Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เท้า  เนื้อเยื่อเกี่ยวพัน  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ขาบวม 

บทนำ

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีน (Diethylcarbamazine) เป็นยาอนุพันธุ์ของพิเพอราซีน (Piperazine derivative) นำมาใช้รักษาการติดเชื้อหนอนพยาธิทั้งในมนุษย์และสัตว์ ชนิดของหนอนพยาธิที่ตอบ สนองต่อยาไดเอทิลคาร์บามาซีนได้แก่ Wuchereria bancrofti, Brugia malayi และ Brugia timori ซึ่งเป็นต้นเหตุของพยาธิโรคเท้าช้างและมียุงเป็นพาหะนำโรค นอกจากนี้ยังสามารถออกฤทธิ์ต่อหนอนพยาธิที่เป็นสาเหตุของโรค Loiasis (พยาธิที่เยื่อตามักพบในทวีปอัฟริกัน) และ Onchocer ciasis (พยาธิตาบอดมักพบในทวีปอัฟริกันเช่นกัน) แต่สำหรับหนอนพยาธิกลุ่มอื่นๆเช่น พยาธิเข็มหมุดและพยาธิตัวตืด (เช่น ตืดหมู ตืดวัว) ไม่สามารถใช้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนในการรักษาได้

รูปแบบของยาไดเอทิลคาร์บามาซีนที่เป็นยาแผนปัจจุบันที่พบเห็นจะเป็นยาเม็ดชนิดรับประทาน ด้วยตัวยาสามารถดูดซึมจากระบบทางเดินอาหารได้เป็นอย่างดี จากนั้นจะกระจายตัวไปในเนื้อเยื่อเกี่ยวพันชนิดที่ไม่มีไขมันก่อนที่จะถูกขับออกมากับปัสสาวะ

ทั้งนี้มีข้อมูลที่ผู้บริโภคควรทราบก่อนการใช้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนเช่น

  • ผู้ป่วยต้องไม่มีประวัติแพ้ยานี้มาก่อน
  • ขนาดการใช้ยานี้ต้องถูกสั่งจ่ายโดยแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น ด้วยการติดเชื้อหนอนพยาธิต่างชนิดกันจะใช้ยานี้ในขนาดรับประทานที่แตกต่างกันออกไป
  • การใช้ยานี้กับเด็ก ผู้สูงอายุ สตรีตั้งครรภ์ รวมถึงสตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร ซึ่งถือเป็นผู้ป่วยกลุ่มเฉพาะต้องให้แพทย์เป็นผู้พิจารณาสั่งจ่ายยาเป็นกรณีไป

อนึ่งองค์การอนามัยโลกได้ระบุให้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานของสถานพยาบาลที่ควรมีสำรองไว้ใช้ คณะกรรมการอาหารและยาของไทยก็ได้บรรจุให้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ การใช้ยานี้อย่างได้ผลจะต้องอาศัยความต่อเนื่องในการรับประทาน การหยุดยานี้เร็วเกินไปอาจทำให้อาการติดเชื้อหนอนพยาธิกำเริบหรือกลับมาเป็นใหม่ได้โดยง่าย ผู้ป่วยจึงควรต้องรับประทานยานี้ตรงเวลาและเป็นไปตามคำสั่งแพทย์อย่างเคร่งครัด

ไดเอทิลคาร์บามาซีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ไดเอทิลคาร์บามาซีน

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อรักษาการติดเชื้อหนอนพยาธิที่เป็นสาเหตุของโรคเท้าช้าง

ไดเอทิลคาร์บามาซีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนมีกลไกการออกฤทธ์โดยตัวยาจะฆ่าหนอนพยาธิทั้งชนิดตัวอ่อนและตัวแก่เต็มวัยที่ตอบสนองต่อยานี้ โดยยาไดเอทิลคาร์บามาซีนจะยับยั้งกระบวนการเผาผลาญของกรดในตัวอ่อนของหนอนพยาธิที่มีชื่อว่า อะราชิโดนิก (Arachidonic acid metabolism) ส่งผลให้ระบบภูมิคุ้มกันต้านทานโรคของร่างกายมนุษย์สามารถกำจัดหนอนพยาธิได้ จากกลไกเหล่านี้จึงทำให้เกิดฤทธิ์ของการรักษาตามสรรพคุณ

ไดเอทิลคาร์บามาซีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 50, 100 และ 300 มิลลิกรัม/เม็ด

ไดเอทิลคาร์บามาซีนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนมีขนาดรับประทานเช่น

