทานเข้าสู่ร่างกายมีถึง 90 - 100% ซึ่งเมื่อยาเข้าสู่กระแสเลือดจะเข้าจับกับพลาสมาโปรตีนประมาณ 44% ซึ่งตับจะเป็นอวัยวะที่คอยเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางเคมีของยานี้ โดยร่างกายต้องใช้เวลา 8 - 12 ชั่วโมงในการกำจัดยา 50% ออกจากกระแสเลือดที่ผ่านไปกับปัสสาวะและอุจจาระ

องค์การอนามัยโลกจัดให้ยาไตรเมโทพริมเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับสถานพยาบาลที่ประ จำในชุมชน คณะกรรมการอาหารและยาของไทยได้บรรจุยาไตรเมโทพริมเข้าในบัญชียาหลักแห่งชาติ โดยระบุการใช้เป็น 2 กรณีคือ

ก. ยาเดี่ยว เพื่อรักษาปอดอักเสบจากเชื้อ Pneumocystis jiroveci โดยใช้ร่วมกับยาอื่นในกรณีที่ไม่สามารถใช้ร่วมกับยา Sulfonamides ได้ และมีรูปแบบการใช้เป็นยาเม็ด

ข. ใช้ในสูตรตำรับที่ผสมร่วมกับ Sulfamethoxazole (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง Sulfa drug) หรือจะเรียกสูตรตำรับนี้ว่า Co-trimoxazole ซึ่งมีรูปแบบการใช้ทั้งชนิด แคปซูล ยาเม็ด ยาน้ำแขวนตะกอน และยาฉีด

ปัจจุบันเรายังสามารถพบเห็นการใช้ยาไตรเมโทพริมทั้งในสถานพยาบาลของรัฐและเอกชนทั่วไป

ไตรเมโทพริมมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ไตรเมโทพริม

ยาไตรเมโทพริมมีสรรพคุณใช้รักษาการติดเชื้อแบคทีเรียในทางเดินปัสสาวะ (โรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ) และในต่อมลูกหมากอักเสบในผู้ใหญ่

ไตรเมโทพริมมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาไตรเมโทพริมคือ ตัวยาจะเข้าไปรบกวนกระบวนการสร้างโปรตีนของแบคทีเรีย โดยเปลี่ยนกรดไดไฮโดรโฟลิก (Dihydrofolic acid) ไปเป็นกรดเตตระไฮโดรโฟลิก (Tetrahydrofolic acid) ซึ่งเป็นกระบวนการสำคัญในการสร้างสารพันธุกรรมชนิดดีเอ็นเอ (DNA) ทำให้แบคทีเรียหยุดการเจริญเติบโตหรือตายลง

ยาไตรเมโทพริมยังสามารถออกฤทธิ์ดังกล่าวต่อแบคทีเรียที่ต้องการออกซิเจนทั้งชนิดแกรมลบและแกรมบวกเช่น Staphylococcus species, Enterobacter species, Escherichiacoli, Klebsiella pneumoniae และ Proteus mirabilis นอกจากนี้ยังออกฤทธิ์ได้ดีต่อโปรโตซัว/สัตว์เซลล์เดียว (Protozoa) บางจำพวกอีกด้วย

ไตรเมโทพริมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาไตรเมโทพริมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

  • ยาเม็ดขนาด 100 และ 200 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาเม็ดที่ผสมร่วมกับ Sulfamethoxazole (Sulfa drug) เช่น Trimethoprim 160 มิลลิกรัม + Sulfamethoxazole 800 มิลลิกรัม/เม็ด, Trimethoprim 80 มิลลิกรัม + Sulfamethoxazole 400 มิลลิกรัม/เม็ด, Trimethoprim 20 มิลลิกรัม + Sulfamethoxazole 100 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาแคปซูลที่ผสมร่วมกับ Sulfamethoxazole เช่น Trimethoprim 80 มิลลิกรัม + Sulfame thoxazole 400 มิลลิกรัม/แคปซูล
  • ยาน้ำแขวนตะกอนที่ผสมร่วมกับ Sulfamethoxazole เช่น Trimethoprim 40 มิลลิกรัม + Sulfamethoxazole 200 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
  • ยาฉีดที่ผสมร่วมกับ Sulfamethoxazole เช่น Trimethoprim 80 มิลลิกรัม + Sulfametho xazole 400 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร

ไตรเมโทพริมมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาไตรเมโทพริมมีขนาดรับประทานดังนี้เช่น

ก. สำหรับระบบทางเดินปัสสาวะอักเสบจากการติดเชื้อ (โรคติดเชื้อระบบทางเดินปัสสาวะ):

  • ผู้ใหญ่: เมื่อเป็นการติดเชื้อที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อน รับประทาน 100 มิลลิกรัมทุก 12 ชั่วโมง หรือ 200 มิลลิกรัมวันละครั้งเป็นเวลา 10 วัน แต่ถ้าเป็นการติดเชื้อที่มีภาวะแทรกซ้อน การใช้ยานี้ ขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์

ข. สำหรับต่อมลูกหมากอักเสบจากการติดเชื้อ:

  • ผู้ใหญ่: รับประทาน 200 มิลลิกรัมทุก 12 ชั่วโมงเป็นเวลา 4 - 6 สัปดาห์

*****หมายเหตุ:

  • เด็ก: การใช้ยานี้ในเด็กจะขึ้นอยู่กับดุลพินิจของแพทย์ โดยแพทย์จะประเมินจากอายุเด็ก น้ำหนักตัว ชนิดของเชื้อโรค โรคร่วมอื่นๆ และความรุนแรงของอาการ
  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาไตรเมโทพริมสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับ การรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ไตรเมโทพริมมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาไตรเมโทพริมสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้ เช่น อาจพบอาการผื่นคันตาผิวหนัง (ยิ่งรับประทานยาติดต่อกันเป็นเวลาหลายวันโอกาสเกิดผื่นคันยิ่งมีมากขึ้น) มีภาวะผิวหนังไวต่อแสงแดด (Photosensitive, เมื่อได้รับแสงแดดแล้วเกิดผิวหนังอักเสบได้ง่ายกว่าคนทั่วไป) ลมพิษ บางคนอาจเกิดอาการแพ้ยาและมีผิวหนังอักเสบ เกิดภาวะ Stevens-Johnson syndrome พบอาการปวดเสียดบริเวณยอดอก คลื่นไส้ อาเจียน ตรวจเลือดพบการทำงานของตับผิดปกติ บางกรณีอาจพบภาวะดีซ่าน (Cholestatic jaundice) นอกจากนี้ตรวจเลือดยังสามารถพบความผิดปกติของเม็ดเลือดเช่น เกล็ดเลือดต่ำ (Thrombocytopenia) เม็ดเลือดขาวต่ำ (Leukopenia) ภาวะซีด (Megaloblastic anemia) และยังอาจพบเกลือโพแทสเซียมในเลือดสูงหรือมีเกลือโซเดียมในเลือดต่ำ และอาจมีไข้ได้ เป็นต้น

มีข้อควรระวังการใช้ไตรเมโทพริมอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาไตรเมโทพริมดังนี้เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาไตรเมโทพริมด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ไตรเมโทพริมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาไตรเมโทพริมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

ควรเก็บรักษาไตรเมโทพริมอย่างไร?

สามารถเก็บยาไตรเมโทพริมที่อุณหภูมิห้อง ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่ควรเก็บยาในห้องน้ำ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อน และความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ไตรเมโทพริมมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาไตรเมโทพริมที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Actin (แอคติน)The Forty-Two
Actrim/Actrim-Cap/Addtrim (แอคทริม/แอคทริม-แคป/แอดทริม)Medicine Products
Agsulfa (อักซัลฟา)Charoon Bhesaj
Babytrim (เบบี้ทริม)T.O.Chemicals
Bacin (บาซิน)Atlantic Lab
Bactin (แบคทิน)Siam Medicare
Bactrim (แบคทริม)Roche
Bactoprim (แบคโทพริม)Charoen Bhaesaj Lab
Co-Fatrim (โค-ฟาทริม)T. Man Pharma
Comox (โคม็อก)T. O. Chemicals
Comoxole (โคม็อกโซล)Inpac Pharma
Coprim (โคพริม)Community Pharm PCL
Co-Star (โค-สตาร์)Inpac Pharma
Cotamox (โคตาม็อก)Asian Pharm
Proloprim (โพรโลพริม)Monarch Pharmaceuticals Inc

บรรณานุกรม

1 http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Js5406e/16.33.html [2015,Jan10]
2 http://en.wikipedia.org/wiki/Trimethoprim [2015,Jan10]
3 http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/medicine/essential/list/91#item-8626 [2015,Jan10]
4 http://www.mims.com/USA/drug/info/Proloprim/Proloprim%20Tablet?type=full [2015,Jan10]
5 http://www.drugs.com/drug-interactions/trimethoprim-index.html?filter=3&generic_only= [2015,Jan10]
6 http://www.drugs.com/dosage/trimethoprim.html#Usual_Adult_Dose_for_Urinary_Tract_Infection [2015,Jan10]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom