Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

รังไข่  อัณฑะ  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

โรคที่ตอบสนองต่อฮอร์โมนเพศ 

บทนำ

ในระบบสืบพันธุ์ของมนุษย์มีการทำงานอย่างสัมพันธ์กันระหว่างฮอร์โมนต่างๆและอวัยวะต่างๆในระบบสืบพันธุ์ ฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง (Gonadotropin-releasing hormone; GnRH) หลั่งออกจากสมองส่วนไฮโปธาลามัสทำให้เกิดการหลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง(Follicle Stimulating Hormone; FSH) และฮอร์โมนลูทิไนซิง (Luteinizing Hormone; LH)จากต่อมใต้สมองเพื่อไปกระตุ้นเนื้อเยื่อฟอลลิเคิล (Follicle) ในรังไข่ให้เกิดการสร้างฮอร์โมนเพศหญิงเอสโตรเจน (Estrogen) ในผู้หญิง ส่วนในชายจะกระตุ้นการเจริญของอัณฑะ สร้างฮอร์ โมนเพศชายเทสโทสเทอโรน (Testosterone) และสร้างอสุจิ

การทำงานของระบบฮอร์โมนทั้งหมดดังกล่าวจะเป็นลักษณะการกระตุ้น (Stimulation) ในช่วงแรกก่อนเกิดวงจรสะท้อนกลับ (Negative Feedback) เมื่อมีปริมาณฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิงมากเกินไป เกิดเป็นการยับยั้งการหลั่งฮอร์โมน FSH และ LH ทำให้การสร้างฮอร์โมนเอส โตรเจนและเทสโทสเทอโรนน้อยลงตามไปด้วย

ยาโกเซอรีลิน (Goserelin หรือ Goserelin acetate) เป็นยาที่มีโครงสร้างคล้ายกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง เมื่อมีการให้ยานี้อย่างต่อเนื่องจะเกิดเป็นลักษณะของวงจรสะท้อนกลับทำให้ลดการสร้างฮอร์โมนเพศในที่สุด ด้วยหลักการนี้จึงนำยานี้มาใช้เป็นยารักษาโรคที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนเพศเช่น โรคมะเร็งต่อมลูกหมาก โรคมะเร็งเต้านม และโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่

ยาโกเซอรีลินเป็นยาควบคุมพิเศษภายใต้พระราชบัญญัติยาของไทย ใช้ได้ในความควบคุมของแพทย์เฉพาะทางเท่านั้น

ยาโกเซอรีลินมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

โกเซอรีลิน

ยาโกเซอรีลินมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ดังต่อไปนี้เช่น

ก. มะเร็งต่อมลูกหมาก

ข. มะเร็งเต้านม

ค. เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)

ง. เนื้องอกมดลูก (Uterine Fibroid)

ยาโกเซอรีลินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาโกเซอรีลินเป็นยาที่มีโครงสร้างคล้ายคลึงกับฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิง (Gonado tropin-releasing hormone) มีกลไกการออกฤทธิ์โดยตัวยาทำให้เกิดการหลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง (Follicle Stimulating Hormone; FSH) และฮอร์โมนลูทิไนซิง (Luteinizing Hor mone; LH) ในระยะเริ่มแรกของการรักษาเมื่อให้ยานี้ต่อเนื่องเรื่อยๆจะเกิดวงจรสะท้อนกลับ (Negative Feedback) เป็นการยับยั้งการหลั่งฮอร์โมน FSH และ LH เมื่อฮอร์โมนสองชนิดนี้ลดลงจึงลดการสร้างฮอร์โมนเพศไปกระตุ้นการเจริญเติบโตของมะเร็งเต้านมหรือมะเร็งต่อมลูกหมากได้

ในส่วนของโรคเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endrometriosis) และเนื้องอกมดลูก (Uterine Fibroid) ยาโกเซอรีลินก็อาศัยหลักการลดการหลั่งฮอร์โมนเมื่อให้ยานี้ไปแล้วระยะหนึ่ง (ประมาณ 2 สัปดาห์) ทำให้ลดการทำงานของรังไข่ทำให้รอยโรคของเยื่อบุโพรงมดลูกที่เจริญผิดที่หรือเซลล์เนื้องอกมดลูกเกิดการฝ่อลง

ยาโกเซอรีลินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาโกเซอริลินที่มีจัดจำหน่ายในประเทศไทยมีรูปแบบเป็นเภสัชภัณฑ์ยาฉีดฝังปราศจากเชื้อในหลอดฉีดยารูปแบบพร้อมฉีด (pre-filled syringe) โดยเป็นการฉีดฝังตัวยาใต้ผิวหนังมี 2 ความแรงของยาคือ 3.6 มิลลิกรัมและชนิดออกฤทธิ์ยาว (Long Acting) ขนาดความแรง 10.8 มิลลิกรัม

ยาโกเซอรีลินมีขนาดหรือวิธีใช้ยาอย่างไร?