ก. สำหรับการติดเชื้อหนอนพยาธิโรคเท้าช้างชนิด Wuchereria bancrofti:

  • ผู้ใหญ่: รับประทานขนาด 6 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/วันโดยแบ่งรับประทานหลังอาหารเป็นเวลา 12 วัน

ข. สำหรับการติดเชื้อหนอนพยาธิโรคเท้าช้างชนิด Brugia malayi และ Brugia timori:

  • ผู้ใหญ่: รับประทานขนาด 3 - 6 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/วันโดยแบ่งรับประทานหลังอาหารเป็นเวลา 6 - 12 วัน

*อนึ่ง:

  • เด็ก: ขนาดรับประทานยานี้ของเด็กขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์
  • ยานี้ควรต้องรับประทานหลังอาหารทันที

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดและระยะเวลาของการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาไดเอทิลคาร์บามาซีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและ เภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาไดเอทิลคาร์บามาซีนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาไดเอทิลคาร์บามาซีนให้ตรงเวลา

ไดเอทิลคาร์บามาซีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น มีอาการผื่นคันทางผิวหนัง ใบหน้าและเปลือกตา/หนังตาบวม อาจมีอาการไข้ การมองเห็นผิดปกติ/ตาพร่า ปวดศีรษะ ปวดข้อ อ่อนเพลีย วิงเวียน คลื่นไส้และอาเจียน

มีข้อควรระวังการใช้ไดเอทิลคาร์บามาซีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนเช่น

  • ห้ามใช้ในผู้แพ้ยานี้
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานหรือหยุดการใช้ยานี้ก่อนกำหนดที่แพทย์ระบุ
  • ห้ามรับประทานยาที่มีสภาพเปลี่ยนไปจากเดิม
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็ก และผู้สูงอายุโดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ควรรับประทานยานี้ให้ตรงเวลา
  • กรณีรับประทานยานี้ไปแล้ว 2 - 3 วันอาการไม่พัฒนาไปในทางที่ดีขึ้น ควรกลับมาพบแพทย์ /มาโรงพยาบาลเพื่อแพทย์พิจารณาปรับแนวทางการรักษา
  • ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนอาจทำให้การมองเห็นผิดปกติ ขณะที่ได้รับยานี้แล้วมีอาการดังกล่าวควรต้องหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะหรือการทำงานที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักร
  • มาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามแพทย์นัดทุกครั้งเพื่อแพทย์ตรวจสอบผลการรักษาได้อย่างถูกต้อง
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาไดเอทิลคาร์บามาซีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ไดเอทิลคาร์บามาซีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

  • ระหว่างการใช้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนควรหลีกเลี่ยงการดื่มสุราหรือการสูบบุหรี่ด้วยอาจส่งผลเกิดปฏิกิริยากับตัวยาไดเอทิลคาร์บามาซีนและมีผลกระทบต่อการรักษาติดตามมา
  • การใช้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนร่วมกับยา Acetazolamide อาจทำให้การกำจัดยาไดเอทิลคาร์บามาซีนออกทางปัสสาวะลดลง ส่งผลให้ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนอยู่ในร่างกายและออกฤทธิ์ได้ยาวนานขึ้น กรณีที่จำเป็นต้องใช้ยาร่วมกันแพทย์จะปรับขนาดรับประทานให้เหมาะสมเป็นกรณีไป

ควรเก็บรักษาไดเอทิลคาร์บามาซีนอย่างไร?

สามารถเก็บยาไดเอทิลคาร์บามาซีนที่อุณหภูมิห้องที่เย็น ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ไดเอทิลคาร์บามาซีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาไดเอทิลคาร์บามาซีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Diethizine (ดีทิซีน) Pond’s Chemical
Filadec (ฟิลาเด็ค) Pond’s Chemical

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Diethylcarbamazine [2016,Jan9]
  2. http://www.drugs.com/cons/diethylcarbamazine.html [2016,Jan9]
  3. http://apps.who.int/medicinedocs/en/d/Jh2922e/3.5.1.html [2016,Jan9]
  4. http://dmsic.moph.go.th/dmsic/admin/files/userfiles/files/essential_book_56.pdf [2016,Jan9]
  5. https://www.mims.com/Thailand/drug/info/Filadec/ [2016,Jan9]
  6. https://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Diethylcarbamazine [2016,Jan9]
  7. https://www.mims.com/Thailand/drug/info/Diethizine/ [2016,Jan9]
  8. http://druginfosys.com/Drug.aspx?drugCode=237 [2016,Jan9]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 5 คน Bobby1 misterT hackerza1231 Billyla nmaliwan2537
Frame Bottom