Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม  อาการทางจิตเวช 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

บทนำ

ยาเพอร์เฟนาซีน (Perphenazine) เป็นยาในกลุ่มฟีโนไทอาซีน (Phenothiazine) วงการแพทย์นำมาใช้รักษาอาการทางโรคจิตชนิดจิตเภท (Schizophrenia) อาการไบโพลาร์/อารมณ์สองขั้ว (Bipolar disorder) รวมถึงอาการคลื่นไส้-อาเจียนอย่างรุนแรง โดยตัวยาเพอร์เฟนาซีนจะมีการออกฤทธิ์ที่สมองส่วนที่เรียกว่า ไฮโปธาลามัส (Hypothalamus) ยาเพอร์เฟนาซีนมีฤทธิ์บำบัดอาการทางจิตในระดับกลาง แต่จะมีฤทธิ์แรงกว่ายา Chlopromazine ถึง 5 เท่า การใช้ยานี้ในขนาดต่ำสามารถบำบัดอาการซึมเศร้าได้และอาจใช้ร่วมกับยาต้านโรคซึมเศร้าชนิดอื่น ข้อดีประการหนึ่งของยานี้คือสามารถหยุดการใช้ยาได้เร็วกว่ายาต้านเศร้าอื่นๆ ยาเพอร์เฟนาซีนยังถูกนำไปบำบัดอาการวิตกกังวลและใช้เป็นยากล่อมประสาท/ยาคลายเครียดในผู้ป่วยที่มีประวัติติดสุราหรือยาเสพติดอีกด้วย

รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยาเพอร์เฟนาซีนจะเป็นยารับประทานและยาฉีด โดยสามารถใช้ได้ทั้งกับผู้ใหญ่และเด็ก หลังการดูดซึมจากระบบทางเดินอาหาร ตัวยาจะเข้าสู่กระแสเลือดประมาณ 60 - 80% ตับจะคอยทำลายโครงสร้างโมเลกุลของยาเพอร์เฟนาซีนอย่างต่อเนื่อง ร่างกายต้องใช้เวลาเฉลี่ยประมาณ 8 - 12 ชั่วโมงหรืออาจมากกว่า 20 ชั่วโมงเพื่อกำจัดยานี้โดยผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะและอุจจาระ

ยาเพอร์เฟนาซีนเป็นหนึ่งรายการยาที่ถูกบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติของไทย และมักพบเห็นการใช้ในรูปแบบของยาเม็ดชนิดรับประทานเสียเป็นส่วนมาก

ยาเพอร์เฟนาซีนเป็นยาที่มีประโยชน์ทางคลินิกอย่างมาก อย่างไรก็ตามยังมีข้อจำกัดบางประการที่ทำให้แพทย์ไม่สามารถใช้ยานี้กับผู้ป่วยบางกลุ่มได้หรืออาจต้องใช้ยาโดยเพิ่มความระมัดระวังอื่นๆเป็นพิเศษอย่างเช่น

ยาเพอร์เฟนาซีนยังสามารถทำให้เกิดอาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) ได้เหมือนกับยาอื่นทั่วไปอย่างเช่น อาจทำให้มีอาการท้องผูกหรือไม่ก็ท้องเสีย วิงเวียนและง่วงนอน เป็นต้น

กรณีที่มีการใช้ยาเพอร์เฟนาซีนเกินขนาดสามารถสังเกตได้จากอาการของผู้ป่วยเช่น รู้สึกสับสน หายใจลำบาก หัวใจเต้นเร็วหรือช้าไม่เป็นปกติ สูญเสียการครองสติ มีภาวะกล้ามเนื้อหดเกร็งตัว กระสับกระส่าย เกิดอาการลมชัก ท้องผูกรุนแรง ปวดท้อง ง่วงนอนมาก วิงเวียน ปัสสาวะขัดจนอาจถึงขั้นมีภาวะโคม่า หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบนำตัวผู้ป่วยส่งแพทย์โดยเร็วทันที/ฉุกเฉิน

