Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

จมูก  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

คัดจมูก 

บทนำ

ยาไซโลเมตาโซลีน (Xylometazoline or Xylomethazoline) ถูกใช้เป็นยาลดอาการคัดจมูก ในรูปแบบของยาพ่นจมูกหรือไม่ก็เป็นยาชนิดหยอดจมูกโดยตรง จะพบเห็นการจำหน่ายภายใต้ชื่อการค้าว่า Otrivine โดยมีขนาดความเข้มข้นของตัวยา 2 ระดับคือความเข้มข้น 0.1% จะใช้กับผู้ ใหญ่ ในขณะที่เด็กอายุต่ำกว่า 12 ปีลงมาจะใช้ที่ความเข้มข้น 0.05% การใช้ยานี้บ่อยและเป็นเวลาติดต่อกันนานๆจะเกิดผลสะท้อนกลับหรือที่เรียกว่า Rebound effect (การกลับมาคัดจมูกอีกโดยอาการอาจมากกว่าเดิมซึ่งเกิดจากผลข้างเคียงจากยานี้ไม่ใช่จากโรค) ผลสะท้อนกลับนี้จะเกิดขึ้นเมื่อหยุดการใช้ยานี้ (เมื่อใช้ยาต่อเนื่องเป็นระยะเวลานาน) โดยร่างกายต้องใช้เวลาในการปรับตัวสักระยะหรืออาจจะใช้เวลานานกว่าจะฟื้นสภาพคัดจมูกและมักไม่มียาอื่นรักษาได้

องค์การอนามัยโลกระบุให้ยาไซโลเมตาโซลีนเป็นรายการยาจำเป็นขั้นพื้นฐานที่สถานพยาบาลควรต้องมีสำรองไว้ให้บริการกับผู้ป่วยที่มีอาการคัดจมูกอันมีสาเหตุมาจากเป็นโรคหวัด ไข้ละอองฟาง หรือจากอาการแพ้ต่างๆ รวมถึงการติดเชื้อในโพรงไซนัส/ไซนัสอักเสบ ตัวยานี้จะทำให้หลอดเลือดในจมูกมีการหดตัวทำให้ลดการขับน้ำมูกและทำให้จมูกแห้ง ซึ่งกลไกเหล่านี้จะเกิดได้อย่างรวดเร็วหลังการใช้ยานี้

ข้อจำกัดบางประการที่ผู้บริโภคควรทราบก่อนการใช้ยาไซโลเมตาโซลีนคือ

ทั่วไปแพทย์จะไม่แนะนำให้ใช้ยาไซโลเมตาโซลีนติดต่อกันเกินประมาณ 3 วันโดยเฉพาะกับเด็กทั้งนี้เพื่อป้องกันภาวะ Rebound effect รวมถึงอาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) ต่างๆที่อาจเกิดขึ้นในขณะที่ใช้ยานี้เช่น ตาพร่า จมูกแห้ง วิงเวียนศีรษะ เป็นต้น

ในประเทศไทยเท่าที่พบเห็นการจำหน่ายยาไซโลเมตาโซลีนจะมีเฉพาะรูปแบบของยาสเปรย์ จมูก/ยาพ่นจมูก โดยการใช้ยานี้จะต้องเป็นไปตามคำสั่งของแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น

ไซโลเมตาโซลีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ไซโลเมตาโซลีน

ยาไซโลเมตาโซลีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อลดและบรรเทาอาการคัดจมูก หายใจไม่ออก อันมีสาเหตุจากโรคหวัด ไข้ละอองฟาง จากอาการแพ้ต่างๆ รวมถึงการติดเชื้อในโพรงไซนัส/ไซนัสอักเสบ

ไซโลเมตาโซลีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาไซโลเมตาโซลีนคือ ตัวยาจะแสดงฤทธิ์เป็นสารประเภท Sympa thomimetic ส่งผลทำให้หลอดเลือดในโพรงจมูกที่ได้รับยานี้เกิดการหดตัวส่งผลลดบวมและลดปริมาณสารคัดหลั่งต่างๆในโพรงจมูกจึงทำให้จมูกแห้ง จึงลด/บรรเทาอาการคัดจมูกตามสรรพคุณ

ไซโลเมตาโซลีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ในประเทศไทยยาไซโลเมตาโซลีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาพ่นจมูก ขนาดความแรง 0.05% และ 0.1%

ไซโลเมตาโซลีนมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ในต่างประเทศจะพบเห็นการใช้ยาไซโลเมตาโซลีนทั้งชนิดยาพ่นจมูกและชนิดยาหยอดจมูก แต่ในประเทศไทยมีจำหน่ายเฉพาะยาพ่นจมูก ในบทความนี้จึงขอยกตัวอย่างขนาดการบริหารยานี้/ใช้ยานี้เฉพาะที่เป็นยาพ่นจมูกดังนี้เช่น

  • ผู้ใหญ่และเด็กที่มีอายุตั้งแต่ 12 ปีขึ้นไป: พ่นยาขนาดความเข้มข้น 0.1% เข้ารูจมูกข้างละ 1 ครั้งพ่นยา 3 ครั้ง/วันหรือตามคำสั่งแพทย์ ระยะเวลาการใช้ยาไม่ควรเกิน 7 วัน
  • เด็กอายุ 2 - ต่ำกว่า 12 ปี: พ่นยาขนาดความเข้มข้น 0.05% เข้ารูจมูกข้างละ 1 - 2 ครั้ง ทุกๆ 8 - 10 ชั่วโมง ระยะเวลาการใช้ยากับเด็กกลุ่มนี้ไม่ควรเกิน 3 วัน
  • เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี: ทางคลินิกยังไม่มีข้อมูลผลข้างเคียงที่แน่ชัดของยานี้ในเด็กวัยนี้ การใช้ยานี้ในเด็กวัยนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาไซโลเมตาโซลีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมใช้ยาควรทำอย่างไร?

หากลืมใช้ยาไซโลเมตาโซลีนสามารถใช้ยาเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการใช้ยาในครั้งถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ไซโลเมตาโซลีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาไซโลเมตาโซลีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) กับระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้เช่น

มีข้อควรระวังการใช้ไซโลเมตาโซลีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาไซโลเมตาโซลีนเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยานี้
  • ห้ามปรับขนาดการใช้ยานี้เองโดยไม่ได้รับคำปรึกษาจากแพทย์
  • ห้ามใช้ยาที่เสื่อมสภาพ
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร รวมถึงเด็กเล็ก โดยไม่มีคำสั่งจาก แพทย์
  • ห้ามใช้ยานี้นานเกินคำสั่งแพทย์
  • ยานี้รักษาที่อาการปลายเหตุ เมื่อซื้อยานี้ใช้เองแล้วอาการไม่ดีขึ้นใน 2 - 3 วันควรพบแพทย์ /ไปโรงพยาบาลเพื่อค้นหาต้นเหตุที่แท้จริงของการคัดจมูกและทำการรักษาโดยเร็ว
  • ระวังการเกิดภาวะ Rebound effect
  • หยุดการใช้ยานี้ทันทีเมื่อพบอาการแพ้ยาและพาผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลโดยเร็ว ทันที/ฉุกเฉิน
  • เรียนรู้วิธีการใช้ยานี้อย่างถูกต้องจากแพทย์/เภสัชกร/พยาบาลหรือทวนสอบวิธีใช้ยานี้จาก เอกสารกำกับยาที่แนบมากับตัวผลิตภัณฑ์
  • มาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดทุกครั้งเพื่อดูความก้าวหน้าของการรักษา
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาไซโลเมตาโซลีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ไซโลเมตาโซลีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาไซโลเมตาโซลีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาไซโลเมตาโซลีนอย่างไร?

ควรเก็บยาไซโลเมตาโซลีนในช่วงอุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

ไซโลเมตาโซลีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาไซโลเมตาโซลีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Otrivin (โอทริวิน) Novartis

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Xylometazoline [2016,Feb20]
  2. http://www.drugs.com/sfx/xylometazoline-nasal-side-effects.html [2016,Feb20]
  3. http://www.mims.com/India/drug/info/xylometazoline%20hydrochloride/?type=full&mtype=generic#Dosage [2016,Feb20]
  4. http://www.drugbank.ca/drugs/DB06694 [2016,Feb20]
  5. http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Xylometazoline+hydrochloride [2016,Feb20]
  6. http://patient.info/medicine/xylometazoline-for-nasal-congestion-otrivine-sudafed [2016,Feb20]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom