Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

บทนำ

นักวิทยาศาสตร์เรียกยาปฏิชีวนะ (Antibiotic) ที่มีส่วนประกอบทางเคมีของสารที่ใช้ฆ่าแบคทีเรียที่เรียกว่า เบต้า-แลคแทม (Beta –lactam) ว่า “ยาปฏิชีวนะ เบต้า- แลคแทม หรือยาเบต้า-แลค แทม หรือยาเบต้า-แลคแทม แอนไทไบโอติก (Beta-lactam antibiotic)” ซึ่งต่อไปในบทความนี้ขอเรียกว่า “เบต้า-แลคแทม

ยากลุ่มนี้จะมีฤทธิ์ต่อต้านเชื้อแบคทีเรียได้หลายชนิด และจัดเป็นยาที่มีจำหน่ายในแทบทุกพื้น ที่ของหลายประเทศทั่วโลกรวมถึงประเทศไทยของเราด้วย อาจแบ่งกลุ่มยาเบต้า-แลคแทมแอนไท ไบโอติคออกเป็นหมวดหมู่ย่อยได้อีกดังนี้

  1. Penams เป็นกลุ่มของยาปฏิชีวนะในกลุ่ม Penicillin ที่มีการออกฤทธิ์แคบ (Narrow spectrum antibiotic รักษาได้เฉพาะโรคที่เกิดจากแบคทีเรียบางชนิด) ไปจนกระทั่งออกฤทธิ์กว้าง (Broad spectrum antibiotic รักษาได้ครอบคลุมโรคที่เกิดจากแบคทีเรียหลากหลายชนิด) ประกอบด้วยตัวยา ดังนี้เช่น Benzathine penicillin, Benzyl penicillin, Phenoxymethyl penicillin, Procaine penicil lin, Cloxacillin, Dicloxacillin, Flucloxacillin, Methicillin, Nafcillin, Oxacillin, Temocillin, Amoxi cillin, Ampicillin, Co-amoxiclav (Amoxicillin & clavulanic acid), Mecillinam, Carbenicillin, Ticarcillin, Azlocillin, Mezlocillin และ Piperacillin
  2. Cephems เป็นกลุ่มยาปฏิชีวนะที่มักจะรู้จักกันในชื่อ Cephalosporin, Cephamycin และ Cephem โดยจะมีโครงสร้างทางเคมีแตกต่างกันออกไปเล็กน้อย ยากลุ่มนี้สามารถออกฤทธิ์ต้านเชื้อแบคทีเรียได้ในระดับกลางๆจนถึงระดับกว้าง ประกอบด้วยตัวยาดังนี้เช่น Cefazolin, Cephalexin, Cephalosporin C, Cephalothin, Cefaclor, Cefamandole, Cefuroxime, Cefotetan, Cefoxitin, Cefixime, Cefotaxime, Cefpodoxime, Ceftazidime, Ceftriaxone, Cefepime, Cefpirome, Ceftobiprole เป็นต้น
  3. Carbapenems และ Penems จัดเป็นยาที่ออกฤทธิ์ในระดับกว้างที่สุด ประกอบด้วยตัวยาดังนี้เช่น Biapenem, Doripenem, Ertapenem, Faropenem, Imipenem, Meropenem, Panipenem, Razupenem, Tebipenem, Thienamycin
  4. Monobactams เป็นกลุ่มยาที่ออกฤทธิ์ต่อเชื้อแบคทีเรียแกรมลบหรือที่เรียกว่า Aerobicgram negative bacteria ประกอบด้วยตัวยาดังนี้เช่น Aztreonam, Tigemonam, Nocardicin A, Tabtoxinine β-lactam
  5. Beta-Lactamase inhibitors จัดเป็นยาปฏิชีวนะที่ขยายผลในการต่อต้านแบคทีเรีย กล่าวคือ ยา กลุ่มนี้จะยับยั้งการทำงานของเอนไซม์ที่มีชื่อว่า เบต้า-แลคแทมเมส (Beta lactamase) ซึ่งเป็นเอนไซม์ที่แบคทีเรียสร้างขึ้นมาเพื่อต่อต้านฤทธิ์ของยาปฏิชีวนะ ตัวยาในหมวดนี้ประกอบด้วย Clavulanic acid, Tazobactam, และ Sulbactam

ยาเบต้า-แลคแทมมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เบต้า-แลคแทม

ยาเบต้า-แลคแทมใช้ป้องกันและบำบัดรักษาอาการป่วยเนื่องมาจากการติดเชื้อแบคทีเรียชนิดแกรมบวกเป็นหลัก และปัจจุบันได้พัฒนาไปถึงขั้นต่อต้านแบคทีเรียที่เป็นชนิดแกรมลบได้แล้ว

ยาเบต้า-แลคแทมมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

ยากลุ่มเบต้า-แลคแทมจะออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้างผนังเซลล์ของเชื้อแบคทีเรีย ทำให้แบคทีเรียหยุดการเจริญเติบโตและตายลงในที่สุด จึงเป็นเหตุผลของฤทธิ์ในการรักษาตามสรรพคุณ