ยาเพอร์เฟนาซีนจัดอยู่ในหมวดยาอันตราย มีข้อห้ามใช้และข้อควรระวังมากมาย การใช้ยานี้ได้อย่างปลอดภัยจะต้องเป็นไปตามคำสั่งของแพทย์เท่านั้น ผู้บริโภคสามารถสอบถามข้อมูลการใช้ยานี้เพิ่มเติมได้จากแพทย์ผู้รักษาหรือจากเภสัชกรที่ประจำในสถานพยาบาลหรือร้านขายยาได้โดยทั่วไป

เพอร์เฟนาซีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เพอร์เฟนาซีน

ยาเพอร์เฟนาซีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

  • บำบัดอาการทางจิตประสาท/โรคจิต (Psychosis)
  • บำบัดอาการคลื่นไส้ อาเจียนในระดับรุนแรง

เพอร์เฟนาซีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธ์ของยาเพอร์เฟนาซีนคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์ปิดกั้นการทำงานของตัวรับ(Receptor) ในสมองที่มีชื่อว่า โพสไซแนปติก เมโสลิมบิก โดพามิเนอร์จิก รีเซพเตอร์ (Postsynaptic mesolimbic dopaminergic receptors) ส่งผลยับยั้งการหลั่งสารสื่อประสาทของสมองส่วนไฮโปธาลามัสรวมถึงฮอร์โมนบางตัวเช่น ไฮโปไฟเซียล ฮอร์โมน (Hypophyseal hormones) ด้วยกลไกเหล่านี้อาจใช้เป็นเหตุผลทางคลินิกที่ช่วยทำให้อาการของผู้ป่วยที่ได้รับยานี้ดีขึ้น

เพอร์เฟนาซีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเพอร์เฟนาซีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเช่น

  • ยาเม็ดชนิดรับประทานขนาด 2, 4, 8 และ 16 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาฉีดขนาด 5 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร และขนาด 16 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร

เพอร์เฟนาซีนมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาเพอร์เฟนาซีนมีขนาดรับประทานเช่น

ก. สำหรับบำบัดอาการทางจิตประสาท:

  • ผู้ใหญ่: รับประทานยา 4 - 8 มิลลิกรัมวันละ 3 ครั้งก่อนหรือพร้อมอาหารก็ได้
  • เด็กที่มีอายุมากกว่า 12 ปีขึ้นไป : รับประทานยา 4 มิลลิกรัมวันละ 3 ครั้งก่อนหรือพร้อมอาหารก็ได้

ข. สำหรับบรรเทาอาการคลื่นไส้ อาเจียนในระดับที่รุนแรง:

  • ผู้ใหญ่: รับประทานยา 8 - 16 มิลลิกรัม/วันโดยแบ่งรับประทานก่อนหรือพร้อมอาหาร และไม่ควรใช้ยาเกิน 24 มิลลิกรัม/วัน
  • เด็กที่มีอายุมากกว่า 12 ปีขึ้นไป: รับประทานยา 8 มิลลิกรัม/วันโดยแบ่งรับประทานก่อนหรือพร้อมอาหารก็ได้

*อนึ่ง

  • แพทย์จะปรับขนาดรับประทานยานี้ให้น้อยลงเท่าที่สามารถกระทำได้
  • ขนาดรับประทานในเด็กที่มีอายุตั้งแต่ 12 ปีลงมา: ยังไม่มีข้อมูลทางคลินิกมาสนับสนุนความปลอดภัยในการใช้ยานี้ การใช้ยานี้ในเด็กกลุ่มนี้จึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษาเป็นกรณีๆไป

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาเพอร์เฟนาซีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาเพอร์เฟนาซีนสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มขนาดรับประทานเป็น 2 เท่า

อย่างไรก็ตามเพื่อประสิทธิผลของการรักษาควรรับประทานยาเพอร์เฟนาซีนตรงเวลา

เพอร์เฟนาซีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเพอร์เฟนาซีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ต่อระบบอวัยวะต่างๆของร่างกายดังนี้เช่น

