Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

คลื่นไส้อาเจียนจากยาเคมีบำบัด 

บทนำ

ยาโดลาซีตรอน (Dolasetron หรือ Dolasetron mesylate) เป็นยาในกลุ่ม Serotonin 5-HT3 receptor antagonist ทางคลินิกนำมาบำบัดรักษาอาการคลื่นไส้-อาเจียนหลังการผ่าตัด หรือภายหลังการทำเคมีบำบัด ยานี้ใช้ได้กับผู้ใหญ่และเด็กที่มีอายุ 2 ปีขึ้นไป โดยตัวยาจะไปลดการทำงานของเส้นประสาทสมองที่มีชื่อว่า เวกัส (Vagus nerve) ซึ่งมีหน้าที่หลักคือควบคุมการออกเสียงและการกลืน หากเส้นประสาทเวกัสเสียหายจะทำให้การออกเสียงและกลืนอาหารได้ลำบาก และประสาทเวกัสนี้เองที่สามารถกระตุ้นศูนย์ควบคุมการอาเจียนในสมองส่วนท้ายที่เรียกว่า เมดัลลาออบลองกาตา(Medulla oblongata)

รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยาโดลาซีตรอนจะเป็นยาชนิดรับประทานและยาฉีด หลังจากถูกดูดซึมจากระบบทางเดินอาหาร/เข้าสู่กระแสเลือด ตัวยาจะเข้ารวมตัวกับพลาสมาโปรตีนประมาณ 69 - 77% ร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 8.1 ชั่วโมงเพื่อกำจัดตัวยานี้ออกจากกระแสเลือด

มีข้อมูลทางคลินิกซึ่งถือเป็นข้อจำกัดในการใช้ยาโดราซีตรอนที่ผู้บริโภคควรทราบเช่น

  • แพทย์จะไม่ใช้กับผู้ที่เคยมีประวัติแพ้ยาชนิดนี้มาก่อน
  • ผู้ที่มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือมีระดับเกลือโพแทสเซียมในเลือดต่ำ หรือเกลือแมกนีเซียมในเลือดต่ำ ถือเป็นกลุ่มผู้ป่วยที่ห้ามใช้ยาโดลาซีตรอน
  • ห้ามใช้ยาโดลาซีตรอนกับผู้ป่วยที่มีการใช้ยา Apomorphine หรือยา Nilotinib (ยารักษาบางชนิดของมะเร็งเม็ดเลือดขาว) อยู่ก่อนแล้ว
  • ยานี้อาจทำให้มีอาการวิงเวียนหรือง่วงนอน สภาวะดังกล่าวจะยิ่งเพิ่มความรุนแรงมากขึ้นหากผู้ป่วยดื่มสุราหรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เจือปน แพทย์มักจะแนะนำให้ผู้ป่วยเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะใดๆและ/หรือทำงานกับเครื่องจักรขณะที่มีการใช้ยานี้เพราะอาจเกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
  • ห้ามใช้ยานี้นานเกินจากคำสั่งแพทย์
  • ผู้ป่วยกลุ่มสตรีตั้งครรภ์สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตรต้องแจ้งสถานภาพของสุขภาพตนเองดังกล่าวให้แพทย์ทราบทุกครั้ง
  • กลุ่มผู้ป่วยเด็กจะมีโอกาสแพ้ยาชนิดนี้ได้ง่ายกว่าผู้ใหญ่
  • อาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) ที่สามารถพบได้หลังการใช้ยาโดลาซีตรอนจะมีเรื่องวิงเวียน ปวดศีรษะ เหนื่อยง่าย อาการต่างๆเหล่านี้จะค่อยๆดีขึ้นหลังจากหยุดการใช้ยานี้
  • หลังการใช้ยานี้แล้วอาการคลื่นไส้-อาเจียนไม่ทุเลาหรือกลับแย่ลงควรรีบแจ้งแพทย์/มาโรงพยาบาลทันทีเพื่อแพทย์พิจารณาปรับวิธีการรักษา

ปกติเราจะพบเห็นการใช้ยานี้แต่ในสถานพยาบาลเสียเป็นส่วนใหญ่ เพื่อความปลอดภัยต่อตัวผู้ป่วยเองการใช้ยานี้จะต้องเป็นไปตามคำสั่งของแพทย์ผู้ที่ทำการรักษาแต่เพียงผู้เดียว

โดลาซีตรอนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

โดลาซีตรอน

ยาโดลาซีตรอนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

โดลาซีตรอนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาโดลาซีตรอนมีกลไกการออกฤทธ์โดย ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยเข้าจับกับตัวรับ (Receptor) ในสมองที่มีชื่อว่า Serotonin 5-HT3 receptor (Serotonin 5-hydroxytryptamine 3 receptor) จนส่งผลต่อการหลั่งสารสื่อประสาทประเภทเซโรโทนิน (Serotonin) นอกจากนี้ตัวยายังลดการทำงานของเส้นประสาทสมองเวกัส (Vagus nerve) ที่จะไปกระตุ้นศูนย์อาเจียนในสมอง จากกลไกดังกล่าวทำให้เกิดฤทธิ์ยับยั้งการคลื่นไส้-อาเจียนได้ตามสรรพคุณ

โดลาซีตรอนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาโดลาซีตรอนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 50 และ 100 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาฉีด ขนาด 20 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร

โดลาซีตรอนมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาโดลาซีตรอนมีขนาดการบริหารยา/ใช้ยาเช่น

ก. ใช้ป้องกันการคลื่นไส้-อาเจียนก่อนเข้ารับเคมีบำบัด:

  • ผู้ใหญ่: รับประทานยา 100 มิลลิกรัมภายใน 1 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการทำเคมีบำบัด
  • เด็กอายุตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป: รับประทานยา 1.8 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมภายใน 1 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการทำเคมีบำบัด ขนาดรับประทานสูงสุดไม่เกิน 100 มิลลิกรัม

ข. ป้องกันการคลื่นไส้-อาเจียนหลังการผ่าตัด:

  • ผู้ใหญ่: ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำ 12.5 มิลลิกรัมก่อนได้รับยาสลบ 15 นาที
  • เด็กอายุตั้งแต่ 2 ปีขึ้นไป: ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำ 0.35 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมก่อนได้รับยาสลบ 15 นาที หรือใช้เป็นแบบยารับประทานขนาด 1.2 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมภายใน 2 ชั่วโมงก่อนเข้ารับการผ่าตัด โดยขนาดรับประทานสูงสุดต้องไม่เกิน 100 มิลลิกรัม

*อนึ่ง

  • เด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี: ทางคลินิกยังไม่มีข้อมูลด้านผลข้างเคียงจากยานี้ที่ชัดเจนในเด็กกลุ่มนี้ การใช้ยานี้ในเด็กกลุ่มนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีไป
  • การใช้ยานี้ชนิดรับประทานกับเด็กสามารถผสมยากับน้ำผลไม้เช่น น้ำองุ่น น้ำแอปเปิ้ล ทั้งนี้เพื่อกลบรสชาติและทำให้เด็กรับประทานยานี้ได้ง่ายมากขึ้น
  • การใช้ยานี้เพื่อป้องกันการคลื่นไส้อาเจียนกับผู้ป่วยมะเร็งที่ต้องรับการทำเคมีบำบัด แพทย์มักจะใช้เป็นยารับประทานมากกว่าการใช้ยาฉีด ในความเห็นของตัวผู้เขียนบทความนี้เข้าใจว่ายารับประทานจะทำให้เกิดอาการข้างเคียงต่างๆของยานี้ได้ช้ากว่ายาฉีดจึงทำให้ร่างกายผู้ป่วยปรับตัวได้ดีกว่า

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้นไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมยาโดลาซีตรอน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

การใช้ยาโดลาซีตรอนมักกระทำในสถานพยาบาลและมีตารางเวลาการใช้ยาซึ่งเป็นคำสั่งจากแพทย์ จึงถือเป็นเรื่องที่เป็นไปได้ยากที่จะเกิดเหตุการณ์ลืมรับประทานหรือลืมฉีดยานี้ให้กับผู้ป่วย

โดลาซีตรอนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาโดลาซีตรอนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบการทำงานของอวัยวะต่างๆในร่างกายดังนี้เช่น

มีข้อควรระวังการใช้โดลาซีตรอนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาโดลาซีตรอนเข่น

  • ห้ามใช้กับผู้ป่วยที่แพ้ยานี้
  • ห้ามปรับขนาดรับประทานยานี้ด้วยตนเองควรต้องใช้ยานี้ตามคำสั่งแพทย์
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็ก และผู้สูงอายุ โดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ห้ามใช้ยาที่มีสภาพเปลี่ยนแปลงไปจากเดิม
  • รูปแบบยานี้ชนิดรับประทานมักใช้กับผู้ป่วยมะเร็งที่ต้องเข้ารับการทำเคมีบำบัดมากกว่าการใช้ยาฉีด
  • หากพบอาการแพ้ยานี้ต้องรีบแจ้งแพทย์พยาบาล/มาโรงพยาบาลทันที
  • ระวังการเกิดภาวะ Serotonin syndrome จากการใช้ยานี้
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาโดลาซีตรอนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ(อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

โดลาซีตรอนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาโดลาซีตรอนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาโดลาซีตรอนอย่างไร?

สามารถเก็บยาโดลาซีตรอนชนิดรับประทานและชนิดยาฉีดในช่วงอุณหภูมิ 20 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

โดลาซีตรอนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาโดลาซีตรอนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Anzemet (แอนซีเมท)sanofi-aventis

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Dolasetron [2016,Feb20]
  2. http://www.drugs.com/cdi/dolasetron.html [2016,Feb20]
  3. http://www.mims.com/India/drug/info/dolasetron/?type=full&mtype=generic#Dosage [2016,Feb20]
  4. http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2013/020623s010lbl.pdf,020624s023lbl.pdf [2016,Feb20]
  5. http://www.drugs.com/sfx/dolasetron-side-effects.html [2016,Feb20]
  6. http://www.drugs.com/ppa/dolasetron.html [2016,Feb20]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 5 คน Sertthaphong Daw283 Bobby1 hackerza1231 nmaliwan2537
Frame Bottom