ยาเบต้า-แลคแทมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเบต้า-แลคแทมมีรูปแบบการจัดจำหน่ายดังนี้

  • ยาเม็ด ขนาด 375, 625, 1000 มิลลิกรัม/เม็ด
  • ยาแคปซูล ขนาด 250, 500 มิลลิกรัม/แคปซูล
  • ยาน้ำ ขนาด 125, 156.25, 228.5, 312.5, 457 มิลลิกรัม/5 มิลลิลิตร
  • ยาฉีดที่มีลักษณะเป็นผงแห้งขนาด 1, 1.2 และ 5 ล้านยูนิต/ขวด(ใช้ละลายในน้ำกลั่นปริมาณตามที่ระบุในเอกสารกำกับยา)
  • ยาฉีดที่มีลักษณะเป็นผงแห้งขนาด 1, 1.2 กรัม/ขวด

ยาเบต้า-แลคแทมมีขนาดรับประทานอย่างไร?

ด้วยในกลุ่มยาเบต้า-แลคแทมมีหลายรายการ ขนาดรับประทานจึงขึ้นกับการพิจารณาของแพทย์ โดยต้องอาศัยข้อมูลของตัวผู้ป่วย (เช่น อาการ อายุ โรคประจำตัว ชนิดของเชื้อแบคทีเรีย) รวมกับเลือกใช้ยาให้ตรงตามอาการและให้มีความปลอดภัยมากที่สุด ซึ่งที่สำคัญต้องรับประทานยาตามแพทย์สั่งจนครบถึงแม้อาการจะดีขึ้น (ไม่หยุดยาเองเมื่ออาการดีขึ้น) ทั้งนี้เพื่อป้องกันการดื้อยาของเชื้อแบคทีเรีย ดังนั้นการรับประทานจึงต้องเป็นไปตามคำสั่งของแพทย์ผู้รักษาเท่านั้น

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาเบต้า-แลคแทม ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรดังนี้

หากลืมรับประทานยาควรทำอย่างไร?

หากลืมรับประทานยาเบต้า-แลคแทมสามารถรับประทานเมื่อนึกขึ้นได้ ถ้าเวลาใกล้เคียงกับการรับประทานยาในมื้อถัดไป ไม่จำเป็นต้องเพิ่มปริมาณยาเป็น 2 เท่า

ยาเบต้า-แลคแทมมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาในกลุ่มเบต้า-แลคแทมสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ได้ดังนี้เช่น มีอาการท้องเสีย คลื่นไส้ ผื่นคัน อาจทำให้เกิดการติดเชื้อรากลุ่มแคดิดา (Candida) ในผู้ป่วยได้ อาจมีไข้ ลมพิษ อาเจียน ผิวหนังอักเสบ ลำไส้ใหญ่อักเสบ ชัก หากเป็นพวกยาฉีดอาจทำ ให้เกิดอาการปวดและอักเสบในบริเวณที่มีการฉีดยา

นอกจากนี้ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการแพ้ยา โดยแพ้ข้ามกลุ่มยาได้ด้วย เช่น เคยแพ้ยาเพนิซิลลิน (Penicillin) ก็อาจแพ้ยาเซฟาโลสปอริน (Cephalosporin) ได้เช่นกันด้วยยากลุ่มเบต้า-แลคแทม มีโครงสร้างทางเคมีที่ใกล้เคียงกัน

มีข้อควรระวังการใช้ยาเบต้า-แลคแทมอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเบต้า-แลคแทมดังนี้

***** อนึ่ง ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเบต้า-แลคแทมด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิด และสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้ง ควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

ยาเบต้า-แลคแทมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเบต้า-แลคแทมมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นดังนี้

ควรเก็บรักษายาเบต้า-แลคแทมอย่างไร?

ยาเบต้า-แลคแทมที่เป็น

  • ยาเม็ด ยาแคปซูล ยาน้ำชนิดแขวนตะกอน (ที่เป็นผง ยังไม่ได้ละลายน้ำ) ยาฉีด ควรเก็บภายใต้อุณหภูมิ 25 องศาเซลเซียส (Celsius)
  • แต่ยาน้ำชนิดแขวนตะกอนที่ผสมน้ำแล้วให้เก็บภายใต้อุณหภูมิ 2 - 8 องศาเซลเซียส
  • และยาทุกตัวยาควรเก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไม่ควรเก็บในห้องน้ำ

