Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  ไขสันหลัง  ระบบมะเร็งวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

แขนขาอ่อนแรง  ปวดศีรษะรุนแรง 

บทนำ

ไกลโอมา (Glioma) เป็นเนื้องอกชนิดหนึ่งของเซลล์สมองหรือของเซลล์ไขสันหลังที่เรียกว่าเซลล์เกลีย (Glia cell) พบได้ทั้งที่เป็นเนื้องอกชนิดที่ไม่ใช่มะเร็งและเนื้องอกชนิดที่เป็นมะเร็ง

ทั้งนี้ในเนื้องอกสมองและเนื้องอกไขสันหลังชนิดที่ไม่ใช่มะเร็งทั้งหมดจะพบเป็นเนื้องอกชนิดไกลโอมาได้ประมาณ 30% แต่ในเนื้องอกสมองและเนื้องอกไขสันหลังชนิดเป็นมะเร็งจะพบเป็นเนื้องอกมะเร็งชนิดไกลโอมาได้สูงถึงประมาณ 80%

ในสหรัฐอเมริกาพบเนื้องอกไกลโอมาชนิดไม่ใช่มะเร็งรวมทั้งเพศหญิงและเพศชายได้ประ มาณ 0.1 - 0.46 รายต่อประชากร 100,000 คน ในยุโรปพบเนื้องอกไกลโอมาชนิดที่เป็นมะเร็งได้ประมาณ 5 รายต่อประชากร 100,000 คน สำหรับประเทศไทยรายงานจากสถาบันมะเร็งแห่งชาติในปีพ.ศ. 2553 (ผู้ป่วยช่วง พ.ศ. 2544 - 2546) ซึ่งเป็นรายงานรวมเนื้องอกที่ไม่ใช่มะเร็งและที่เป็นมะเร็งของสมองและของไขสันหลังทุกชนิด (รวมถึงไกลโอมาด้วย) พบในผู้ชายได้ 2.4 รายต่อประชากรชาย 100,000 คนและในผู้หญิง 1.9 รายต่อประชากรหญิง 100,000 คน

ไกลโอมาพบเกิดได้ในทุกอายุตั้งแต่เด็กไปจนถึงผู้สูงอายุ โดยพบในเพศหญิงและเพศชายได้ใกล้เคียงกัน

เนื้องอกไกลโอมามีกี่ชนิด?

ไกลโอมา

เนื้องอกไกลโอมาแบ่งเป็นหลายชนิดที่พบบ่อยได้แก่

  • Astrocytoma
  • Oligodendroglioma
  • Ependymoma
  • Optic glioma
  • Brain stem glioma
  • และบางครั้งพบหลายๆชนิดเกิดในก้อนเนื้อเดียวกันได้

ทั้งนี้เนื้องอกไกลโอมาทุกชนิดมีธรรมชาติของโรคคล้ายคลึงกัน อาการโรค วิธีวินิจฉัยโรค วิธีตรวจและรักษา รวมถึงการดูแลผู้ป่วย จึงเหมือนๆกัน

อะไรเป็นสาเหตุ/ปัจจัยเสี่ยงเกิดเนื้องอกไกลโอมา?

สาเหตุการเกิดเนื้องอกไกลโอมายังไม่ทราบ แต่พบปัจจัยเสี่ยงได้ดังนี้

เนื้องอกไกลโอมามีอาการอย่างไร?

อาการของเนื้องอกไกลโอมาจะขึ้นกับขนาดก้อนเนื้อ/ขนาดเนื้องอกและตำแหน่งที่เกิดโรค

ก. ขนาดก้อนเนื้อ: เมื่อก้อนเนื้อมีขนาดเล็กผู้ป่วยอาจไม่มีอาการ แต่เมื่อก้อนเนื้อโตขึ้น

ข. ตำแหน่งก้อนเนื้อ: อาการต่างๆเป็นไปตามหน้าที่ของแต่ละตำแหน่งของรอยโรค เช่น

ควรพบแพทย์เมื่อไร?

เมื่อมีอาการดังกล่าวในหัวข้อ อาการ โดยเฉพาะเมื่อปวดศีรษะเรื้อรังและปวดมากๆขึ้นตลอด เวลาและ/หรือมีแขนขาอ่อนแรง ควรพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลเสมอ

แพทย์วินิจฉัยเนื้องอกไกลโอมาได้อย่างไร?

แพทย์วินิจฉัยเนื้องอกไกลโอมาได้จากประวัติอาการ การตรวจร่างกาย การตรวจร่างกายทางระบบประสาท การตรวจภาพสมองด้วยเอกซเรย์คอมพิวเตอร์และ/หรือเอมอาร์ไอ แต่การจะให้ได้ผลและทราบว่าเป็นเซลล์เนื้องอกไกลโอมาชนิดไหนและมีการแบ่งตัว (Grade/G) ของเซลล์เนื้องอกอย่างไร ต้องได้จากการตรวจชิ้นเนื้อจากก้อนเนื้อหลังการผ่าตัดเพื่อการตรวจทางพยาธิวิทยา แต่ในกรณีที่ผ่าตัดไม่ได้ แพทย์อาจใช้เทคนิคเฉพาะเพื่อการตัดชิ้นเนื้อผ่านทางการเจาะกะโหลกศีรษะ

อนึ่ง มีก้อนเนื้อที่เกิดในบางตำแหน่งของสมองหรือของไขสันหลังที่อาจผ่าตัดหรือเจาะ/ตัด ชิ้นเนื้อไม่ได้เพราะเป็นตำแหน่งที่อันตรายสูง อาจทำให้ผู้ป่วยเสียชีวิต (ตาย) ได้จากภาวะเลือดออก และ/หรือสมองบวม หรือไขสันหลังบวมจากการเจาะ/ตรวจหรือจากการผ่าตัด ซึ่งกรณีเช่นนี้ แพทย์จะวินิจฉัยโดยไม่มีผลตรวจทางพยาธิวิทยา และแพทย์จะให้การรักษาด้วยรังสีรักษาเพียงวิธีการเดียวโดยพิจารณายาเคมีบำบัดร่วมด้วยเป็นรายๆไป โดยไม่มีผลตรวจชิ้นเนื้อทางพยาธิวิทยา ใช้เพียงการวินิจฉัยโรคจากทางคลินิก

นอกจากนี้เนื่องจากไกลโอมาเป็นโรคที่ธรรมชาติของโรคมักไม่มีการลุกลามแพร่กระจายไป ยังต่อมน้ำเหลืองและอวัยวะอื่นๆ (พบแพร่กระจายไปปอดและกระดูกได้บ้างแต่พบได้น้อยมากๆ) ดังนั้นจึงไม่มีการตรวจเพิ่มเติมเพื่อการหาระยะโรคเพราะไม่มีการจัดระยะโรค แต่เป็นเพียงการตรวจสุขภาพโดยรวมของผู้ป่วยคือ การตรวจเลือดซีบีซี/CBC การตรวจเลือดดูเบาหวานดูการทำงานของตับและของไต การตรวจปัสสาวะ และการเอกซเรย์ปอดดูโรคของปอดและของหัวใจ

เนื้องอกไกลโอมามีกี่ระยะ?

เนื้องอกไกลโอมาส่วนใหญ่เป็นเนื้องอกที่ไม่ใช่มะเร็ง จึงไม่มีการแพร่กระจาย จึงไม่มีการจัดระยะของโรค ทั่วไปแพทย์จัดระยะโรคตาลักษณะทางคลินิกซึ่งมีความรุนแรงของโรคตั้งแต่น้อยไปหามากคือ

  • ระยะหรือกลุ่มที่โรคสามารถผ่าตัดได้หมด
  • ระยะหรือกลุ่มที่โรคผ่าตัดได้ แต่ผ่าตัดได้ไม่หมด
  • ระยะ/กลุ่มที่โรคที่ผ่าตัดไม่ได้
  • ระยะ/กลุ่มที่โรคย้อนกลับเป็นซ้ำหลังการผ่าตัดและ/หรือหลังรังสีรักษา

นอกจากนั้นแพทย์ยังจะพิจารณาร่วมกับการดูลักษณะการแบ่งตัวของเซลล์เนื้องอกที่ได้จากการตรวจทางพยาธิวิทยาจากก้อนเนื้อ โดยการแบ่งตัวของเซลล์เนื้องอกกลุ่มนี้จะแบ่งเป็น 4 ระดับ (Grade หรือย่อว่า G) ตามการแบ่งตัวจากที่น้อยไปหามาก คือ G1=Well differentiated, G2=Moderated differentiated, G3=Poorly differentiated หรือ Anaplastic และ G4= Undifferentiated หรือเรียกว่า Glioblastoma multiforme ย่อว่า GBM ซึ่งยิ่งเซลล์เนื้องอกมีการแบ่งตัวน้อย โรคจะยิ่งรุนแรงน้อย มีการพยากรณ์โรคที่ดี

เนื้องอกไกลโอมาชนิด G1 และ G2 เรียกรวมกันว่า “Low grade glioma” ซึ่งจัดเป็น “เนื้องอกชนิดที่ไม่ใช่มะเร็ง” แต่ชนิด G3 และ G4 จะเรียกรวมกันว่า “High grade glioma” จะจัดเป็นโรครุนแรงคือเป็น “เนื้องอกชนิดที่เป็นมะเร็ง

รักษาเนื้องอกไกลโอมาอย่างไร?

การรักษาเนื้องอกไกลโอมาขึ้นกับหลายปัจจัยที่สำคัญได้แก่ ขนาดก้อนเนื้อ, ตำแหน่งก้อน เนื้อในสมอง/ไขสันหลัง, การแบ่งตัวของเซลล์เนื้องอก, อายุ และสุขภาพผู้ป่วย

ทั้งนี้การรักษาหลักของเนื้องอกไกลโอมาคือ การผ่าตัด

  • โดยในกรณีที่ผ่าตัดได้ เนื้องอกชนิด G1 และ G2 การรักษาจะเป็นการผ่าตัดวิธีการเดียว แต่ในโรคที่เป็น G3, G4 หรือกรณีโรคย้อนกลับเป็นซ้ำ การรักษามักเป็นการผ่าตัดร่วมกับรังสีรักษา
  • กรณีผ่าตัดไม่ได้ การรักษาจะใช้รังสีรักษาวิธีการเดียว
  • ส่วนยาเคมีบำบัดจะพิจารณาให้ในผู้ป่วยเป็นกรณีไปทั้งในกรณีหลังผ่าตัดและ/หรือใช้ร่วม กับรังสีรักษา เพราะเนื้องอกไกลโอมายังตอบสนองไม่ดีต่อยาเคมีบำบัดที่มีอยู่ในปัจจุบันและยังไม่สามารถรักษาโรคให้หายได้ด้วยยาเคมีบำบัดวิธีการเดียว นอกจากนั้นราคายายังแพงอย่างมาก

อนึ่งการรักษาเนื้องอกไกลโอมาด้วยการใช้ยารักษาตรงเป้าหรือการใช้วัคซีนจากตัวเนื้องอกเองยังอยู่ในการศึกษาวิจัยซึ่งกำลังก้าวหน้าอย่างมาก

มีผลข้างเคียงจากการรักษาอย่างไร?

ผลข้างเคียงจากการรักษาเนื้องอกหรือมะเร็งทุกชนิดที่รวมถึงเนื้องอกไกลโอมาจะเช่นเดียวกันโดยขึ้นกับวิธีรักษาได้แก่

อนึ่ง ผลข้างเคียงจากการรักษาโรคเนื้องอกไกลโอมาจะสูงขึ้นและรุนแรงขึ้นเมื่อ

เนื้องอกไกลโอมามีการพยากรณ์โรคอย่างไร?

การพยากรณ์โรคของเนื้องอกไกลโอมาขึ้นกับ

ทั้งนี้ในกลุ่มผู้ป่วยที่การแบ่งตัวของเซลล์อยู่ที่ระดับ G1, G2 โอกาสอยู่รอดได้ถึง 10 ปีนับจากหลังการวินิจฉัยโรคได้และได้รับการรักษาอยู่ที่ประมาณ 40 - 90%

  • ผู้ป่วย G3 โอกาสอยู่ได้ถึง 5 ปีประมาณ 10 - 15% และ
  • ผู้ป่วย G4 โดยทั่วไปมักอยู่ได้ประมาณ 1 - 2 ปี

เนื้องอกไกลโอมาในอายุตั้งแต่เด็กโตขึ้นไปมักมีโอกาสย้อนกลับเป็นซ้ำหลังการผ่าตัดได้ เสมอโดยเฉพาะในโรคที่การแบ่งตัวของเซลล์ตั้งแต่ระดับ G2 ขึ้นไปและในผู้ป่วยที่ผ่าตัดรอยโรคได้ไม่หมด ซึ่งเมื่อโรคย้อนกลับเป็นซ้ำมีโอกาสที่เซลล์เนื้องอกจะกลายพันธุ์ไปเป็นเซลล์ในระดับ G3, G4 (เป็นมะเร็ง) ได้

เนื้องอกไกลโอมาชนิด G3, G4 ที่เกิดใกล้กับโพรงน้ำในสมอง เซลล์เนื้องอก/เซลล์มะเร็งจะลุกลามแพร่กระจายเข้าน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง (CSF: Cerebrospinal fluid) และสามารถแพร่กระจายตาCSF ไปยังสมองส่วนต่างๆรวมถึงไขสันหลังได้ ส่งผลให้โรครุนแรงรักษายากและมักรักษาได้ไม่หาย แต่การแพร่กระจายนี้พบเกิดได้น้อย

ดูแลตนเองอย่างไร?

เนื่องจากสมองและไขสันหลังเป็นอวัยวะสำคัญมาก การเกิดเนื้องอกถึงแม้จะเป็นชนิดไม่ใช่มะเร็งก็จัดเป็นโรครุนแรงคล้ายการเป็นมะเร็ง รวมทั้งวิธีการที่ใช้รักษาด้วย ดังนั้นการดูแลตนเองและการดูแลผู้ป่วยเนื้องอกไกลโอมาจึงเช่นเดียวกับการดูแลตนเองและการดูแลผู้ป่วยมะเร็งทุกชนิด อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com ในบทความเรื่อง การดูแลตนเองเมื่อป่วยเป็นโรคมะเร็งและการดูแลผู้ป่วยโรคมะเร็ง และในเรื่อง การดูแลตนเอง การดูแลผู้ป่วยเคมีบำบัด

มีวิธีตรวจคัดกรองเนื้องอกไกลโอมาไหม?

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีตรวจคัดกรองให้พบเนื้องอกไกลโอมาตั้งแต่ยังไม่มีอาการ

ป้องกันเนื้องอกไกลโอมาได้อย่างไร?

ปัจจุบันยังไม่มีวิธีป้องกันเนื้องอกไกลโอมาเพราะยังไม่ทราบสาเหตุ แต่การพยายามหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยงที่หลีกเลี่ยงได้ อาจช่วยลดโอกาสเกิดโรคนี้ลงได้บ้างเช่น ลดการใช้โทรศัพท์มือ ถือ ให้ใช้แต่เฉพาะที่จำเป็น เพื่อลดปริมาณรังสีที่ได้รับจากโทรศัพท์มือถือ (อ่านเพิ่มเติมในบท ความเรื่อง รังสีจากโทรศัพท์มือถือ)

บรรณานุกรม

  1. http://en.wikipedia.org/wiki/Glioma [2016,Feb27]
  2. Halperin,E., Wazer, D., Perez,C., and Brady,L. (2013). Principle and practice of radiation oncology.(6th ed). Walter KLUWER/Lippincott Williams & Wilkins. Philadelphia.
  3. Khuhaprema, T. et al. (2010). Cancer in Thailand. Volume. V, 2001-2003. Thai National Cancer Institute.
  4. http://www.medscape.org/viewarticle/564764_2 [2016,Feb27]
  5. Stupp,R. et al.http://annonc.oxfordjournals.org/content/21/suppl_5/v190.full [2016,Feb27]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน sirikul
Frame Bottom