Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ทางเดินหายใจตอนบน  ระบบทางเดินหายใจ 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ไข้  เจ็บคอ 

บทนำ

ไข้หวัดหมู หรือ ไข้หวัดใหญ่หมู (Swine flu/influenza หรือ Pig flu/influenza หรือ Hog flu/influenza) คือ โรคไข้หวัดใหญ่ที่เกิดจากเชื้อไวรัสไข้หวัดหมู (Swine influenza virus ซึ่งเรียกย่อว่า SIV หรืออีกชื่อคือ Swine-origin influenza virus ซึ่งเรียกย่อว่า S-OIV)

เชื้อไวรัสไข้หวัดหมู เป็นเชื้อไวรัสกลุ่มเดียวกับเชื้อไวรัสไข้หวัดใหญ่ (Influenza virus) ซึ่งที่เรารู้จักกันดี คือกลุ่มไวรัสที่เรียกว่า Orthomyxoviridae

ไวรัสไข้หวัดใหญ่แบ่งเป็น 3 ชนิด คือ ไวรัสไข้หวัดใหญ่เอ (Influenzavirus A) ไวรัสไข้หวัดใหญ่ บี (Influenzavirus B) และไวรัสไข้หวัดใหญ่ ซี (Influenzavirus C)

ไข้หวัดหมู

ไวรัสไข้หวัดใหญ่ เอ เป็นไวรัสที่พบได้บ่อยที่สุด มีได้หลายสายพันธุ์ย่อย ซึ่งมีระดับความรุนแรงโรคต่างๆกัน และพบก่อให้เกิดการระบาดไปทั่วโลก (Pandemic หรือ การระบาดทั่ว) ได้เป็นระยะๆ พบก่อโรคไข้หวัดใหญ่ได้ในคน และในสัตว์หลายชนิดที่มีความเกี่ยวพันกับคน คือ ในนก (ไข้หวัดนก) และในหมู (ไข้หวัดในหมู ซึ่งอาจติดต่อมาสู่คนได้) ไวรัสไข้หวัดใหญ่ เอ มีหลากหลายสายพันธุ์ย่อย โดยแบ่งสายพันธุ์ย่อยตามชนิดโปรตีน 2 ชนิดที่พบในไว รัส คือ H (Hemagglutinin) และ N (Neuraminidase) เช่น

ไวรัสไข้หวัดใหญ่ บี เป็นไวรัสที่พบว่าไม่ค่อยก่อโรค เมื่อก่อโรคมักพบ เฉพาะในคน แต่มีรายงานพบได้ใน แมวน้ำ และในตัว เฟอร์เรต (Ferret) เป็นไวรัสที่รุนแรงน้อยกว่าสายพันธุ์ เอ มาก จึงคาดว่าไม่น่าก่อให้เกิดการระบาดไปทั่วโลกได้

ไวรัสไข้หวัดใหญ่ ซี เป็นไวรัสที่ก่อโรคไข้หวัดใหญ่ได้ทั้งใน คน หมู และสุนัข พบก่อโรคได้น้อยกว่า สายพันธุ์ เอ และ บี สามารถก่อการระบาดของโรคได้แต่ไม่รุนแรง อาจเป็นการระ บาดทั่วโลกได้เหมือนสายพันธุ์ เอ

ไข้หวัดในหมู เกิดได้จากไวรัสไข้หวัดใหญ่ เอ และ ซี โดยไวรัสไข้หวัดใหญ่ เอ ที่พบในหมู คือ สายพันธุ์ H1N1, H1N2, H2N3, H3N1, และ H3N2 แต่ที่พบก่อโรคในหมูได้บ่อยทั่วโลก คือ สายพันธุ์ H1N1, H1N2, และ H3N2

โรคไข้หวัดใหญ่ทุกชนิด ทุกสายพันธุ์ รวมทั้งไข้หวัดหมู เป็นโรคที่ติดต่อแพร่กระจายได้ง่ายและรวดเร็วมาก ทางการสัมผัสใกล้ชิด คลุกคลี การสัมผัสสารคัดหลั่ง เช่น น้ำมูก น้ำลาย และได้รับไวรัสจากละอองอากาศ เช่น จากการไอ การจาม จากผู้ที่ป่วยเป็นโรค หรือจากสัตว์ที่ป่วยเป็นโรค

