Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

รังไข่  อัณฑะ  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ฮอร์โมนต่อมใต้สมอง 

บทนำ

ฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิ่ง (Gonadotropin releasing hormone) หรือที่เรียกย่อว่า “จีเอ็นอาร์เอช (GnRH)” เป็นฮอร์โมนที่สร้างจากเซลล์ประสาทของสมองส่วนไฮโปธาลามัสทำหน้าที่ในการควบคุมการทำงานของระบบสืบพันธุ์ในมนุษย์ ซึ่งฮอร์โมนนี้จะไปกระตุ้นเนื้อเยื่อส่วนหน้าของต่อมใต้สมอง/ต่อมใต้สมองส่วนหน้าให้หลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง (Follicle stimulating hormone) หรือเรียกย่อว่า “เอฟเอสเอช (FSH )” และฮอร์โมนลูทิไนซิ่ง (Luteiniz ing hormone) หรือเรียกย่อว่า “แอลเอช (LH)” ซึ่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง มีผลกระตุ้นการเจริญเนื้อเยื่อฟอลลิเคิล (Follicle) ที่อยู่ในรังไข่ เพื่อทำให้ฟอลลิเคิลสร้างฮอร์โมนเอสโตรเจน (Estrogen hormone) ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่กระตุ้นการแสดงออกถึงลักษณะของเพศหญิง (เช่น มีเต้านม)

นอกจากนี้ฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง ยังมีผลกระตุ้นการเจริญของอัณฑะและของหลอดสร้างอสุจิ (Seminiferous tubule, อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง กายวิภาคและสรีรวิทยาอวัยวะเพศชาย) ให้สร้างอสุจิในเพศชาย

ส่วนฮอร์โมนลูทิไนซิ่ง กระตุ้นให้เกิดการตกไข่จากฟอลลิเคิลและกระตุ้นให้เกิดคอปัส ลูเทียม (Corpus luteum, เนื้อเยื่อรังไข่ที่สร้างฮอร์โมนเพศหญิงตามวงรอบของประจำเดือน) และสร้างฮอร์โมนโพรเจสเทอโรน (Progesterone hormone) ที่ทำหน้าที่ร่วมกับฮอร์โมนเอส โตรเจนทำให้มีการเปลี่ยนแปลงที่รังไข่และที่เยื่อบุมดลูกเพื่อรอรับการฝังตัวของตัวอ่อน (เอ็ม บริโอ/Embryo)

นอกจากนี้ฮอร์โมนลูทิไนซิ่งยังกระตุ้นให้กลุ่มเซลล์อินเตอร์สติเชียล (Interstitial cell)/เซลล์เลย์ดิก (Leydig cell) สร้างฮอร์โมนเทสทอสเทอโรน (Testosterone) ซึ่งเป็นฮอร์โมนเพศชาย

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิ่ง แบ่งเป็น 2 กลุ่มตามกลไลการออกฤทธิ์คือ ยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง (Gonadotropin releasing hormone agonists) และยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง (Gonadotropin releasing hormone antagonists)

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีสรรพคุณอย่างไร?

โกนาโดโทรปิน-รีลีสซิ่ง-ฮอร์โมน

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีสรรพคุณดังนี้

ก. ยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง นำมาใช้รักษาหลายโรคเช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) เนื้องอกมดลูก (Uterine fibroids) ใช้รักษามะเร็งเต้านมแบบประคับประคอง (Palliative treatment) ในผู้ป่วยหญิงวัยก่อนหมดประจำเดือนและในวัยใกล้หมดประจำเดือน และยังใช้ในการรักษามะเร็งต่อมลูกหมากในผู้ชาย

ข. ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีกลไกการออกฤทธิ์ดังนี้

ก. ยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีกลไกการออกฤทธิ์โดยการจับกับตัวรับ (Receptor) ที่ออกฤทธิ์เหมือนฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ตามธรรมชาติ โดยจะกระตุ้นให้มีการหลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติงและฮอร์โมนลูทิไนซิ่งจากต่อมใต้สมองส่วนหน้าในช่วงแรก จากนั้นอีกประมาณ 10 วันจะส่งผลให้ลดการกระตุ้นต่อมใต้สมองส่วนหน้า จึงมีผลลดการหลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิลสติมิวเลติงและฮอร์โมนลูทิไนซิ่งเป็นผลให้ยับยั้งการสร้างสเตียรอยด์ที่เป็นฮอร์โมนเพศหญิงจากรังไข่ (Ovarian steroidogenesis) ซึ่งก็คือฮอร์โมนเอสโตรเจนและฮอร์โมนโพรเจสเทอโรน และมีผลยับยั้งการเจริญของฟอลลิเคิลอีกด้วย

ข. ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีกลไกการออกฤทธิ์โดยแย่งจับกับตัวรับฮอร์โมนจีเอ็นอาร์เอช (GnRH-receptor) จึงทำให้ฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ตามธรรมชาติไม่สามารถจับตัวรับจีเอ็นอาร์เอชได้ จึงส่งผลให้ยับยั้งการหลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติงและฮอร์โมนลูทิไนซิ่ง

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

ก. ยากระตุ้นยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง:

  • สเปรย์สำหรับพ่นทางจมูก (Inhalation solution) ขนาด 15.75 มิลลิกรัม
  • ยาฉีดที่ออกฤทธิ์ยาวนาน (Depot injection) ขนาด 3.6, 6.6 มิลลิกรัม โดยตัวยาจะค่อยๆถูกปลดปล่อยและถูกดูดซึมจึงทำให้ยาออกฤทธิ์ได้นาน
  • ยาฉีด ขนาด 3.75 มิลลิกรัม/1 มิลลิลิตร
  • ยาผงสำหรับฉีด (ละลายกับสารละลายก่อนฉีด) ขนาด 1.88, 3.75, 7.5, 11.25, 22.5, 45 มิลลิกรัม

ข. ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง:

  • ยาฉีด ขนาด 0.25 มิลลิกรัม/0.5 มิลลิลตร
  • ยาผงสำหรับฉีด (ละลายกับสารละลายก่อนฉีด) ขนาด 0.25, 3 มิลลิกรัม

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีขนาดการใช้อย่างไร?

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีขนาดการใช้ยาดังนี้เช่น

ก. ยากระตุ้นยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง:

ข. ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง:

  • ขนาดยาในผู้ชายสำหรับโรคมะเร็งต่อมลูกหมากระยะลุกลาม (Advanced prostate cancer): ขนาดยาเริ่มต้น (Initial dose) 240 มิลลิกรัมฉีดใต้ผิวหนังโดยแบ่งฉีด 2 ครั้งครั้งละ 120 มิลลิกรัม จากนั้นจึงให้ขนาดยา 80 มิลลิกรัมฉีดใต้ผิวหนังทุกๆ 28 วันเพื่อคงระดับยาในพลาสมาให้อยู่ในช่วงความเข้มข้นที่มีฤทธิ์รักษาตลอดเวลา
  • ขนาดยาในผู้หญิงสำหรับภาวะมีบุตรยาก (Female infertility): ขนาดยา 0.25 มิลลิกรัมฉีดใต้ผิวหนังวันละ 1 ครั้งในช่วงกลางถึงช่วงท้ายของระยะฟอร์ลิคูลาร์ (Follicular phase) ของรังไข่ซึ่งเป็นระยะก่อนไข่ตก จนกระทั่งได้ระดับฮอร์โมนฮิวแมน โคริโอนิก โกนาโดโทรปิน (Human chorionic gonadotropin; HCG, ฮอร์โมนการตั้งครรภ์) ซึ่งใช้ในการกระตุ้นการตกไข่และรักษาภาวะมีบุตรยาก

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมฉีดยาหรือพ่นสเปรย์ทางจมูกควรทำอย่างไร?

