Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

สมองบวม 

บทนำ

ยาแมนนิทอล (Mannitol) เป็นสารที่มีโครงผลึกแข็งสีขาว มีรสหวานคล้ายน้ำตาลทราย(จึงมีชื่อเรียกสารนี้อีกชื่อว่า Manna sugar) ที่จัดเป็นสารอนุพันธุ์ของน้ำตาลโมเลกุลเดี่ยวที่มีชื่อเรียกว่า แมนโนส (Mannose) แมนนิทอลถูกนำไปใช้ในอุตสาหกรรมอย่างมากมาย แต่อุตสาห กรรมที่ใช้แมนนิทอลมากที่สุดคือ อุตสาหกรรมการผลิตยานั่นเอง

รูปแบบของยาแผนปัจจุบันของยาแมนนิทอลจะเป็นยาชนิดรับประทานและยาฉีด โดยยาแมนนิทอลชนิดรับประทานจะถูกใช้เป็นยาระบาย/ยาแก้ท้องผูก ในขณะที่ยาฉีดจะถูกใช้เพื่อลดความดันของสมองและภาวะสมองบวม โดยใช้กลไกของการขับปัสสาวะเป็นตัวขับน้ำออกจากร่างกายส่งผลให้ความดันในสมองลดลง นอกจากนี้ทางคลินิกยังใช้ยาแมนนิทอลในการรักษาภาวะปัสสาวะน้อยเนื่องจากอาการไตวายเฉียบพลัน (Oliguria) ด้วยประโยชน์ดังกล่าวจึงเป็นเหตุผลเพียงพอที่องค์การอนามัยโลกจะประกาศให้ยาแมนนิทอลเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานสำหรับชุมชนที่สถานพยาบาลต่างๆควรมีสำรองไว้ใช้ช่วยเหลือแก่ผู้เจ็บป่วย

อย่างไรก็ตามยังมีข้อจำกัดบางประการที่ทำให้แพทย์ไม่สามารถใช้ยาแมนนิทอลกับผู้ป่วยบางรายได้อาทิเช่น

นอกจากนั้นการใช้ยาแมนนิทอลกับผู้ป่วยบางกลุ่มก็อาจต้องใช้ความระมัดระวังหรือต้องนำเงื่อนไขทางสุขภาพของผู้ป่วยมาประกอบกันเช่น

ทั้งนี้ผู้ป่วยที่ได้รับยาแมนนิทอลอาจพบอาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) บางอย่างซึ่งถือเป็นเรื่องปกติที่อาจเกิดขึ้นได้เช่น มีการปัสสาวะเพิ่มมากขึ้น คลื่นไส้ อาเจียน และมีน้ำมูกมาก เป็นต้น

แมนนิทอลมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

แมนนิทอล

ยาแมนนิทอลมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

แมนนิทอลมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาแมนนิทอลจัดเป็นยาขับปัสสาวะประเภท Osmotic diuretic โดยตัวยาเมื่อใช้เป็นยาฉีด จะออกฤทธิ์ที่ไต ยับยั้งมิให้ไตดูดน้ำและเกลือแร่ในปัสสาวะกลับเข้าสู่ร่างกายโดยอาศัยแรงดันที่เรียกว่าแรงดันออสโมติก (Osmotic pressure, แรงดันที่ป้องกันไม่ให้ของเหลวในหลอดเลือดหรือในเซลล์ไหลซึมออกนอกหลอดเลือดหรือนอกเซลล์) ทำให้มีการขับปัสสาวะเพิ่มขึ้นและช่วยลดปริมาณน้ำในร่างกายจนส่งผลให้เกิดการลดความดันในกะโหลกศีรษะตามมา

แมนนิทอลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาแมนนิทอลมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาฉีด ขนาดความเข้มข้น 20% ขนาดบรรจุ 250 และ 500 มิลลิลิตร

แมนนิทอลมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ในบทความนี้ขอยกตัวอย่างขนาดการบริหารยา/ใช้ยาแมนนิทอลเฉพาะสำหรับภาวะสมองบวม (Cerebral edema) ดังนี้เช่น

  • ผู้ใหญ่: หยดยาขนาด 0.25 - 2 กรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมเข้าหลอดเลือดดำโดยใช้เวลาหยดยาอย่างน้อย 30 นาทีเป็นอย่างต่ำ
  • เด็ก: ยังไม่มีข้อมูลสนับสนุนความปลอดภัยที่ชัดเจนในการใช้ยานี้ในเด็ก การใช้ยานี้กับผู้ป่วยกลุ่มนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์เป็นกรณีๆไป

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาแมนนิทอล ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

แมนนิทอลมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาแมนนิทอลสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้ เช่น อาจพบอาการแน่นหน้าอก ไอ หายใจลำบาก คัดจมูก เจ็บคอ คลื่นไส้ อาเจียน กระหายน้ำ ปริมาณน้ำและเกลือแร่ในร่างกายขาดภาวะสมดุล วิงเวียน หนาวสั่น มีไข้ หัวใจเต้นเร็ว เจ็บหน้า อก ตาพร่า ลมพิษ ความดันโลหิตต่ำ

มีข้อควรระวังการใช้แมนนิทอลอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาแมนนิทอลเช่น

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาแมนนิทอลด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกชนิดควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

แมนนิทอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาแมนนิทอลมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาแมนนิทอลอย่างไร?

ควรเก็บยาแมนนิทอลในช่วงอุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นแสงแดดและความชื้น ไม่ควรเก็บยาในห้องน้ำ และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

แมนนิทอลมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาแมนนิทอลที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Mannitol Chi Sheng (แมนนิทอล ไค เชง) Chi Sheng
Mannitol Thai Otsuka (แมนนิทอล ไท โอสุกะ) Thai Otsuka
Mannitol 20% ANB (แมนนิทอล 20% เอเอนบี) ANB

บรรณานุกรม

  1. http://www.drugs.com/dosage/mannitol.html#Usual_Adult_Dose_for_Oliguria [2015,Dec19]
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Mannitol [2015,Dec19]
  3. http://www.drugs.com/monograph/mannitol.html [2015,Dec19]
  4. http://www.scribd.com/doc/170498068/%E0%B8%9A%E0%B8%B1%E0%B8%8D%E0%B8%8A%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B8%B2%E0%B8%AB%E0%B8%A5%E0%B8%B1%E0%B8%81%E0%B9%81%E0%B8%AB-%E0%B8%87%E0%B8%8A%E0%B8%B2%E0%B8%95%E0%B8%B4-2556#scribd [2015,Dec19]
  5. http://med.mahidol.ac.th/med/sites/default/files/public/pdf/medicinebook1/Patients%20with%20Oliguria.pdf [2015,Dec19]
  6. http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Mannitol [2015,Dec19]
  7. http://www.drugs.com/drug-interactions/mannitol-index.html?filter=3&generic_only= [2015,Dec19]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom