Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อัณฑะ  เภสัชกร 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

มะเร็งต่อมลูกหมาก  

บทนำ

ยาไซโปรเตอโรน (Cyproterone) เป็นสารสังเคราะห์ที่มีโครงสร้างคล้ายยากลุ่มสเตียรอยด์ มีฤทธิ์ต่อต้านฮอร์โมนแอนโดรเจน (Androgen) ที่พบมากในเพศชายซึ่งมีหน้าที่กระตุ้นการเจริญ เติบโตให้ร่างกายมีลักษณะของบุรุษเพศ ทางคลินิกพบว่าในผู้ป่วยมะเร็งต่อมลูกหมากที่มีแอนโดรเจนปริมาณมากเกินไปอาจเป็นเหตุให้มะเร็งของต่อมลูกหมากเจริญขยายตัวมากขึ้น นอกจากนี้แอนโดรเจนยังกระตุ้นให้เกิดอารมณ์ทางเพศสูงขึ้นอีกด้วย

ยาไซโปรเตอโรนจะทำให้การออกฤทธิ์ของแอนโดรเจนลดน้อยลงไป ทั้งนี้เซลล์ของมะเร็ง ต่อมลูกหมากจำเป็นต้องใช้ฮอร์โมนแอนโดรเจนตัวที่มีชื่อเรียกเฉพาะว่า Testosterone เพื่อขยาย และเพิ่มปริมาณของเซลล์มะเร็ง ดังนั้นจึงมีการวิจัยใช้ยาไซโปรเตอโรนช่วยชะลอการเจริญเติบโต ของเซลล์มะเร็งต่อมลูกหมากดังกล่าว ปัจจุบันอาจพบเห็นการใช้ยาไซโปรเตอโรนในรูปแบบของ Cyproterone acetate (ย่อว่า CPA) ภายใต้ชื่อการค้าว่า Cyprostat, Siterone และ Androcur และ มีรูปแบบยาแผนปัจจุบันเป็นยารับประทานและยาฉีด

การดูดซึมเข้าสู่ร่างกายจากระบบทางเดินอาหารของยานี้เป็นไปได้ถึง 100% เมื่อตัวยาเข้าสู่กระแสเลือดจะเข้าจับกับพลาสมาโปรตีนประมาณ 96% จากนั้นจะถูกส่งไปที่ตับเพื่อเผาผลาญและ ถูกเปลี่ยนโครงสร้างทางเคมี คนเราต้องใช้เวลาประมาณ 40 ชั่วโมงเพื่อกำจัดยานี้ออกจากกระแสเลือดครึ่งหนึ่งของปริมาณยาที่ได้รับโดยผ่านไปกับอุจจาระและปัสสาวะ

ปกติก่อนการใช้ยาไซโปรเตอโรนแพทย์มักทำการตรวจคัดกรองและสอบถามข้อมูลส่วนตัว/ข้อมูลทางการแพทย์ของผู้ป่วยมาประกอบกันเช่น

  • อายุต่ำกว่า 18 ปีหรือไม่ ด้วยถือเป็นข้อห้ามใช้ของผู้ป่วยที่ห้ามใช้ยานี้ในผู้ที่อายุต่ำกว่า 18 ปี
  • ป่วยเป็นโรคตับ หรือติดสุรา หรือป่วยเป็นโรคเบาหวาน หรือไม่
  • เคยมีปัญหาหลอดเลือดอุดตันจากลิ่มเลือดที่ขาหรือในปอดหรือไม่
  • ป่วยเป็นโรคเลือดประเภท Sickle cell anaemia หรือ
  • ป่วยเป็นเนื้องอกสมองที่เรียกว่า Meningioma หรือเป็นมะเร็งชนิดอื่นอยู่หรือไม่

กรณีที่แพทย์ตรวจคัดกรองและสั่งจ่ายไซโปรเตอโรนเป็นที่เรียบร้อยแล้ว สิ่งที่ผู้ป่วยพึงปฏิบัติ ควรมีดังนี้เช่น

  • มาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดทุกครั้งเพราะแพทย์ต้องมีการติดตามอาการหลังใช้ยานี้โดยใช้ผลการตรวจเลือดมาประกอบ อีกทั้งต้องตรวจสอบการทำงานของต่อมอะดรีนัล/ต่อมหมวกไต (Adrenal glands) ว่าได้รับผลกระทบจากการรักษาโดยยาไซโปรเตอโรนหรือไม่
  • ยาไซโปรเตอโรนอาจทำให้ผู้ใช้ยารู้สึกเหนื่อย อ่อนเพลีย หากเกิดอาการเหล่านี้ควรเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะหรือการทำงานที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักรเพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
  • แพทย์จะแนะนำมิให้ผู้ป่วยดื่มสุราระหว่างการใช้ยานี้ด้วยจะรบกวนฤทธิ์การรักษาของยาไซ โปรเตอโรน
  • ช่วง 2 - 3 สัปดาห์หลังใช้ยาไซโปรเตอโรนจำนวนอสุจิของบุรุษจะลดน้อยลงไป แต่ไม่ได้หมายความว่ายาไซโปรเตอโรนเป็นยาคุมกำเนิดของผู้ชาย เมื่อหยุดใช้ยาจำนวนอสุจิก็จะกลับมาเป็นปกติเหมือนเดิม

อนึ่ง อาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) ของการใช้ยาไซโปรเตอโรนในผู้ป่วยชายแต่ละคนจะไม่เหมือนกันทีเดียวนัก บางคนพบอาการข้างเคียงน้อย บางคนพบมาก แล้วแต่กรณีไป แพทย์มักจะแนะ นำวิธีการลดอาการข้างเคียงดังกล่าวเช่น หากมีอาการร้อนวูบวาบ เหงื่อออกมาก ก็ให้ไปอยู่ในที่ที่อากาศระบายดี ใส่เสื้อผ้าบางๆ แต่สำหรับบางอาการที่รุนแรงโดยเกิดขึ้นหลังการใช้ยานี้ แพทย์อาจต้องปรับแผนการรักษาเช่น มีอาการปวดท้องร่วมกับตัวเหลืองตาเหลืองซึ่งส่ออาการของความผิดปกติที่ตับ หรือมีอาการเบื่ออาหารมาก น้ำหนักลด ท้องเสีย ซึมเศร้า ที่ทั้งหมดเป็นอาการอาจส่อถึงความผิดปกติของต่อมอะดรีนัล/ต่อมหมวกไต ประการสุดท้ายที่แพทย์อาจจะแนะนำผู้ป่วยคือ ห้ามปรับ เปลี่ยนการรับประทานยานี้ด้วยตนเองเป็นอันขาด หรือถ้าผู้ป่วยได้รับยาเกินขนาดต้องรีบมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลทันที

ทั้งนี้ ยังมีข้อจำกัดการใช้ยานี้อีกไม่ว่าจะเป็นเรื่องขนาดรับประทาน ระยะเวลาของการใช้ยา การเฝ้าติดตามอาการป่วยของโรคมะเร็งต่อมลูกหมากที่ต้องสัมพันธ์กับการรักษา ฯลฯ ดังนั้นผู้ป่วย/ผู้ บริโภคควรปฏิบัติตัวตามคำแนะนำของแพทย์โดยเคร่งครัด พร้อมกับมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดหมายอย่างสม่ำเสมอ

ไซโปรเตอโรนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

ไซโปรเตอโรน

ยาไซโปรเตอโรนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

ไซโปรเตอโรนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาไซโปรเตอโรนจะออกฤทธิ์ต่อต้านการทำงานและชะลอปริมาณของฮอร์โมนแอนโดรเจนจากการสร้างจากอัณฑะ ส่งผลให้การเจริญเติบโตของมะเร็งต่อมลูกหมากในระยะเริ่มต้นลดน้อยลง จากกลไกเหล่านี้จึงทำให้มีฤทธิ์รักษาตามสรรพคุณ

ไซโปรเตอโรนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาไซโปรเตอโรนที่จำหน่ายในประเทศไทยมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาเม็ดชนิดรับประทานขนาด 50 และ 100 มิลลิกรัม/เม็ด

ไซโปรเตอโรนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาไซโปรเตอโรนมีขนาดรับประทานเช่น

ผู้ใหญ่: รับประทานครั้งละ 100 มิลลิกรัมวันละ 1 - 3 ครั้ง หรือขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแพทย์ผู้รักษา และควรรับประทานยานี้พร้อมหรือหลังอาหาร

อนึ่ง ยังไม่มีข้อมูลที่แน่ชัดในการศึกษาการใช้ยานี้ในเด็กเนื่องจากมะเร็งต่อมลูกหมากเป็นมะ เร็งของชายสูงอายุ

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาไซโปรเตอโรน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาไซโปรเตอโรนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับ การรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ไซโปรเตอโรนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาไซโปรเตอโรนอาจก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น มีภาวะตัวอสุจิของผู้ใช้ยาลดลงจนถึงขั้นเทียบเท่าเป็นหมัน มีอาการเหนื่อยและอ่อนเพลีย รู้สึกร้อนวูบวาบและเหงื่อออกมาก รู้สึกซึมเศร้า กระวนกระวาย หายใจได้ไม่สะดวก/หายใจลำบาก น้ำหนักตัวลดหรือไม่ก็เพิ่ม บางคนอาจพบอาการตัวเหลือง ปวดท้อง เกิดเส้นเลือดขอด ระบบการเผาผลาญอาหารประเภทแป้งในร่างกายลดประสิทธิภาพลงไป (อ้วนง่าย) อาจมีภาวะเกลือโซเดียมในเลือดต่ำแต่กลับมีภาวะเกลือโพแทสเซียมในเลือดสูง กล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด ความดันโลหิตสูงเพิ่มมากขึ้น มีภาวะเต้านมโต อารมณ์ทางเพศลดลง และอาจมีน้ำนมไหล

สำหรับผู้ที่มีอาการแพ้ยานี้อาจพบอาการผื่นคัน รู้สึกอึดอัดหายใจไม่ออก/หายใจลำบาก และอาจมีอาการบวมน้ำทั่วตัว การกลืนอาหารลำบาก หากพบอาการเหล่านี้ให้รีบนำตัวผู้ป่วยพบแพทย์/ ไปโรงพยาบาลโดยทันที/ฉุกเฉิน

มีข้อควรระวังการใช้ไซโปรเตอโรนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาไซโปรเตอโรนเช่น

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวม ไซโปรเตอโรนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่ม เติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ไซโปรเตอโรนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาไซโปรเตอโรนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

  • ห้ามรับประทานยาไซโปรเตอโรนร่วมกับสุราด้วยจะทำให้ประสิทธิภาพและฤทธิ์ของการรักษาด้อยประสิทธิภาพลง
  • การใช้ยาไซโปรเตอโรนร่วมกับยารักษาโรคเบาหวานอาจเกิดการรบกวนและทำให้มีระดับน้ำตาลในเลือดผิดปกติไป (อาจสูงหรือต่ำกว่าความเป็นจริง) เพื่อหลีกเลี่ยงเหตุการณ์ดังกล่าว แพทย์จะปรับขนาดการรับประทานยาให้เหมาะสมเป็นกรณีไป
  • ยาบางรายการจะรบกวนการออกฤทธิ์ของยาไซโปรเตอโรน ควรต้องแจ้งข้อมูลการใช้ยาต่างๆกับแพทย์เสมอ เพื่อเป็นประโยชน์ต่อการปรับขนาดหรือหลีกเลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน ยาบางรายการที่กล่าวถึงเช่น Rifampicin, Phenytoin, Ketoconazole, Itraconazole, Clotrimazole และ Ritonavir
  • การใช้ยาไซโปรเตอโรนร่วมกับยากลุ่ม Statins อาจเกิดการกระตุ้นให้มีภาวะกล้ามเนื้อลายสลาย (การอักเสบรุนแรงของกล้ามเนื้อลาย) เพื่อป้องมิให้เกิดเหตุการณ์ดังกล่าวควรหลีก เลี่ยงการใช้ยาร่วมกัน

ควรเก็บรักษาไซโปรเตอโรนอย่างไร?

ควรเก็บยาไซโปรเตอโรนภายใต้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่เก็บยาในรถยนต์หรือในห้องน้ำ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ไซโปรเตอโรนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาไซโปรเตอโรนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Cyprostat (ไซโปรสแตท) Bayer
Androcur (แอนโดรเคอ) Bayer

บรรณานุกรม

  1. http://patient.info/medicine/cyproterone-an-anti-androgen-for-men-cyprostat-androcur [2015,July25]
  2. http://www.macmillan.org.uk/Cancerinformation/Cancertreatment/Treatmenttypes/Hormonaltherapies/Individualhormonaltherapies/Cyproterone.aspx [2015,July25]
  3. https://en.wikipedia.org/wiki/Cyproterone [2015,July25]
  4. http://www.drugs.com/international/cyproterone.html[2015,July25]
  5. http://www.drugs.com/uk/cyproterone-acetate-100-mg-tablets-leaflet.html[2015,July25]
  6. http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/3683/PIL/Cyprostat+50mg [2015,July25]
  7. https://en.wikipedia.org/wiki/Cyproterone_acetate#Dosage_and_administration[2015,July25]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน montreeza66666
Frame Bottom