ยาเบต้า-แลคแทมมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเบต้า-แลคแทมที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Amacin (อะมาซิน) Asian Pharm
Amoxi T.O. (อะม็อกซี ที.โอ.) T. O. Chemicals
Amoxycillin Community Pharm (อะม็อกซีซิลลิน คอมมูนิตี้ ฟาร์ม) Community Pharm PCL
Coamox (คาวม็อกซ์) Community Pharm PCL
Ibiamox (ไอเบียม็อกซ์) Siam Bheasach
Meixil (เมซิล) Meiji
Moxcin (ม็อกซ์ซิน) General Drugs House
Ranoxyl (ราน็อกซิล) Ranbaxy
Servamox (เซอร์วาม็อกซ์) Sandoz
Ammimox (แอมมิม็อกซ์) MacroPhar
Amoxil (อะม็อกซิล) GlaxoSmithKline
Asiamox (เอเซียม็อกซ์) Asian Pharm
Dymoxin (ไดม็อกซิน) Community Pharm PCL
Manmox (แมนม็อกซ์) T. Man Pharma
Moxcillin Charoen Bhaesaj (ม็อกซิลลิน เจริญเภสัช) Charoen Bhaesaj Lab
Moximed (ม็อกซิเมด) Unison
S M Amox (เอส เอ็ม อะม็อกซ์) S M Pharma
Ampicillin General Drugs House (แอมพิซิลลิน เจเนอรัล ดรักซ์ เฮาส์) General Drugs House
Picillin (พิซิลลิน) MacroPhar
Ampicillin T.O. (แอมพิซิลลิน ที.โอ.) T. O. Chemicals
Amicilin (อะมิซิลิน) Inpac Pharma
Ampi Frx (แอมพิ เอฟอาร์เอ็กซ์) The United Drug (1996)
Ampicillin Asian Union (แอมพิซิลลิน เอเซียน ยูเนียน) Asian Union
Ampicillin GPO (แอมพิซิลลิน จีพีโอ) GPO
Ampicillin The Forty-Two (แอมพิซิลลิน เดอะ โฟร์ตี้-ทู) The Forty-Two
Ampicyn (แอมพิซิน) Siam Bheasach
Sia-Mox (ซาย-ม็อกซ์) Siam Bheasach
Ampac (แอมแพค) Inpac Pharma
Ampi T Man (แอมพิ ที แมน) T. Man Pharma
Ampicillin Community Pharm (แอมพิซิลลิน คอมมูนิตี้ ฟาร์ม) Community Pharm PCL
Ampicillin Paediatric (แอมพิซิลลิน พีไดเอทริก) Utopian
Ampicin (แอมพิซิน) The Forty-Two
Cefclor T P (เซฟคลอร์ ที พี) T P Drug
Sifaclor (ซิฟาคลอร์) Siam Bheasach
Distaclor (ดิสทาคลอร์) DKSH
Vercef (เวอร์เซฟ) Ranbaxy
Celco (เซลโค) Unison
Hofclor/Hofclor Forte (ฮอฟคลอร์/ฮอฟคลอร์ ฟอร์ท) Pharmahof
Clorotir (คลอโรเทีย) Sandoz
Tefaclor (เทฟาคลอร์) T. O. Chemicals
Cefute Forte (เซฟุท ฟอร์ท) T P Drug
Cephalexyl (เซฟาเลซิล) Bangkok Lab & Cosmetic
Celex (เซเล็กซ์) Millimed
Cephin (เซฟิน) General Drugs House
Farmalex (ฟาร์มาเล็กซ์) Farmaline
Keflex (เคเฟล็กซ์) DKSH
Sialexin (ซายเล็กซิน) Siam Bheasach
Sporidin (สปอริดิน) Ranbaxy
Ibilex (ไอบีเล็กซ์) Siam Bheasach
Mycef (มายเซฟ) Unique
Sporicef (สปอริเซฟ) Ranbaxy
Toflex (โทเฟล็กซ์) T. O. Chemicals

บรรณานุกรม

1 http://en.wikipedia.org/wiki/%CE%92-Lactam_antibiotic [2014,Oct25]
2 http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_%CE%B2-lactam_antibiotics [2014,Oct25]
3 http://www.diseasesanddrugs.com/2014/06/beta-lactam-antibiotics-classes-indications-contraindications.html [2014,Oct25]
4 http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=ampicillin [2014,Oct25]
5 http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Dicloxacillin%20Medicpharma/ [2014,Oct25]
6 http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Ranclav/?type=brief [2014,Oct25]
7 http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Retarpen%201.2%20M%20Unit/ [2014,Oct25]
8 http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Moxiclav/?type=brief [2014,Oct25]
9 http://www.mims.com/THAILAND/Home/GatewaySubscription/?generic=cefalexin [2014,Oct25]
10 http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Cef-Dime/?type=brief [2014,Oct25]
11 http://www.medicinenet.com/cephalosporins-injection/page2.htm#Storage [2014,Oct25]
12 http://www.drugs.com/drug-interactions/folex-pfs-with-penicillin-1590-3015-1815-0.html [2014,Oct25]
13 http://www.drugs.com/drug-interactions/amikin-with-cefazolin-153-63-541-0.html [2014,Oct25]
14 http://www.drugs.com/drug-interactions/alesse-with-aztreonam-1042-1715-303-0.html [2014,Oct25]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 1 คน bigbookkung
Frame Bottom