ยาโกเซอรีลินเป็นยาฉีดชนิดฝังใต้ผิวหนัง (Implant, subcutaneous) โดยแพทย์หรือพยาบาลจะเป็นผู้ทำการฉีดฝังยาให้แก่ผู้ป่วย ยาฉีดฝังขนาด 3.6 มิลลิกรัมให้บริหารทุกๆ 4 สัปดาห์ ส่วนยาขนาด 10.8 มิลลิกรัมให้บริหารทุกๆ 12 สัปดาห์ ทั้งนี้ขึ้นกับข้อบ่งใช้ ภาวะของผู้ป่วย (เช่น โรคประจำตัวต่างๆ) และดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีๆไป

อนึ่งแพทย์จะเป็นผู้กำหนดระยะเวลาการรักษาขึ้นกับภาวะของผู้ป่วยและการตอบสนองต่อยานี้

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ผู้รักษาได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาโกเซอรีลินควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรเช่น

หากลืมเข้ารับการบริหารยาควรทำอย่างไร?

หากลืมเข้ารับการบริหารยา/ฉีดยาโกเซอรีลินให้ติดต่อสถานพยาบาลที่ทำการรักษาอยู่โดยทันทีเพื่อนัดหมายเข้ารับการบริหารยาโดยเร็วที่สุด

ยาโกเซอรีลินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาโกเซอรีลินอาจก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการไม่พึงประสงค์) อาทิ ปวดหัว/ปวดศีรษะ รู้สึกร้อนวูบวาบ หน้าแดง หรือผิวหนังช่วงลำคอและช่วงอกแดงขึ้น เหนื่อยง่าย ไม่มีแรง ไม่อยากอาหาร/เบื่ออาหาร อาการคัดตึงเต้านมหรือเต้านมขยายใหญ่ขึ้น ความต้องการทางเพศลดลง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ช่องคลอดแห้ง คัน รอบประจำเดือนเปลี่ยนไป มือหรือน่องหรือขาบวม การควบคุมอารมณ์ทำได้ไม่ดี/อารมณ์แปรปรวน นอนไม่หลับ หรือนอนแล้วตื่นยาก เจ็บ คัน หรือบวมบริเวณทีมีการฉีดฝังยานี้ ซึ่งหากเกิดอาการเหล่านี้อย่างต่อเนื่องและ/หรือ มีแนวโน้มว่าจะรุนแรงขึ้นควรรีบแจ้งให้แพทย์ผู้ทำการรักษาทราบ/รีบไปโรงพยาบาลโดยไม่ต้องรอถึงวันนัด

ยาโกเซอรีลินอาจก่อให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์อื่นๆอีกเช่น ปวดบริเวณแขน หลัง คอ และกราม ปวดกระดูก น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น พูดได้ช้าลงหรือพูดลำบาก วิงเวียนเหมือนเป็นลม ปัสสาวะลำบาก/ปัสสาวะขัด อ่อนล้าอย่างรุนแรง ปากแห้ง คลื่นไส้ อาเจียน หรือหากใช้ยานี้แล้ว เกิดอาการแพ้ยาเช่น มีผื่นคันขึ้นตามตัว ริมฝีปากหรือเปลือกตา/หนังตาบวมแดง หรือเกิดอาการหายใจไม่สะดวก/หายใจลำบาก ให้รีบพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลโดยทันที/ฉุกเฉิน

อย่างไรก็ดีผู้ป่วยควรตระหนักว่า การที่แพทย์สั่งใช้ยานี้เนื่องจากแพทย์พิจารณาแล้วเห็นว่ายานี้จะมีประโยชน์ต่อผู้ป่วยมากกว่าโทษหรือกว่าการได้รับผลข้างเคียงจากยานี้ ผู้ป่วยที่ได้รับ ยานี้ส่วนมากมีพบว่าเกิดอาการไม่พีงประสงค์ชนิดรุนแรง ผู้ป่วยจึงควรเฝ้าระวังผลข้างเคียงดังกล่าวที่อาจเกิดขึ้น และรีบแจ้งให้แพทย์ผู้ทำการรักษาทราบ/ไปโรงพยาบาลหากเกิดอาการรุนแรงดังที่กล่าวไปแล้วข้างต้น

มีข้อควรระวังการใช้ยาโกเซอรีลินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาโกเซอรีลินเช่น