มีข้อควรระวังการใช้เพอร์เฟนาซีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเพอร์เฟนาซีนเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยานี้
  • ห้ามรับประทานยานี้พร้อมสุราหรือเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์เป็นส่วนประกอบ
  • ห้ามใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็กที่มีอายุตั้งแต่ 12 ปีลงมา และ ผู้สูงอายุโดยไม่มีคำสั่งจากแพทย์
  • ห้ามรับประทานยานี้เกินจากคำสั่งแพทย์
  • ระวังการเกิดภาวะ Leukopenia (เม็ดเลือดขาวต่ำ) Neutropenia (เม็ดเลือดขาวชนิดneutrophil ต่ำ) และ Agranulocytosis (เม็ดเลือดขาวต่ำอย่างรุนแรง)
  • หลีกเลี่ยงการออกแดดหรืออยู่ในที่ที่มีอากาศร้อนด้วยสุ่มเสี่ยงต่อการเกิดภาวะลมแดด
  • ยานี้จะทำให้ฮอร์โมนโปรแลคติน (Prolactin) จากต่อมใต้สมองเพิ่มสูงขึ้นเป็นผลให้มีน้ำนมไหลและเกิดภาวะเต้านมโต หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบพาผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยา บาลโดยเร็ว/ก่อนนัด
  • ยาเพอร์เฟนาซีนอาจทำให้การควบคุมการทำงานของกล้ามเนื้อของร่างกายเสียสมดุล(เช่น เดินเซ ชัก) โดยเฉพาะการใช้ยานี้กับผู้สูงอายุและสตรี ถึงแม้จะเพิ่งใช้ยานี้โดยเริ่มจากการรับประทานขนาดต่ำๆแล้วก็ตาม หากมีภาวะดังกล่าวต้องรีบพาผู้ป่วยมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลก่อนนัดเพื่อแพทย์พิจารณาปรับวิธีการรักษา
  • หากพบอาการวิงเวียนหลังใช้ยานี้ต้องหลีกเลี่ยงการขับขี่ยวดยานพาหนะต่างๆและ/หรือการทำงานกับเครื่องจักรด้วยเป็นสาเหตุให้เกิดอุบัติเหตุได้ง่าย
  • ปฏิบัติตัวตามคำสั่งแพทย์อย่างเคร่งครัด และมาพบแพทย์/มาโรงพยาบาลตามนัดทุกครั้ง
  • ห้ามแบ่งยาให้ผู้อื่นใช้
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเพอร์เฟนาซีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เพอร์เฟนาซีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเพอร์เฟนาซีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาเพอร์เฟนาซีนอย่างไร

ควรเก็บยาเพอร์เฟนาซีนในช่วงอุณหภูมิ 20 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และไม่เก็บยาในห้องน้ำหรือในรถยนต์

เพอร์เฟนาซีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเพอร์เฟนาซีนทีจำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Conazine (โคนาซีน)Condrugs
Pernamed (เพอร์นาเมด) Medifive
Pernazine (เพอร์นาซีน)Atlantic Lab
Perzine-P (เพอร์ซีน-พี)P P Lab
Porazine (โพราซีน)Pharmasant Lab

บรรณานุกรม

  1. http://en.wikipedia.org/wiki/Phenothiazine [2016,April2]
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Perphenazine [2016,April2]
  3. http://www.drugs.com/dosage/perphenazine.html [2016,April2]
  4. http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=Perphenazine [2016,April2]
  5. http://www.mims.com/Thailand/drug/search?q=perphenazine [2016,April2]
  6. http://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2002/10775s311213s24lbl.pdf [2016,April2]
  7. http://www.drugs.com/drug-interactions/perphenazine-index.html?filter=3&generic_only= [2016,April2]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 5 คน 19321 bigboss47307 Izax hon wanrada monday000
Frame Bottom