Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

บทนำ

ยาเพนิซิลลิน วี (Penicillin V) หรือ ฟีนอกซีเมทิลเพนิซิลลิน (Phenoxymethyl penicillin) ที่แพทย์ไทยมักเรียกย่อว่า Pen V จัดเป็นยาปฏิชีวนะชนิดรับประทาน ไม่จำเป็นต้องพัฒนาเป็นรูปแบบ ยาฉีดด้วยมีโครงสร้างทางเคมีที่ทนต่อกรดในกระเพาะอาหาร เพนิซิลลิน วี ไม่สามารถกำจัดเชื้อแบค ทีเรียที่มีเอนไซม์ต่อต้านหรือทำลายโครงสร้างทางเคมีของยานี้ได้ (Beta-lactamase-producing bacteria) แต่สามารถออกฤทธิ์ได้ดีกับแบคทีเรียแกรมบวก และต่อต้านแบคทีเรียแกรมลบได้ไม่ดีเท่า กับตัวยาเบนซิลเพนิซิลลิน (Benzylpenicillin) ปกติเพนิซิลลิน วี จะใช้รักษาอาการติดเชื้อที่มีระดับความรุนแรงจากระดับต่ำไปจนถึงระดับกลางเช่น การติดเชื้อของทอนซิล (ต่อมทอนซิลอักเสบ) การติดเชื้อที่ผิวหนัง บำบัดการติดเชื้อของโรคแอนแทรกซ์ ฯลฯ แต่ใช้ไม่ค่อยได้ผลเท่าไรนักกับการติดเชื้อที่อยู่ในระดับรุนแรง

มีการศึกษาเรื่องการกระจายตัวของเพนิซิลลิน วี พบว่า ตัวยาสามารถถูกดูดซึมจากระบบทาง เดินอาหารได้ประมาณ 60% ซึ่งเมื่อยาเข้าสู่กระแสเลือดจะจับกับพลาสมาโปรตีนประมาณ 80% ตับจะคอยเปลี่ยนโครงสร้างโมเลกุลของยา และร่างกายต้องใช้เวลา 30 - 60 นาทีเพื่อกำจัดยา 50% ออกจากกระแสเลือดและผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ

องค์การอนามัยโลกได้จัดให้เพนิซิลลิน วี เป็นยาจำเป็นของระบบสาธารณสุขขั้นพื้นฐานของชุมชน คณะกรรมการอาหารและยาของไทยก็ได้บรรจุยาเพนิซิลลิน วี ลงในบัญชียาหลักแห่งชาติ แต่สิ่งที่น่าวิตกในเรื่องการใช้ยาใดๆก็ตามประการหนึ่งคือ การแพ้ยา ซึ่งเพนิซิลลิน วี ก็สามารถกระตุ้นให้เกิดการแพ้ยาได้เช่นกัน ดังนั้นผู้บริโภคไม่ควรจะเลือกหรือหาซื้อยาเพนิซิลลิน วี มารับประทานเอง ควรได้รับการคัดกรองและรับยาตามคำสั่งแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น

เพนิซิลลิน วี มีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เพนิซิลลินวี

ยาเพนิซิลลิน วี มีสรรพคุณดังนี้

เพนิซิลลิน วี มีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาเพนิซิลลิน วี คือ ตัวยาสามารถต่อต้านการเจริญเติบโตของแบคที เรีย โดยตัวยาจะเข้าไปยับยั้งการสร้างสารเปบทิโดกลัยแคน (Peptidoglycan) ซึ่งเป็นตัวประกอบสำ คัญของผนังเซลล์ในแบคทีเรีย จากการก่อกวนนี้ทำให้การสร้างผนังเซลล์ของแบคทีเรียหยุดชะงักจนไม่สามารถเจริญเติบโตหรือแพร่พันธุ์ได้ และทำให้แบคทีเรียตายลงในที่สุด

เพนิซิลลิน วี มีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเพนิซิลลิน วี มีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

  • ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 250 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาแคปซูล ขนาด 250 มิลลิกรัม/แคปซูล
  • ยาแคปซูลชนิดรับประทาน ขนาด 2 และ 4 แสนยูนิตสากล/แคปซูล
  • ยาเม็ดชนิดรับประทาน ขนาด 2, 4 และ 8 แสนยูนิตสากล/เม็ด
  • ยาน้ำแขวนตะกอนชนิดรับประทาน ขนาด 2 แสนยูนิตสากล/5 มิลลิลิตร
  • ยาน้ำแขวนตะกอนชนิดรับประทาน ขนาด 125 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร

เพนิซิลลิน วี มีขนาดรับประทานอย่างไร?

ยาเพนิซิลลิน วี มีขนาดรับประทานดังนี้เช่น

ก.สำหรับป้องกันโรคไข้รูมาติก (Rheumatic fever):

  • ผู้ใหญ่: รับประทาน 250 มิลลิกรัมเช้า - เย็น
  • เด็กที่อายุต่ำกว่า 5 ปี: รับประทาน 125 มิลลิกรัมเช้า - เย็น
  • เด็กที่อายุมากกว่า 5 ปี: รับประทาน 250 มิลลิกรัมเช้า - เย็น

ข.สำหรับการติดเชื้อสเตรปโตค็อกคัสในระบบทางเดินหายใจส่วนต้น (Streptococcal infections of the upper respiratory tract):

  • ผู้ใหญ่: รับประทาน 125 - 250 มิลลิกรัมทุกๆ 6 - 8 ชั่วโมงเป็นเวลา 10 วัน
  • เด็ก: ขนาดรับประทานของยาเพนิซิลลิน วี ในเด็ก ขึ้นกับความรุนแรงของอาการ อายุ และน้ำหนักตัวของเด็ก ดังนั้นการใช้ยานี้และขนาดยาจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

ค.สำหรับคออักเสบจากเชื้อสเตรปโตค็อกคัส (Streptococcal pharyngitis):

  • ผู้ใหญ่: รับประทาน 500 มิลลิกรัม วันละ 3 - 4 ครั้งเป็นเวลา 10 วัน
  • เด็ก: รับประทาน 250 มิลลิกรัม วันละ 2 - 3 ครั้งเป็นเวลา 10 วัน

ง. สำหรับการติดเชื้อนิวโมค็อกคัสในระบบทางเดินหายใจ (Pneumococcal infections of the respiratory tract):

  • ผู้ใหญ่: การติดเชื้อที่ไม่รุนแรงมาก - รุนแรงปานกลาง รับประทาน 250 - 500 มิลลิกรัมทุก 6 ชั่วโมง จนกระทั่งผู้ป่วยไม่มีไข้ เป็นเวลาอย่างน้อยที่สุด 2 วัน
  • เด็ก:ขนาดรับประทานของยาเพนิซิลลิน วี ในเด็กขึ้นกับความรุนแรงของอาการ อายุ และน้ำ หนักตัวของเด็ก ดังนั้นการใช้ยานี้และขนาดยาจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

จ.สำหรับการติดเชื้อสเตรปฟิลโลค็อกคัสที่ผิวหนัง (Staphylococcal infections of the skin and soft tissue):

  • ผู้ใหญ่: รับประทาน 250 - 500 มิลลิกรัมทุก 6 - 8 ชั่วโมง
  • เด็ก: ขนาดรับประทานของยาเพนิซิลลิน วี ในเด็ก ขึ้นกับความรุนแรงของอาการ อายุ และน้ำ หนักตัวของเด็ก ดังนั้นการใช้ยานี้และขนาดยาจึงอยู่ในดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

*****หมายเหตุ:

  • ควรรับประทานยาเพนิซิลลิน วี ในช่วงท้องว่างหรือก่อนอาหารประมาณ 1 ชั่วโมงหรือหลังอาหารประมาณ 2 ชั่วโมง
  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์ หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาเพนิซิลลิน วี ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

เพนิซิลลิน วี มีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเพนิซิลลิน วี สามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง) ได้ดังนี้เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย ผิวหนังอักเสบ ลมพิษ มีไข้ หรืออาจก่อให้เกิดอาการแพ้ยา

มีข้อควรระวังการใช้เพนิซิลลิน วี อย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเพนิซิลลิน วี ดังนี้เช่น

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเพนิซิลลิน วี ด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เพนิซิลลิน วี มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเพนิซิลลิน วี มีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้เช่น

ควรเก็บรักษาเพนิซิลลิน วี อย่างไร?

ควรเก็บยาเพนิซิลลิน วี ที่อุณหภูมิ 20 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) หรืออนุโลมให้เก็บที่อุณหภูมิ 15 - 30 องศาเซลเซียส ห้ามเก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดดความร้อนและความชื้น ห้ามเก็บยาในห้องน้ำ และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

เพนิซิลลินวีมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเพนิซิลลินวีที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Medic-V (เมดิก-วี)Medicpharma
Pen V Atlantic (เพน วี แอทแลนติก)Atlantic
Pen V General Drugs House (เพน วี เจเนอรอล ดรักซ์ เฮาส์)General Drugs House
Pen V Utopian (เพน วี ยูโทเปียน)Utopian
Pen V-Oral Four (เพน วี-ออรอล โฟร์)Utopian
Pen V-Oral Two (เพน วี-ออรอล ทู)Utopian
Penicillin V Osoth (เพนิซิลลิน วี โอสถ)Osoth Interlab
Penvedon (เพนวีดอน)Acdhon
Penvedon Dry Syrup (เพนวีดอน ดราย ไซรัป)Acdhon
Penvelin (เพนวีลิน)The Forty-Two
Penicillin V Asian Union (เพนิซิลลิน วี เอเชียน ยูเนียน)Asian Union
Penveno (เพนวีโน)Milano
Phenoxymethyl Penicillin Asian Pharm (ฟีน็อกซีเมทิล เพนิซิลลิน เอเชียน ฟาร์ม)Asian Pharm

บรรณานุกรม

1. http://en.wikipedia.org/wiki/Penicillin#Medical_uses[2014,Dec27]
2. http://en.wikipedia.org/wiki/Phenoxymethylpenicillin[2014,Dec27]
3. http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/medicine/essential/list/84#item-8578 [2014,Dec27]
4. http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Pen%20V%20Atlantic/ [2014,Dec27]
5. http://www.mims.com/usa/drug/info/phenoxymethylpenicillin/?type=full&mtype=generic#Dosage [2014,Dec27]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ คน
Frame Bottom