  • ไม่ใช้ยานี้กับผู้ป่วยที่แพ้ยานี้
  • หลีกเลี่ยงการใช้ยานี้ในผู้ป่วยที่กำลังตั้งครรภ์ ในบางกรณีแพทย์อาจพิจารณาให้ใช้ยานี้ขณะตั้งครรภ์ได้ อย่างไรก็ดีหากเกิดการตั้งครรภ์ขณะใช้ยานี้ให้รีบแจ้งให้แพทย์ที่ทำการรักษาทราบโดยทันทีเนื่องจากยานี้อาจก่อให้เกิดอันตรายต่อทารกในครรภ์ โดยทั่วไปผู้ป่วยหญิงสามารถตั้งครรภ์ได้ภายหลังการรักษาด้วยยานี้ไปแล้วอย่างน้อย 12 สัปดาห์ ผู้ป่วยควรปรึกษาแพทย์ถึงวิธีการคุมกำเนิดที่เหมาะสมและควรใช้วิธีคุมกำเนิดอื่นที่ไม่ใช่การใช้ฮอร์โมนคุมกำเนิด เช่น การใช้ถุงยางอนามัยชาย เป็นต้น
  • ผู้ป่วยที่กำลังอยู่ระหว่างการให้นมบุตรควรแจ้งให้แพทย์ทราบ ควรหลีกเลี่ยงการให้นมบุตรขณะใช้ยานี้
  • ผู้ป่วยควรได้รับการตรวจความหนาแน่นของมวลกระดูก ระดับของแคลเซียมและคอเลสเตอรอลในเลือดระหว่างการใช้ยานี้
  • ผู้ป่วยชายที่มีความเสี่ยงการเกิดทางเดินปัสสาวะอุดตัน (Ureteric Obstruction, เช่น นิ่วในไต) หรือปวดหลังจากหมอนรองกระดูกสันหลัง ควรได้รับการเฝ้าระวังอย่างใกล้ชิดโดยเฉพาะช่วงหนึ่งเดือนแรกของการได้รับยานี้
  • ผู้ป่วยเบาหวานควรได้รับการตรวจระดับน้ำตาลในเลือดอย่างใกล้ชิดขณะใช้ยานี้ เนื่องจากยานี้อาจมีผลให้ความสามารถในการควบคุมระดับน้ำตาลในในเลือดของร่างกายเปลี่ยนแปลงไป
  • ในผู้ป่วยหญิงอาจเกิดเลือดไหลผิดปกติจากช่องคลอดในช่วงแรกของการรักษาซึ่งอาจเกิดจากการลดลงของระดับฮอร์โมนเอสโตรเจน หากเกิดอย่างต่อเนื่องและไม่มีแนวโน้มว่าเลือดจะหยุดควรรีบแจ้งให้แพทย์ทราบ/รีบไปโรงพยาบาลโดยไม่ต้องรอจนถึงวันนัด

***** อนึ่ง: ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาโกเซอรีลิน) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกชนิดควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ยาโกเซอรีลินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ปัจจุบันยังไม่พบว่ายาโกเซอรีลินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาชนิดอื่นๆอย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ดีผู้ป่วยควรแจ้งให้แพทย์ทราบถึงยาทุกชนิดที่ผู้ป่วยเคยใช้หรือกำลังใช้ร่วมอยู่

เนื่องจากยาโกเซอรีลินอาจทำให้เกิดผลผิดปกติในการตรวจ EKG (QT prolongation) เมื่อใช้ร่วมกับยาบางชนิดเช่น ยารักษากลุ่มอาการโรคหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Antiarrhythmics) เช่น ยาควินิดีน (Quinidine) ยาไดโซไพรไมด์ (Dysopyramide) ยาอะมิโอดาโรน (Amioda rone) ยาโซทาลอล (Sotalol) ยาโดฟีทีไลด์ (Dofelitide) และยาไอบูลิไทด์ (Ibulitide) รวมไปถึงยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย/ยาปฏิชีวนะชนิดยาโมซิฟลอกซาซิน (Moxifloxacin) และยารักษาทางจิตเวชเช่น ยาโคลซาพีน (Clozapine), ยาฮาโลเพอริดอล (Haloperidol), ยาโอแลนซาพีน (Olan zapine), ยาควิไทอาพีน (Quetiapine) เป็นต้น จึงควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาเหล่านี้ร่วมกับยาโกเซอรีลิน

ควรเก็บรักษายาโกเซอรีลินอย่างไร?

โดยทั่วไปควรเก็บรักษายาโกเซอรีลิน ณ อุณหภูมิห้องไม่เกิน 25 องศาเซลเซียส ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นแสงแดด อย่างไรก็ดีควรสอบถามนโยบายการเก็บรักษายาของสถานพยาบาลเพิ่มเติมที่ฝ่ายเภสัชกรรมของแต่ละโรงพยาบาล

ยาโกเซอรีลินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาโกเซอรีลินมียาชื่อการค้าว่า โซลาเด็กซ์ (Zoladex) ผลิตโดยบริษัท แอสตร้าเซนเนก้า (Astrazeneca) แห่งสหราชอาณาจักร และจัดจำหน่ายโดยบริษัท แอสตร้าเซนเนก้า (ประเทศไทย) จำกัด

บรรณานุกรม

  1. American Pharmacists Association. Goserelin, ,Drug Information Handbook with International Trade Names. 2014:23;988-9.
  2. Summary Product Characterization. Zoladex 3.6mg. http://www.medicines.org.uk/emc/medicine/7855 [2016,April9]
  3. MIMS Thailand Online. Zoladex. www.mims.com [2016,April9]
  4. สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ข้อมูลทั่วไปเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ http://wwwapp1.fda.moph.go.th/consumer/conframe.asp [2016,April9]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom