Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

ลูกตา  จักษุวิทยา 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ตาแห้ง 

บทนำ

ยาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลส (Hydroxypropyl methylcellulose) หรือเรียกสั้นๆว่า “ไฮโปรเมลโลส (Hypromellose)” หรือจะใช้คำย่อว่า “เอชพีเอ็มซี (HPMC)” เป็นสารประเภทโพลีเมอร์กึ่งสังเคราะห์ (Semisynthetic polymer, สารที่มีคุณสมบัติหลากหลายทั้งทางเคมี ฟิสิกส์ และชีววิทยา) ถูกนำมาผสมในเภสัชผลิตภัณฑ์เพื่อเพิ่มประสิทธิผลในการรักษา แต่โดยมากไม่ได้ใช้เป็นสารสำคัญหรือสารออกฤทธิ์ต่อร่างกายที่มีกลไกซับซ้อนมากนัก ลักษณะทั่วไปของสารไฮโปรเมลโลสมีสถานะเป็นผงที่มีสีออกขาวหรืออาจจะเรียกว่าเป็นผงแกรนูล (Granule) ก็ได้ เมื่อนำไปกระจายตัวในน้ำ ไฮโปรเมลโลสจะลอยและแขวนตะกอนหรือที่เราเรียกว่าเป็นสารคอล ลอยด์ (Colloids)

ไฮโปรเมลโลสไม่ใช่สารที่มีพิษ แต่สามารถติดไฟได้ ประโยชน์เชิงอุตสาหกรรมของไฮโปรเมลโลสได้แก่ ใช้เป็นส่วนผสมของกาวติดกระเบื้อง ซีเมนต์ ยิปซั่ม สี และสารเคลือบเงา ใช้กับอุตสาหกรรมอาหาร เครื่องสำอาง น้ำยา/ผลิตภัณฑ์ซักล้างทำความสะอาด และใช้เป็นส่วนประกอบหลักของเภสัชผลิตภัณฑ์ประเภทยาหยอดตาที่เพิ่มความหล่อลื่นให้กับตา รวมถึงเป็นสารช่วยในสูตรตำรับของยาชนิดอื่นๆเช่น ใช้ผสมในยาเม็ดหรือยาแคปซูลชนิดรับประทาน โดยทำตัวเหมือนกาวที่ยึดเกาะผงยาเป็นผลให้การตอกอัดเม็ดทำได้ง่ายขึ้น หรือทำให้การปลดปล่อยของตัวยาในระบบทางเดินอาหารเป็นไปอย่างช้าๆหรือที่เราเรียกสูตรตำรับว่า ยาออกฤทธิ์เนิ่น/ยาออกฤทธิ์ได้นาน(Sustained release)

สำหรับบทความนี้จะขอกล่าวคุณประโยชน์ของไฮโปรเมลโลสในแง่เภสัชภัณฑ์เท่านั้น และในประเทศไทยเราจะรู้จักไฮโปรเมลโลสในรูปแบบผลิตภัณฑ์ของยาหยอดตาหรือที่เรียกว่า น้ำตาเทียม ดังนั้นบทความนี้จะกล่าวถึงเภสัชภัณฑ์นี้เฉพาะที่เป็นยาหยอดตาเท่านั้น

ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เฮชพีเอ็มซี

ยาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีสรรพคุณดังนี้เช่น

  • ใช้เป็นสารหล่อลื่นคล้ายน้ำตาเทียม ช่วยลดอาการระคายเคืองของตา บรรเทาอาการตาแห้ง
  • เป็นส่วนประกอบในสูตรตำรับยาเพื่อทำให้การตอกขึ้นรูปเม็ดยาเป็นไปได้ง่าย
  • ช่วยชะลอการปลดปล่อยตัวยาในระบบทางเดินอาหารทำให้เกิดการออกฤทธิ์แบบค่อยเป็นค่อยไป/ออกฤทธิ์เนิ่น และมีเวลาของการออกฤทธิ์นานยิ่งขึ้น ส่งผลให้ลดความถี่ของการรับประทานยาในสูตรตำรับนั้นๆ

ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีกลไกการออกฤทธิ์ดังนี้คือ

ก. สำหรับยาหยอดตา:

  • ยาไฮโปรเมลโลสจะทำตัวเป็นฟิล์มบางๆที่เคลือบกระจกตาช่วยหล่อลื่นและป้องกันการระคายเคืองที่อาจเกิดขึ้นกับลูกตา
  • ใช้หยอดตาในขณะทำหัตถการของตาโดยจักษุแพทย์

ข. สำหรับสูตรตำรับยาเม็ด - แคปซูลชนิดรับประทาน:

  • สารไฮโปรเมลโลสจะทำตัวเป็นสารยึดเกาะในกระบวนการผลิตยาเม็ด/แคปซูล ทำให้ผงยาตอกเป็นเม็ดง่ายขึ้นหรือผงยาที่จะขึ้นรูปให้เป็นแท่งแกรนูลได้ง่าย และสะดวกต่อการบรรจุลงในแคปซูล
  • ช่วยจำกัดเวลาในการปลดปล่อยตัวยาของสูตรตำรับยาเม็ด/แคปซูลชนิดรับประทาน โดยยาจะค่อยๆดูดซึมน้ำที่ดื่มพร้อมกับการรับประทานยา และเกิดการฟอร์มตัวของสารไฮโปรเมลโลสจนมีลักษณะหนืดข้นอย่างพอเหมาะ พร้อมกับยึดเกาะตัวยาที่อยู่ในระบบทางเดินอาหาร จากนั้นจะค่อยๆ ปลดปล่อยตัวยาทีละน้อยจึงทำให้การออกฤทธิ์ของยานานขึ้น

ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้เช่น

ก. ยาหยอดตาที่มีความเข้มข้นของยาไฮโปรเมลโลส/Hypromellose 2% (2 กรัม/100 มิลลิลิตร)

ข. ยาหยอดตาที่มีส่วนประกอบของยาไฮโปรเมลโลสร่วมกับตัวยาอื่นๆเช่น

ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีขนาดการบริหารยา/การใช้ยาดังนี้เช่น

  • ผู้ใหญ่: หยอดตาครั้งละ 1 - 2 หยดวันละ 3 ครั้ง หรือตามความต้องการ หรือหยอดยาตามคำสั่งของแพทย์
  • เด็ก: ยังไม่มีการศึกษาแน่ชัดถึงผลของยานี้ในเด็กทั้งผลทางการรักษาและผลข้างเคียง ดังนั้นการใช้ยานี้ในเด็กจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้นไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ผู้รักษาได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลส ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมหยอดตาควรทำอย่างไร?

หากลืมหยอดตาด้วยยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลส สามารถหยอดตาเมื่อ นึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการหยอดตาในครั้งถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสอาจก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น อาจทำให้มีอาการตาพร่าบ้างเล็กน้อยหรือรบกวนการมองเห็นในช่วงที่หยอดตา สำหรับผู้ป่วยบางรายหรือน้อยรายที่อาจพบอาการปวดและมีภาวะบวมแดงของตาเกิดขึ้น

มีข้อควรระวังการใช้ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสดังนี้เช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยาไฮโปรเมลโลสหรือแพ้ส่วนประกอบในสูตรตำรับเช่น แพ้สารกันเสีย
  • หลังการหยอดตาด้วยยานี้หากพบอาการปวดแสบ ระคายเคือง บวมแดงในตา หรือมีอาการปวดศีรษะร่วมด้วย ให้หยุดใช้ยาแล้วรีบไปพบแพทย์/ไปโรงพยาบาลทันที
  • ห้ามผู้ป่วยขับขี่ยวดยานพาหนะหรือต้องทำงานกับเครื่องจักรหลังหยอดตาด้วยยานี้หากพบอาการตาพร่า การมองภาพไม่ชัดเจน ควรรอให้การมองเห็นกลับมาเป็นปกติก่อน
  • หากใช้ยาหยอดตานี้ร่วมกับยาหยอดตาชนิดอื่นควรเว้นระยะเวลาห่างกันประมาณ 15 นาที
  • หลีกเลี่ยงการหยอดตาด้วยยานี้พร้อมกับการใส่คอนแทคเลนส์โดยเฉพาะอย่างยิ่งกับสูตร ตำรับที่มีส่วนผสมของ Benzalkonium chloride
  • ห้ามใช้ยานี้ที่เปิดขวดแล้วเกิน 1 เดือน และหลังหยอดตาควรปิดขวดยาให้มิดชิดเพื่อป้องกันการปนเปื้อนจากสภาวะแวดล้อมภายนอก
  • การใช้ยาหยอดตาของสูตรตำรับไฮโปรเมลโลสกับเด็ก สตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร ยังมิได้มีการระบุการใช้อย่างเป็นทางการในทางคลินิก หากต้องการใช้ยานี้กับผู้ป่วยกลุ่มนี้ควรต้องเป็นไปตามคำสั่งของจักษุแพทย์เท่านั้น
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาไฮโปรเมลโลสด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

เนื่องจากยาไฮโปรเมลโลสที่ใช้เป็นยาหยอดตาเป็นเภสัชภัณฑ์ที่ใช้เฉพาะที่ จึงไม่ค่อยก่อ ให้เกิดปฏิกิริยาระหว่างยากับยาชนิดรับประทานใดๆ

ควรเก็บรักษาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสอย่างไร?

ควรเก็บผลิตภัณฑ์น้ำตาเทียมที่รวมถึงยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสภายใต้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่เก็บยาในห้อง น้ำหรือในรถยนต์

ไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาหยอดตาไฮดรอกซีโพรพิลเมทิลเซลลูโลสที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่น และบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Genteal (เจนเทีย) Alcon
Genteal Gel (เจนเทีย เจล) Alcon
Lac-Oph (แลคออฟ) Seng Thai
Natear (เนเทีย) Silom Medical
Opsar Tears (ออฟซ่าเทียร์) Charoon Bhesaj
Opsil Tears (ออฟซิลเทียร์) Silom Medical
Optal-Tears (ออฟตัลลเทียร์) Olan-Kemed
Tears Naturale Free (เทียร์เนเชอเรลฟรี) Alcon
Tears Naturale II (เทียร์เนเชอเรล) Alcon
Vitalux Plus (ไวทาลัค พลัส) Alcon

บรรณานุกรม

1 http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=hypromellose&page=0 [2015,May2]
2 http://en.wikipedia.org/wiki/Hypromellose [2015,May2]
3 http://www.drugs.com/cons/hypromellose-ophthalmic.html [2015,May2]
4 https://www.medicines.org.uk/emc/PIL.23179.latest.pdf [2015,May2]
5 http://www.webmd.com/drugs/2/drug-32846-213/artificial-tearshypromellose/hydroxypropylcelluloseinsertophthalmic/details#side-effects [2015,May2]
6 https://www.medicines.org.uk/emc/medicine/22705 [2015,May2]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน M1441
Frame Bottom