โดยทั่วไป ไข้หวัดหมู มักแพร่ระบาดติดต่อกันในหมู่หมูด้วยกัน ไม่ติดต่อสู่คน แต่สามารถติดต่อสู่คนได้ เมื่อคนๆนั้นใกล้ชิดกับหมูที่ติดโรค เช่น คนเลี้ยงหมู และสัตวแพทย์ที่ดู แลหมู และเมื่อคนเกิดไข้หวัดหมู ก็สามารถติดต่อจากคนสู่คนได้ นอกจากนั้น ไข้หวัดในคนก็สามารถติดต่อสู่หมูได้เช่นกัน และด้วยวิธีการเดียวกันกับที่คนติดเชื้อไวรัสจากหมู ซึ่งเมื่อมีการติดโรคระหว่างหมูสู่คน หรือ คนสู่หมู เรียกว่า Zoonotic swine flu/influenza

ไข้หวัดหมูเกิดได้อย่างไร? ติดต่อได้อย่างไร?

ไข้หวัดหมูในหมู่หมู : เชื่อว่า มีหมู ทั้งหมูป่า หมูบ้าน และหมูในฟาร์ม เป็นรังโรค แต่บ่อยครั้งไวรัสเหล่านี้จะมีความรุนแรงขึ้น จนก่อให้หมูเกิดเป็นไข้หวัดใหญ่ได้

ไข้หวัดใหญ่ในหมู่หมู เกิดจากการสัมผัสใกล้ชิด การสัมผัสสารคัดหลั่ง น้ำมูก น้ำลาย หรือละอองไวรัสในอากาศจากการไอ จาม จึงเกิดการติดต่อจากเชื้อไวรัสของหมูที่เป็นโรคกับหมูไม่เป็นโรคในการเลี้ยงดู หรือในฟาร์ม เช่น ใช้จมูกดุนกัน หรือในการส่งหมู ซึ่งโรคระบาดนี้จะเกิดได้รวดเร็วมาก ภายใน 2-3 วันหมูเกือบทุกตัวในฟาร์มก็ติดโรคเกือบหมด

อย่างไรก็ตาเชื้อไวรัสไม่สามารถติดต่อผ่านทางการกินเนื้อหมูที่เป็นโรค ดังนั้น การกินเนื้อหมูที่เป็นโรคจึงปลอดภัย เพราะไข้หวัดหมูเป็นโรคติดต่อทางอากาศ (Airborne infection) ไม่ใช่โรคติดต่อทางอาหาร หรือน้ำดื่ม (Foodborne infection)

อนึ่ง ไข้หวัดใหญ่ทั้งในหมู ในนก และในคน สามารถติดต่อกันได้ และสามารถเปลี่ยน แปลงสายพันธุ์ผสมกันได้ เช่น ที่เคยมีไข้หวัดนกระบาดในหมู ในจีน และในเวียตนาม โดยเป็นไข้หวัดนกสายพันธุ์ H3N2 และต่อมาพบว่ามีหมูติดเชื้อไวรัสไข้หวัดนกสายพันธุ์ H5N1 ในจีนและในอินโดนีเซีย

ไข้หวัดหมูในคน : ไข้หวัดหมูในหมูจะติดต่อสู่คนได้มักต้องเป็นคนที่ใกล้ชิด คลุกคลีกับหมู และมีโอกาสสัมผัสน้ำมูกน้ำลาย และละอองการไอ จามของหมู ซึ่ง คือ คนเลี้ยงหมูนั่นเอง นอกจากนั้นผู้ที่มีโอกาสติดไข้หวัดหมูจากหมูรองลงมา คือ สัตวแพทย์ที่ดูแลหมู ซึ่งเมื่อติดไข้ หวัดหมูจากหมูแล้ว คนๆนั้นก็แพร่กระจายเชื้อไวรัสไข้หวัดหมูสู่คนอื่นๆ ด้วยวิธีการเดียวกับการแพร่กระจายติดต่อของไข้หวัดใหญ่ที่เรารู้จักกันดี ซึ่งคือไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล และถ้าเกิดเป็นสายพันธุ์ที่รุนแรง ก็อาจก่อให้เกิดการระบาดของไข้หวัดหมูไปในสถานที่ต่างๆได้ เช่น การระบาดในสหรัฐอเมริกาในปี พ.ศ. 2541 และในฟิลิบปีนส์ในปี พ.ศ. 2550 ทั้งนี้การติดต่อ/ระ บาดจากคนสู่คน คือ การสัมผัสน้ำมูกน้ำลาย การคลุกคลี และการสัมผัสไวรัสในละอองอากาศจากการไอ จาม หัวเราะของคนเป็นโรคนี้

ไข้หวัดหมูมีอาการอย่างไร?

ไข้หวัดหมูที่รุนแรงมีอาการอย่างไร?

ไข้หวัดหมูที่รุนแรงจะมีอาการดังนี้ คือ

ใครมีปัจจัยเสี่ยงที่จะมีอาการรุนแรงเมื่อเป็นไข้หวัดหมู?

ผู้ที่ติดเชื้อไข้หวัดหมูแล้วมีโอกาสที่จะเกิดอาการรุนแรงได้ หรือที่เรียกว่า กลุ่มเสี่ยง (High risk group) จะเป็นกลุ่มเสี่ยงเดียวกับในผู้ป่วยไข้หวัดใหญ่ทั่วไป หรือไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล ซึ่งได้แก่

แพทย์วินิจฉัยไข้หวัดหมูได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยไข้หวัดหมูในคนได้ด้วยวิธีการเดียวกับการวินิจฉัยไข้หวัดใหญ่ทุกชนิดซึ่ง คือ จากประวัติอาการ ประวัติสัมผัสโรค การระบาดในครอบครัว ชุมชน หรือในโรงเรียน ประวัติการทำงาน หรือการสัมผัสหมู การตรวจร่างกาย การตรวจเชื้อจากสารคัดหลั่ง เช่น จากโพรงจมูก ลำคอ และลำคอส่วนโพรงหลังจมูกทางห้องปฏิบัติการ ซึ่งอาจด้วยวิธีเบื้องต้นที่รู้ผลได้รวดเร็วภายในระยะเวลาประมาณ 15 นาที แต่ความแม่นยำน้อย ที่เรียกว่า Rapid influenza test หรือการตรวจเชื้อไวรัสด้วยวิธีการที่เรียกว่า พีซีอาร์ (PCR) ซึ่งมีความถูกต้องสูงกว่า แต่มักได้ผลภายใน 2-3 วัน

รักษาไข้หวัดหมูอย่างไร?

แนวทางการรักษาไข้หวัดหมูเช่นเดียวกับในไข้หวัดใหญ่ทั่วไป ที่สำคัญคือการรักษาประ คับประคองตามอาการ แต่ในไข้หวัดหมูมียาต้านไวรัสซึ่งอาจมีทั้งยาฉีด ยากิน และยาสูดดม (Inhalation) ซึ่งจะช่วยให้อาการรุนแรงน้อยลงและหายได้เร็วขึ้น ซึ่งยาจะได้ผลดีเมื่อผู้ป่วยได้ รับยาภายใน 2-3 วันหลังมีอาการ อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งอาจดื้อต่อยาได้ ซึ่งยาต้านไวรัสที่ใช้รักษาไข้หวัดหมูที่เรารู้จักกันดี คือ ยาทามิฟลู (Tamiflu หรือ Oseltamiver) นอกนั้น เช่น ยา Zanamivir (Relenza), Peramivir, Amantadine, Rimantadine (Flumadine), และ Ribavirin ซึ่งการจะเลือกใช้ยาตัวใด วิธีใด และปริมาณยา (Dose) อย่างไรขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์

อนึ่ง ยาปฏิชีวนะ รักษาโรคหวัด และไข้หวัดใหญ่ทุกชนิดไม่ได้ เพราะไม่สามารถฆ่าเชื้อไวรัสได้ ฆ่าได้แต่เชื้อแบคทีเรีย ดังนั้นจึงใช้ยาปฏิชีวนะรักษาไข้หวัดใหญ่เฉพาะเมื่อเกิดมีการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อนเท่านั้น เช่น ในภาวะเกิดปอดบวมร่วมด้วย เป็นต้น

ไข้หวัดหมูรุนแรงไหม? มีผลข้างเคียงไหม?