หากลืมฉีดยาหรือพ่นสเปรย์ทางจมูกของยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีส ควรปฏิบัติดังนี้

ก. กรณีที่ฉีดยาวันละครั้งและพ่นยาทางจมูกวันละ 3 ครั้ง: เนื่องจากการฉีดยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง จำเป็นต้องใช้ยาตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด หากลืม 1 ครั้งให้รีบฉีดยาหรือพ่นยาทางจมูกทันทีที่นึกได้และให้เริ่มใช้ขนาดยาต่อไปตามเดิม หากลืมฉีดยาหรือพ่นยาทางจมูกใกล้เวลาการให้ยาครั้งถัดไป ไม่ต้องเพิ่มขนาดยาเป็น 2 เท่า แต่ให้ใช้ขนาดยาเดิมตามเวลาที่กำหนดและให้ปรึกษาแพทย์ผู้รักษา

ข. กรณีที่ฉีดยาทุกๆ 28 วันหรือทุกๆ 12 สัปดาห์: หากลืมฉีดยาในวันที่กำหนดให้ฉีดทันทีที่นึกได้ในกรณีที่ฉีดยาเองและรีบปรึกษาแพทย์ผู้รักษา หากการฉีดยาอยู่ภายใต้การดูแลแพทย์ผู้รักษาควรไปตามนัดอย่างเคร่งครัด หากไม่สามารถไปตามกำหนดควรแจ้งให้แพทย์ผู้รักษาทราบ เนื่องจากหากไม่ได้รับยาตามวันและเวลาที่กำหนดอาจทำให้ผลการรักษาไม่ดีเท่าที่ควร

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น

ก. ยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง: อาจมีอาการเช่น ร้อนวูบวาบ (Hot flushes) ซึ่งเป็นอาการข้างเคียงที่พบบ่อย เหงื่อออก เจ็บ/คัดเต้านม มีการเปลี่ยนแปลงขนาดเต้านมใหญ่ขึ้น ช่องคลอดแห้งและมีอาการคัน มีเลือดออกกระปิดประปรอยทางช่องคลอด มีความต้องการทางเพศลดลง ถุงอัณฑะ (ในผู้ชาย) มีขนาดเล็กลง อารมณ์แปรปรวน ซึมเศร้า ซึ่งอาการข้างเคียงดังกล่าวเกิดจากการที่ฮอร์โมนเพศเช่น ฮอร์โมนเอสโตรเจนและเทสทอส เทอโรนในร่างกายลดลง

ข. ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง: อาจมีอาการเช่น ปวดท้อง ปวดศีรษะ คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ซึ่งเป็นอาการจากรังไข่ถูกกระตุ้นให้ทำงานมากเกินไป (Ovarian hyperstimulation syndrome) ซึ่งอาการข้างเคียงดังกล่าวเกิดจากการที่ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีผลยับยั้งการหลั่งฮอร์โมนฟอลลิเคิล สติมิวเลติง และฮอร์โมนลูทิไนซิ่ง

มีข้อควรระวังในการใช้ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง อย่างไร?

มีข้อควรระวังในการใช้ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ดังนี้เช่น

  • ควรใช้ยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีส ซิ่งตามวิธีใช้ที่ระบุบนฉลากยาและตามที่แพทย์สั่งอย่างเคร่งครัด ห้ามเพิ่มหรือลดขนาดยาเอง หากมีข้อสงสัยให้สอบ ถามแพทย์ผู้รักษาหรือเภสัชกร
  • หากมีอาการผิดปกติใดๆในระหว่างใช้ยานี้ ให้รีบปรึกษาแพทย์/ไปโรงพยาบาล เช่น มีผื่น คลื่นไส้ อาเจียน
  • ไม่ควรใช้ยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่งในผู้ที่แพ้ยาดังกล่าว
  • ไม่ควรซื้อยาอื่นรับประทานเองเนื่องจากยาบางชนิดมีผลต่อการออกฤทธิ์ของยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ซึ่งอาจทำให้เพิ่มความเป็นพิษของยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่งได้ หรือทำให้ระดับยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ต่ำกว่าระดับที่ใช้ในการรักษา
  • ยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ถูกจัดตามดัชนีความปลอด ภัยในหญิงตั้งครรภ์ให้อยู่ในกลุ่มเอ็กซ์ (Pregnancy Category X) (อ่านเพิ่มเติมในเว็บ haamor. com เกร็ดยาเรื่อง ดัชนีความปลอดภัยการใช้ยาในหญิงตั้งครรภ์) โดยมีพิษก่อความผิดปกติต่อตัวอ่อนในครรภ์ ดังนั้นหญิงตั้งครรภ์ไม่ควรใช้ยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ระหว่างตั้งครรภ์
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด(รวมถึงยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่งด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกชนิดควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

