Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

บทนำ

โพลีมิกซิน บี (Polymyxin B) จัดเป็นยาปฏิชีวนะกลุ่มแรกๆที่นำมาใช้ต่อต้านเชื้อแบคทีเรียชนิดแกรมลบ นักวิทยาศาสตร์สกัดยานี้ได้จากแบคทีเรียสายพันธุ์หนึ่งที่มีชื่อว่า Bacillus polymyxa โพลีมิกซิน บี เป็นยาที่มีฤทธิ์กว้างแต่ใช้ได้ไม่ค่อยดีนักกับแบคทีเรียแกรมบวกและยังมีแบคทีเรียแกรมลบบางตัวที่สามารถต่อต้านยานี้ได้เช่น Proteus และ Neisseria

จากการศึกษาด้านการกระจายตัวของยาในร่างกายคนพบว่า โพลีมิกซิน บี มีการดูดซึมจากทาง เดินอาหารต่ำ จึงเป็นเหตุผลที่ยาแผนปัจจุบันตัวนี้จะพบเห็นเป็นลักษณะยาหยอดตา ยาหยอดหู ยาทาเฉพาะที่ และยาฉีดเท่านั้น หากฉีดยาชนิดนี้เข้ากล้ามเนื้อ/เข้ากล้าม (IM, Intramuscular injection) จะพบว่า ตัวยาจะมีปริมาณขึ้นสูงสุดในกระแสเลือดภายในเวลา 2 ชั่วโมง และยาจะค่อยๆแทรกซึมเข้าไปจับกับเซลล์เมมเบรน (Cell membrane, เยื่อหุ้มเซลล์) ในเนื้อเยื่อส่วนต่างๆของร่างกาย ทั้งนี้ร่าง กายต้องใช้เวลาประมาณ 6 ชั่วโมงในการกำจัดยา 50% ออกจากกระแสเลือดโดยผ่านไปกับปัสสาวะ

สำหรับประเทศไทยเราจะพบเห็นยาโพลีมิกซิน บี ผสมร่วมกับยาตัวอื่นในหลายสูตรตำรับยา และการเลือกใช้ยาที่เหมาะสมกับอาการเจ็บป่วยควรต้องเป็นไปตามคำสั่งแพทย์เท่านั้น

โพลีมิกซิน บี มีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

โพลีมิกซิน-บี

ยาโพลีมิกซิน บี มีสรรพคุณดังนี้

โพลีมิกซิน บี มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาโพลีมิซิน บี มีกลไกออกฤทธิ์ต่อต้านแบคทีเรีย โดยตัวยาจะเข้าไปจับกับเซลล์เมมเบรน/เยื่อหุ้มเซลล์ของแบคทีเรีย โดยเลือกจับกับส่วนที่เรียกว่า ฟอสโฟลิพิด (Phospholipids) และจะเกิดการก่อกวนสมดุลของน้ำในตัวแบคทีเรียจนทำให้เยื่อหุ้มเซลล์ของแบคทีเรียแตกออก ส่งผลให้แบคทีเรียตายลงในที่สุด

โพลีมิกซิน บี มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาโพลีมิกซิน บี มีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้เช่น

โพลีมิกซิน บี มีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาโพลีมิกซิน บี มีขนาดการบริหารยา/การใช้ยาดังนี้เช่น

ก. สำหรับการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดที่ตอบสนองกับโพลีมิกซิน บี (Susceptible infections): ยาฉีด:

  • ผู้ใหญ่: หยดยาเข้าหลอดเลือดดำ 15,000 - 25,000 ยูนิต/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/วันโดยแบ่งให้ทุก 12 ชั่วโมง หรือฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 25,000 - 30,000 ยูนิต/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม/วันโดยแบ่งให้ทุก 4 - 6 ชั่วโมง

อนึ่ง: ขนาดสูงสุดของการใช้ยานี้ ต้องไม่เกิน 2,000,000 ยูนิต/วัน

ข. สำหรับการติดเชื้อที่ตา: ยาหยอดตา/ยาป้ายตา:

  • ผู้ใหญ่: ใช้ยานี้ที่มีส่วนผสมของ Neomycin และ Dexamethasone ร่วมด้วย หยอดตาข้างมีอาการ 1 - 2 หยดวันละ 4 - 6 ครั้ง หรือในกรณีที่มีการติดเชื้อรุนแรงอาจต้องหยอดยาทุกชั่วโมง หากเป็นขี้ผึ้งป้ายตาให้ป้ายตาวันละ 3 - 4 ครั้งหรือใช้ยาตามแพทย์สั่ง

ค. สำหรับการติดเชื้อที่หู: ยาหยอดหู:

  • ผู้ใหญ่: หยอดหูข้างที่อักเสบ/ติดเชื้อ 4 - 5 หยดวันละ 2 - 4 ครั้งเป็นเวลา 10 วันหรือตามแพทย์สั่ง

ง. สำหรับการติดเชื้อที่ผิวหนัง: ยาทาแผลชนิดขี้ผึ้ง:

*****หมายเหตุ

  • เด็ก: ความปลอดภัยและประสิทธิภาพการใช้ยานี้ในผู้ป่วยเด็กหลายสูตรตำรับยา ยังไม่ได้รับการศึกษายืนยันที่แน่ชัด ดังนั้นการใช้ยานี้กับเด็กต้องขึ้นกับดุลยพินิจของแพทย์เท่านั้น โดยพิจารณาเป็นกรณีไป
  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร ก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาโพลีมิซิน บี ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมหยอดยา/ทายาควรทำอย่างไร?

หากลืมใช้ยาโพลีมิกซิน บี สามารถหยอดยา/ทายาเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการหยอดยา/ทายาในเวลาถัดไป ให้หยอดยา/ทายาตามปกติ ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณการหยอดยา/ทายาเป็น 2 เท่า

โพลีมิกซิน บี มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาโพลีมิกซิน บี สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง) ดังนี้เช่น

ก. ยารูปแบบของการฉีด: อาจก่อให้เกิดอาการ วิงเวียน ความรู้สึกสัมผัสเพี้ยน กล้ามเนื้ออ่อนแรง ง่วงนอน สับสน เกิดอาการชัก หายใจติดขัด/หายใจลำบากหรือหยุดหายใจ ไตอักเสบ คลื่นไส้ อาเจียน เกลือแร่ในร่างกายขาดสมดุล

ข. รูปแบบของยาทาเฉพาะที่: อาจมีภาวะผื่นคัน หากทายาปริมาณมากในบริเวณบาดแผลที่มีรอยแตกของผิวหนัง อาจเกิดการดูดซึมตัวยาเข้ากระแสเลือดจนเกิดภาวะพิษของยาขึ้นได้

ค. ในรูปแบบของยาหยอดหู: อาจพบอาการหูดับหรือไม่ได้ยินเสียง หากมีอาการดังกล่าวให้หยุดการใช้ยานี้ทันที แล้วรีบไปพบแพทย์/ไปโรงพยาบาล

ง. ในรูปแบบของยาหยอดตา: อาจพบอาการระคายเคืองขณะหยอดตา คัน ตาแดง ขอบตาบวม

มีข้อควรระวังการใช้โพลีมิกซิน บี อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาโพลีมิกซิน บี ดังนี้เช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยานี้
  • ห้ามใช้ยานี้กับผู้ที่มีภาวะแก้วหูทะลุ
  • ระวังการใช้ยานี้กับหญิงตั้งครรภ์และหญิงที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร การใช้ยาในผู้ป่วยกลุ่มนี้ ต้องมีคำสั่งจากแพทย์เท่านั้น
  • การใช้ยาฉีดโพลีมิกซิน บี ให้กับคนไข้ต้องเฝ้าระวังการทำงานของไตว่ายังปกติดีหรือไม่
  • ระวังการใช้ยานี้ชนิดทาเฉพาะที่ปริมาณมากๆในบริเวณแผลเปิด เพราะอาจเกิดการดูดซึมยาเข้าสู่ระบบภายในร่างกายจนเกิดพิษจากยาขึ้นได้
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาโพลีมิกซิน บี ด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

โพลีมิกซิน บี มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาโพลีมิกซิน บี มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

ควรเก็บรักษาโพลีมิกซิน บี อย่างไร?

ควรเก็บรักษาโพลีมิกซิน บี ดังนี้

  • สำหรับยาหยอดตา: เก็บภายใต้อุณหภูมิ 2 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius)
  • สำหรับยาหยอดหู: เก็บภายใต้อุณหภูมิ 15 - 25 องศาเซลเซียส
  • สำหรับยาทาเฉพาะที่: เก็บภายใต้อุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส
  • อนึ่ง ห้ามเก็บยาทุกประเภทในช่องแช่แข็งของตู้เย็น ไม่เก็บยาในห้องน้ำ เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

โพลีมิกซิน บี มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาโพลีมิกซิน บี ที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Banocin (แบโนซิน) Nakornpatana
My-B (มาย-บี) Greater Pharma
Maxitrol (แม็กซิทรอล) Alcon
Polyoph (โพลีออฟ) Seng Thai
Polymyxin B inj (โพลีมิกซิน บี อินเจ็คชั่น) SteriMAX Inc
S.M. Oto (เอส.เอ็ม. โอโต) S M Pharma
Terramycin (เทอร์รามายซิน) Pfizer
Terramycin Topical (เทอร์รามายซิน ทอปิคอล) Pfizer
Xanalin (ซานาลิน) Silom Medical

บรรณานุกรม

1 http://en.wikipedia.org/wiki/Polymyxin_B [2015,Jan17]
2 http://www.mims.com/usa/drug/info/polymyxin%20b/?type=full&mtype=generic#Actions [2015,Jan17]
3 http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=polymyxin+bc [2015,Jan17]
4 http://www.drugs.com/drug-interactions/polymyxin-b-index.html?filter=3&generic_only= [2015,Jan17]
5 http://www.sterimaxinc.com/products/polymyxin-b [2015,Jan17]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน Apple0049
Frame Bottom