โดยทั่วไป ความรุนแรงของไข้หวัดหมูในคนเช่นเดียวกับในไข้หวัดทั่วไป และไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล โดยผู้ป่วยส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องรักษาตัวในโรงพยาบาล และทั้งนี้รวมถึงอัตราการเสียชีวิต ซึ่งจะประมาณ 1-4%

อย่างไรก็ตามความรุนแรงของโรคและอัตราการเสียชีวิตจะสูงขึ้นในกลุ่มเสี่ยงจากการเกิดผลข้างเคียงแทรกซ้อน ซึ่งที่พบบ่อยคือ ปอดบวมจากการติดเชื้อแบคทีเรียแทรกซ้อน ที่พบได้น้อยคือ กล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ และสมองอักเสบ ส่วนในเด็ก ผลข้างเคียงที่อาจพบได้ คือ หูชั้นกลางอักเสบ และไซนัสอักเสบ

ดูแลตนเองอย่างไรเมื่อเป็นไข้หวัดหมู? ควรพบแพทย์เมื่อไร?

การดูแลตนเองเมื่อมีอาการดังกล่าว หรือเมื่อเป็นไข้หวัดหมูเช่นเดียวกับในการดูแลตน เองในไข้หวัดใหญ่ทั่วไป/ไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล ที่สำคัญ คือ

  • หยุดงาน หยุดเรียน อยู่บ้าน แยกตัว ไม่คลุกคลีกับผู้อื่น แยกเครื่องใช้ส่วนตัว จาน ชาม ช้อน แก้วน้ำ ใส่หน้ากากอนามัย (องค์การควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐ อเมริกา/U.S. Centers of Disease Control and Prevention/U.S. CDC แนะนำให้อยู่บ้านตั้งแต่เริ่มมีอาการจนถึงอย่างน้อย 1 วัน หลังไข้ลงจนปกติ)
  • พักผ่อนให้เต็มที่ ดื่มน้ำสะอาดมากๆ อย่างน้อยวันละ 8-10 แก้ว เพื่อป้องกันร่าง กายขาดน้ำ
  • กินยาลดไข้พาราเซตามอล (Paracetamol)
  • ควรพบแพทย์เมื่อ
    • เมื่อเป็นกลุ่มเสี่ยงควรพบแพทย์ภายใน 24-48 ชั่วโมงหลังมีอาการ
    • เมื่อไม่ใช่กลุ่มเสี่ยง ควรพบแพทย์ภายใน 3 วันเมื่อไข้ไม่ลง หรือเมื่ออาการต่างๆเลวลง หรือไม่ดีขึ้น หรือเมื่อกังวลในอาการ
    • กินอาหาร ดื่มน้ำได้น้อย อ่อนเพลียมาก
  • ควรไปโรงพยาบาลฉุกเฉินเมื่อมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการรุนแรงของไข้หวัดหมู

ป้องกันไข้หวัดหมูได้อย่างไร?