ก. ยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง มีอันตกริยา/ปฏิกิริยาระหว่างยากับยาอื่นดังต่อไปนี้เช่น ยามีโซริดาซีน (Mesoridazine, ยาทางจิตเวช), ไธโอริดาซีน (Thiorida zine, ยาทางจิตเวช), ไพโมไซด์ (Pimozide, ยาทางจิตเวช), เทอฟีนาดีน (Terfenadine, ยาแก้แพ้), บีไพรดิว (Bepridil, ยาโรคหัวใจ), ซิแซบไพรด์ (Cisapride), สปาร์ฟลอกซาซิน (Sparfloxacin, ยาปฏิชีวนะ), ซาควิ-นาเวียร์ (Saquinavir, ยาต้านไวรัสเอชไอวี) เนื่องจากยาเหล่านี้อาจมีผลทำให้คลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติ ซึ่งยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่งก็อาจก่อให้เกิดคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติได้เช่นกัน ดังนั้นหากได้รับยาเหล่านี้ข้างต้นร่วมกับยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง จึงอาจทำให้ผู้ป่วยมีคลื่นไฟฟ้าหัวใจผิดปกติได้

ข. ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปินรีลีสซิ่ง: ยังไม่พบข้อมูลชัดเจนในเรื่องของปฏิกิริยาระหว่างยานี้กับยาอื่นๆ

ควรเก็บรักษายาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง อย่างไร?

ควรเก็บรักษายาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ดังนี้

  • ยาฉีดและสเปรย์พ่นจมูก: ควรเก็บรักษาที่อุณหภูมิห้อง 25 - 30 องศาเซลเซีย (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในที่แห้ง พ้นแสงแดด และควรเก็บรักษายานี้ให้มิดชิด พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

อนึ่ง:

  • สำหรับยาฉีด สามารถใช้ได้ 14 วันหลังจากเปิดใช้
  • ส่วนสเปรย์พ่นจมูก สามารถใช้ได้ 5 สัปดาห์หลังจากเปิดใช้

ยาฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลิสซิ่ง มีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไร?

ชื่อยาทางการค้าและบริษัทผู้ผลิตยากระตุ้นและยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง ซึ่งมีขายในประเทศไทยเช่น

ก. ยากระตุ้นฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง:

ชื่อการค้า บริษัทที่ผลิต
Zoladex (โซลาเดกซ์) AstraZeneca
Eligard (อีลิการ์ด) Astellas Pharma
Enantone L.P.(อีแนนโทน แอล พี) Takeda
Suprefact Depot (สูพรีแฟก ดีพอท) Sanofi-aventis
Suprefact E (สูพรีแฟก อี) Sanofi-aventis

ข. ยายับยั้งฮอร์โมนโกนาโดโทรปิน รีลีสซิ่ง:

ชื่อการค้า บริษัทที่ผลิต
Orgalutran (ออร์กาลูทราน) MSD
Cetrotide (ซีโตรไทด์) Merck

บรรณานุกรม

1. http://www.drugs.com/drug-class/gonadotropin-releasing-hormone-antagonists.html [2015,March7]
2. http://www.medbroadcast.com/drug_info_details.asp?brand_name_id=1420#.VO75r-3FIqQ [2015,March7]
3. http://www.medscape.com/viewarticle/447779_2 [2015,March7]
4. http://www.micromedexsolutions.com/home/dispatch [2015,March7]
5. https://www.mims.com/THAILAND/drug/info/Zoladex/ [2015,March7]
6. https://www.mims.com/THAILAND/drug/info/Orgalutran/ [2015,March7]
7. http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/meds/a685040.html [2015,March7]
8. http://www.webmd.com/women/endometriosis/gonadotropin-releasing-hormone-agonist-gnrh-a-therapy-for-endometriosis [2015,March7]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน sirikul
Frame Bottom