Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคมะเร็ง 

บทนำ

ยาไซทาราบีน(Cytarabine) หรือจะเรียกว่า ไซโทซีน อะราบิโนไซด์(Cytosine arabinoside) หรือ อะรา-ซี(Ara-C) หรือ Arabinofuranosyl cytidine เป็นยาเคมีบำบัด(Cytotoxic chemotherapy) ทางการแพทย์นำมาใช้รักษาโรคมะเร็งหลายชนิดอาทิ มะเร็งเม็ดเลือดขาวเอเอ็มแอล มะเร็งเม็ดเลือดขาวซีเอ็มแอล มะเร็งต่อมน้ำเหลืองนอนฮอดจ์กิน เป็นต้น ยาไซทาราบีนถูกสังเคราะห์ขึ้นครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ.1959 (พ.ศ.2502) และอีก 10 ปีต่อมาจึงถูกนำมาใช้ทางคลินิก รูปแบบเภสัชภัณฑ์ของยาไซทาราบีนเป็นยาฉีด โดยมีช่องทางการฉีดยาหลายแบบ เช่น ฉีดเข้าหลอดเลือดโดยตรง หยดเข้าหลอดเลือด ฉีดเข้าน้ำไขสันหลัง หรือฉีดเข้าใต้ผิวหนัง

ตัวยาไซทาราบีนในกระแสเลือดสามารถผ่านรก และเข้าในสมองได้ ตับจะเป็นอวัยวะที่คอยทำลายโครงสร้างของยานี้ ตัวยาไซทาราบีนบางส่วนที่ผ่านเข้าไต จะถูกเปลี่ยนโครงสร้างไปเป็นสารที่ไม่ออกฤทธิ์ สำหรับระยะเวลาที่ยาไซทาราบีนจะอยู่ในร่างกายได้นานเพียงใดนั้น จะขึ้นอยู่กับวิธีการให้ยากับผู้ป่วย เช่น กรณีให้ยาโดยฉีดเข้าหลอดเลือดดำตัวยาจะถูกกำจัดเป็น 2 ช่วง (Biphasic half life) ในช่วง 10 นาทีแรก ร่างกายจะเริ่มกำจัดยาไซทาราบีนได้อย่างรวดเร็ว จากนั้นเข้าช่วงที่ 2 ร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 1–3 ชั่วโมงเพื่อกำจัดยานี้ทิ้ง แต่หากผู้ป่วยได้รับการฉีดยาชนิดนี้เข้าทางน้ำไขสันหลัง จะต้องใช้เวลาในการกำจัดยานี้นานถึงประมาณ 100–263 ชั่วโมง

สำหรับปริมาณการให้ยาไซทาราบีนกับผู้ป่วย ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น น้ำหนักตัว มีโรคประจำตัวอื่นๆนอกจากมะเร็งร่วมด้วยหรือไม่ รวมถึงชนิดของมะเร็งที่ตอบสนองต่อการใช้ยานี้ แพทย์จะเป็นผู้ตัดสินใจในการใช้ยานี้ในขนาดที่เหมาะสมตลอดจนกำหนดระยะเวลาที่ผู้ป่วยต้องมารับการให้ยานี้ได้ดีที่สุด

ยาไซทาราบีนมีผลข้างเคียงที่ต้องเฝ้าระวังคือ การกดไขกระดูก จึงทำให้ร่างกายสร้างเม็ดเลือดต่างๆลดลง และส่งผลให้ผู้ป่วยมีความเสี่ยงต่อการติดเชื้อโรคชนิดต่างๆ นอกจากนี้ยังมีโอกาสเกิดภาวะเลือดออกง่าย ปวดท้อง รู้สึกไม่สบายในกระเพาะอาหาร ท้องเสีย เกิดแผลในช่องปาก ตับทำงานผิดปกติ รวมถึงมีอาการ ผมร่วง

สำหรับข้อควรปฏิบัติของผู้ป่วยขณะได้รับยาไซทาราบีนมีดังนี้ เช่น

อนึ่ง คณะกรรมการอาหารและยาของไทยได้บรรจุยาไซทาราบีนลงในบัญชียาหลักแห่งชาติ และจัดอยู่ในหมวดยาควบคุมพิเศษที่ต้องใช้ภายใต้คำสั่งแพทย์เท่านั้น โดยเราสามารถพบเห็นการใช้ยาชนิดนี้ได้ตาสถานพยาบาลทั้งของรัฐและเอกชน และ หากมีคำถามหรือข้อสงสัยเกี่ยวกับยาไซทาราบีนเพิ่มเติม สามารถสอบถามจากแพทย์ผู้ที่ทำการตรวจรักษาหรือจากเภสัชกรในสถานพยาบาลได้ตลอดเวลา

ไซทาราบีนมีสรรพคุณ(คุณสมบัติ)อย่างไร?

ไซทาราบีน

ยาไซทาราบีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เพื่อ รักษาโรคมะเร็งชนิดต่างๆ เช่น

ไซทาราบีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาไซทาราบีนมีกลไกการออกฤทธิ์โดย ตัวยาจะยับยั้งการสังเคราะห์สารพันธุกรรม (DNA)ของเซลล์มะเร็งในระยะที่เซลล์มะเร็งมีการเพิ่มจำนวนโครโมโซม(S-phase) จึงส่งผลทำให้เซลล์มะเร็งตายลงจึงหยุดการแพร่กระจาย และเกิดฤทธิ์ในการรักษาได้ตามสรรพคุณ

ไซทาราบีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาไซทาราบีนมีรูปแบบการจัดจำหน่าย เช่น

  • ยาฉีดที่ส่วนประกอบของตัวยา Cytarabine ขนาด 100 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร, 500 มิลลิกรัม/25 มิลลิลิตร, 2,000 มิลลิกรัม/20 มิลลิลิตร, 1กรัม/10 มิลลิลิตร, 100 มิลลิกรัม/1 มิลลิลิตร, 500 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร

ไซทาราบีนมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาไซทาราบีน มีขนาดการบริหารยา/ใช้ยา เช่น

ก. ยาไซทาราบีนมีขนาดการบริหารยาสำหรับ มะเร็งต่อมน้ำเหลืองนอนฮอดจ์กิน , มะเร็งเม็ดเลือดขาวซีเอ็มแอล, มะเร็งเม็ดเลือดขาวเอเอ็มแอล , มะเร็งเม็ดเลือดขาว เช่น

  • ผู้ใหญ่: หยดยาเข้าหลอดเลือดดำขนาด 2–6 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม โดยใช้เวลาการให้ยานาน 24 ชั่วโมงขึ้นไป หรือจะฉีดยาเข้าหลอดเลือดฯโดยตรง และแบ่งฉีดให้ผู้ป่วยตามคำสั่งแพทย์ การให้ยาผู้ป่วยต้องกระทำติดต่อกันเป็น เวลา 5–10 วัน และผู้ป่วยอาจต้องมารับการให้ยานี้ในลักษณะนี้ซ้ำอีกทุกๆ 2 สัปดาห์
  • เด็ก: การให้ยานี้กับเด็กให้เป็นไปตามคำแนะนำในเอกสารกำกับยา หรือตามดุลยพินิจของแพทย์

ข. สำหรับ Meningeal Leukemia:

อนึ่ง:

*****หมายเหตุ: ขนาดและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้ เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาไซทาราบีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาล และเภสัชกร ดังนี้

หากลืมมารับการฉีดยาควรทำอย่างไร?

กรณีไม่สามารถมารับการฉีดยาไซทาราบีนได้ ให้ผู้ป่วยรีบติดต่อ แพทย์ พยาบาล ผู้ที่ทำการบำบัดรักษาเพื่อนัดหมายการฉีดยาครั้งใหม่โดยเร็ว

ไซทาราบีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาไซทาราบีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์จากยา(ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง)ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้ เช่น

มีข้อควรระวังการใช้ไซทาราบีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาไซทาราบีน เช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่มีประวัติแพ้ยานี้ และ/หรือแพ้ส่วนประกอบของยานี้
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีมีครรภ์ สตรีในภาวะให้นมบุตร นอกจากมีคำสั่งแพทย์
  • กรณีมีอาการวิงเวียนหลังจากรับการฉีดยาไซทาราบีน ผู้ป่วยต้องหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะทุกชนิด รวมถึงการทำงานที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักรต่างๆ ด้วยจะเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
  • ปฏิบัติตามคำแนะนำของ แพทย์ พยาบาล เภสัชกร และมารับการให้ยานี้/มาโรงพยาบาลตามนัดหมายทุกครั้ง
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา”ที่รวมถึง ยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมยาไซทาราบีนด้วย) ยาแผนโบราณ อาหารเสริม ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร ทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอ

ไซทาราบีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาไซทาราบีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่น เช่น

ควรเก็บรักษาไซทาราบีนอย่างไร?

ควรเก็บยาไซทาราบีน ตามคำแนะนำของเอกสารกำกับยา ห้ามเก็บยาในช่องแข็งตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสง/แสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

ไซทาราบีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาไซทาราบีน มียาชื่อการค้า และบริษัทผู้ผลิต/ผู้จำหน่าย เช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Cytarine (ไซทารีน)Fresenius Kabi
Cytosar CS (ไซโทซาร์ ซีเอส)Pfizer

อนึ่ง ยาชื่อการค้าอื่นของยานี้ เช่น Cytarine , Cytosar CS, Cytosar, Cytabin, Cytarine, Cytosar-U, Tarabine, Depocyt

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Cytarabine#Mechanism_of_action [2017,Nov11]
  2. http://chemocare.com/chemotherapy/drug-info/cytarabine.aspx [2017,Nov11]
  3. http://www.mims.com/thailand/drug/info/cytarabine/?type=brief&mtype=generic [2017,Nov11]
  4. http://www.mims.com/thailand/drug/info/cytarine/?type=brief [2017,Nov11]
  5. http://www.mims.com/thailand/drug/info/cytosar%20cs/?type=brief [2017,Nov11]
  6. https://www.drugs.com/dosage/cytarabine.html [2017,Nov11]
  7. https://www.drugs.com/pro/cytarabine.html [2017,Nov11]
  8. https://www.drugs.com/sfx/cytarabine-side-effects.html [2017,Nov11]
  9. https://www.drugs.com/drug-interactions/cytarabine-index.html?filter=3&generic_only= [2017,Nov11]
  10. http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2559/E/086/11.PDF [2017,Nov11]
  11. http://medinfo.psu.ac.th/smj2/smj24_4/pdf24_4/11porntap.pdf [2017,Nov11]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน sirikul
Frame Bottom