การป้องกันไข้หวัดหมูในหมู่หมู คือ การเลี้ยงสัตว์อย่างถูกวิธี มีสุขอนามัย ไม่เลี้ยงอย่างแออัด มีการตรวจสุขภาพหมูตามมาตรฐาน และการฉีดวัคซีนให้หมู

การป้องกันไข้หวัดหมูในคนเลี้ยงหมู ได้แก่ การปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ในการเลี้ยงดูหมู และเมื่อหมูมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ ต้องดูแลรักษาตัวเองไม่ ให้สัมผัส น้ำมูก น้ำลาย ละอองหายใจของหมู ด้วยการสวมใส่เสื้อผ้า และเครื่องป้องกันต่างๆตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ปศุสัตว์ และเมื่อตนเองป่วยมีอาการดังกล่าว การปฏิบัติตนเช่น เดียวกับที่ได้กล่าวแล้วในหัวข้อ การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นไข้หวัดหมู

การป้องกันโรคไข้หวัดหมูในคน เช่นเดียวกับในการป้องกันโรคไข้หวัดใหญ่ทั่วไป/โรคไข้หวัดใหญ่ตามฤดูกาล ซึ่งที่สำคัญ ได้แก่

  • รักษาสุขอนามัยพื้นฐาน (สุขบัญญัติแห่งชาติ)
  • ล้างมือด้วยสบู่และน้ำสะอาดเสมอ เพราะมือจะเป็นตัวสัมผัสเชื้อ และเมื่อมือสัมผัส จมูก ปาก และตา เชื้อจะเข้าสู่ร่างกาย ก่อการติดโรค
  • หลีกเลี่ยงการใช้มือสัมผัส ปาก จมูก ตา
  • ไม่ใช้ ช้อน ส้อม แก้วน้ำ ร่วมกับผู้อื่น
  • พักผ่อนให้เพียงพอ กินอาหารมีประโยชน์ 5 หมู่ให้ครบถ้วนทุกวัน ในปริมาณเหมาะสมที่ไม่ทำให้เกิดโรคอ้วนและน้ำหนักตัวเกิน กินผักและผลไม้ให้มากๆในทุกมื้ออาหาร
  • หลีกเลี่ยงที่แออัด หรือที่สาธารณะ โดยเฉพาะในช่วงมีการระบาดของโรค
  • ไอ จาม ต้องปิดปาก ปิดจมูก สั่งน้ำมูกโดยใช้ทิชชูเสมอ และทิ้งในถังขยะเสมอ
  • รู้จักใช้หน้ากากอนามัย ซึ่งในหลักการ คนที่ควรใช้หน้ากากอนามัย คือ คนที่ป่วย แต่ในบ้านเรา คนป่วยยังไม่ยอมใช้ ดังนั้นปลอดภัยไว้ก่อน ด้วยการใช้หน้ากากอนามัยในช่วงมีการระบาดของโรค และเราต้องเข้าไปอยู่ในที่แออัด
  • ดูแลสังคมเพื่อป้องกันการระบาดของโรค โดยเมื่อมีไข้ไม่ว่าจากสาเหตุใด ควรอยู่กับบ้าน (ยกเว้นไปหาแพทย์) จนกว่าไข้จะลงปกติแล้วอย่างน้อย 1 วัน และเมื่อมีอาการไอ ควรใช้หน้ากากอนามัยเสมอทั้งเมื่ออยู่ในบ้านและเมื่อออกจากบ้าน
  • รับฟังข่าวสารเสมอเพื่อการฉีดวัคซีนป้องกันไข้หวัดต่างๆตามคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุข

บรรณานุกรม

  1. Braunwald, E., Fauci, A., Kasper, L., Hauser, S., Longo, D., and Jameson, J. (2001). Harrison’s principles of internal medicine (15th ed.). New York: McGraw-Hill
  2. Erlikh, I. et al. (2010). Management of influenza. Am Fam Physician. 82,1087-1095.
  3. H1N1 influenza (Swine flu) http://emedicine.medscape.com/article/1807048-overview#showall [2013,April18].
  4. Influenza http://en.wikipedia.org/wiki/Influenza [2013,April18].
  5. Information on swine influenza/variant influenza virus http://www.cdc.gov/flu/swineflu/ [2013,April17].
  6. Swine influenza http://en.wikipedia.org/wiki/Swine_influenza [2013,April18].
  7. Swine influenza http://eden.lsu.edu/Topics/AgDisasters/SwineInfluenza/Pages/default.aspx [2013,A


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 3 คน pit-asus KJ111 Aci
Frame Bottom