Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

อื่นๆ  ทั่วตัว  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ติดเชื้อแบคทีเรีย 

บทนำ

ยาเซฟาโซลิน หรือเซฟาโซลีน (Cefazolin or Cefazoline or Cephazolin) เป็นยาปฏิชีวนะในกลุ่มเซฟาโลสปอริน (Cephalosporin) รุ่นที่1 ออกฤทธิ์ต่อต้านเชื้อแบคทีเรียทั้งชนิดแกรมบวก และชนิดแกรมลบ เซฟาโซลินสามารถเกิดปฏิกิริยาข้ามกัน (Cross-reactivity) กับยา Penicillin ได้ ดังนั้นจึงไม่แนะนำให้ใช้เซฟาโซลินกับผู้ที่แพ้ยา Penicillin

รูปแบบของผลิตภัณฑ์ของยาเซฟาโซลินจะเป็นยาชนิดฉีด สามารถฉีดเข้าหลอดเลือดดำหรือ ฉีดเข้ากล้ามเนื้อก็ได้ ซึ่งร่างกายต้องใช้เวลาประมาณ 1.8 - 2 ชั่วโมงในการกำจัดยาจำนวน 50% ออกจากกระแสเลือดโดยผ่านทิ้งไปกับปัสสาวะ

ทางคลินิกได้นำเซฟาโซลินมาใช้บำบัดรักษาอาการติดเชื้อตามอวัยวะต่างๆของร่างกายไม่ว่า จะเป็นหลอดลม ปอด ท่อปัสสาวะ ท่อน้ำดี กระดูก ข้อ หัวใจ หรือการติดเชื้อในกระแสเลือด (ภาวะพิษเหตุติดเชื้อ) โดยต้องอยู่บนเงื่อนไขว่าเชื้อแบคทีเรียที่ก่อโรคต้องตอบสนองกับฤทธิ์ของยาเซฟาโซลินด้วย แต่อาการติดเชื้อที่สมองเช่น เยื่อหุ้มสมองอักเสบจากแบคทีเรียนั้นไม่สามารถใช้เซฟา โซลินในการรักษาได้ด้วยยาเซฟาโซลินไม่สามารถซึมผ่านหลอดเลือดฝอยบริเวณสมองได้ นอกจากนี้การติดเชื้อที่ดื้อต่อยา Methicillin (Methicillin-resistant staphylococcus aureus) หรือเชื้อแบคทีเรียกลุ่ม Mycoplasma, Chlamydia และ Enterococcus ก็ไม่สามารถใช้ยาเซฟาโซลินในการรักษาได้ สำหรับแบคทีเรียที่ตอบสนองต่อยาเซฟาโซลินและสามารถใช้ยานี้ในการรักษาอาจแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ดังนี้

ก. แบคทีเรียแกรมบวก (Gram-Positive Aerobes): เช่น Staphylococcus aureus, Staphylococcus epidermidis, Streptococcus pyogenes, Streptococcus agalactiae, Streptococci ชนิดต่างๆและ Streptococcus pneumoniae

ข. แบคทีเรียแกรมลบ (Gram-Negative Aerobes): เช่น Escherichia coli และ Proteus mirabilis

นอกจากนี้ยาเซฟาโซลินยังมีความปลอดภัยต่อผู้ป่วยกลุ่มพิเศษเช่นสตรีตั้งครรภ์อีกด้วย แต่ การใช้กับสตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตรควรต้องใช้ความระมัดระวังให้มากด้วยตัวยาเซฟาโซลินสามารถซึมผ่านออกมากับน้ำนมมารดาได้บ้างเล็กน้อย หรือการใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคไตแพทย์จะต้องปรับ ขนาดการใช้ยาให้เหมาะสมกับร่างกายผู้ป่วยโดยคำนึงถึงความสามารถในการกำจัดยาออกจากร่างกายผู้ป่วยเป็นรายบุคคลไป

สำหรับอาการข้างเคียง (ผลข้างเคียง) ของยาเซฟาโซลินที่อาจเกิดกับผู้ป่วยหลังจากได้รับยานี้เช่น คลื่นไส้ อาเจียน ท้องเสีย และผื่นคัน หรือกรณีที่ผู้ป่วยมีประวัติแพ้ยาเซฟาโซลิน แพทย์จะไม่ใช้ยานี้กับผู้ป่วยเป็นอันขาดแต่จะเลี่ยงไปใช้ยาปฏิชีวนะกลุ่มอื่นแทน

ยังมีเงื่อนไขบางประการที่แพทย์มักจะนำมาประกอบก่อนการสั่งจ่ายเซฟาโซลินกับผู้ป่วยเช่น

องค์การอนามัยโลกได้ระบุให้ยาเซฟาโซลินเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานของระดับชุมชน คณะกรรมการอาหารและยาของไทยก็ได้บรรจุเซฟาโซลินอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติ และระบุวัตถุประสงค์ของการใช้เพื่อป้องกันการติดเชื้อหลังผ่าตัด เราจะพบเห็นการใช้ยาเซฟาโซลินได้ทั้งในสถานพยาบาลของรัฐและเอกชน

เซฟาโซลินมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เซฟาโซลิน

ยาเซฟาโซลินมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

เซฟาโซลินมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาเซฟาโซลินคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์โดยการรวมตัวกับโปรตีนของแบคทีเรีย (Penicillin-binding proteins) และก่อให้เกิดการยับยั้งกระบวนการสังเคราะห์สาร Peptidoglycan ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของการสร้างผนังเซลล์ในแบคทีเรีย ทำให้แบคทีเรียหยุดการเจริญเติบโตไม่สามารถแพร่พันธุ์และตายลงในที่สุด

เซฟาโซลินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเซฟาโซลินมีรูปแบบการจัดจำหน่ายเป็นยาฉีด ขนาด 1 กรัม/ขวด

เซฟาโซลินมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ขนาดการใช้ยาเซฟาโซลินขึ้นอยู่กับระดับความรุนแรงและการตอบสนองของแบคทีเรียแต่ละชนิดที่มีต่อยาเซฟาโซลิน บางอาการโรคจะไม่มีขนาดการใช้ยาของเด็กทั้งนี้ขึ้นอยู่กับผลการศึกษาทางคลินิกว่ามีข้อมูลเพียงพอหรือไม่ หรือมียาที่เป็นทางเลือกอื่นที่ดีกว่า ดังนั้นการใช้ยานี้ และขนาดยานี้จึงขึ้นกับดุลพินิจของแพทย์ผู้รักษา

ในบทความนี้ขอยกตัวอย่างขนาดยานี้เฉพาะที่ใช้ในผู้ใหญ่และเฉพาะในบางโรคดังนี้เช่น

ก. สำหรับป้องกันการติดเชื้อหลังผ่าตัด: ผู้ใหญ่

  • ก่อนรับการผ่าตัด 30 - 60 นาทีฉีดยาขนาด 1 กรัมเข้าหลอดเลือดดำ หรือฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 2 กรัม
  • ระหว่างการผ่าตัด (เมื่อเวลาของการผ่าตัดเกิน 2 ชั่วโมง): ให้ฉีดยาอีก 500 มิลลิกรัมเข้าหลอดเลือดดำ หรือฉีดเข้ากล้ามเนื้อ 1 กรัม
  • หลังการผ่าตัด: ฉีดยาขนาด 500 มิลลิกรัม - 1 กรัมเข้าหลอดเลือดดำหรือเข้ากล้ามเนื้อก็ได้ ความถี่ของการให้ยาทุกๆ 6 - 8 ชั่วโมงเป็นเวลา 24 ชั่วโมง
  • กรณีที่มีความเสี่ยงในการเกิดการติดเชื้อสูงอาจต้องให้ยานี้ต่อเนื่องเป็นเวลา 3 - 5 วัน

ข. สำหรับการติดเชื้อที่เยื่อบุในโพรงหัวใจ: ผู้ใหญ่: ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำขนาด 1 - 1.5 กรัมทุกๆ 6 ชั่วโมง หากจำเป็นแพทย์อาจให้ยาได้ถึง 12 กรัม/วัน

ค. สำหรับการติดเชื้อแบคทีเรียกรณีทั่วไป: ผู้ใหญ่:

  • การติดเชื้อระดับความรุนแรงน้อยเช่น เชื้อแกรมบวกกลุ่มคอคไค (Gram-positive cocci) ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำหรือเข้ากล้ามเนื้อขนาด 250 - 500 มิลลิกรัมทุกๆ 8 ชั่วโมง
  • การติดเชื้อความรุนแรงระดับปานกลาง - มากฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำหรือเข้ากล้ามเนื้อ 500 มิลลิกรัม - 1 กรัมทุกๆ 6 - 8 ชั่วโมง

ง. สำหรับการติดเชื้อในกระแสเลือด: ผู้ใหญ่: ฉีดยาขนาด 1 - 1.5 กรัมเข้าหลอดเลือดดำ ทุกๆ 6 ชั่วโมง กรณีที่จำเป็นแพย์อาจให้ยาได้ถึง 12 กรัม/วัน

*****หมายเหตุ:

  • ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดรวมถึงยาเซฟาโซลิน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

เซฟาโซลินมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเซฟาโซลินสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น เกิดอาการผื่นคัน รวมถึงอาการคันในบริเวณอวัยวะเพศและที่ทวารหนัก อาจมีอาการท้องเสีย เกิดการติดเชื้อราชนิดแคนดิดา (Candida) หรือเกิดแผลร้อนในที่ปาก คลื่นไส้ อาเจียน เป็นตะคริวที่ท้อง แสบร้อนกลางอก เบื่ออาหาร เกิดอาการลำไส้อักเสบ เกิดความผิดปกติต่อระบบเลือดของร่างกาย เช่น เกิดภาวะโลหิตจาง Neutropenia (ภาวะเม็ดเลือดขาวชนิด Neutrophil ต่ำ) Leukopenia (เม็ดขาวต่ำ) Thrombocytopenia (เกล็ดเลือดต่ำ) และ Thrombocythemia (เกล็ดเลือดสูง) รวมถึงทำให้เกล็ดเลือดรวมตัวได้ช้าลง

นอกจากนี้ผู้ป่วยบางรายอาจพบเกิดอาการวิงเวียน เป็นลม รู้สึกสับสน ปวดศีรษะ ง่วงนอน ความดันโลหิตต่ำ บางรายถึงกับเกิดอาการลมชัก ทำให้การทำงานของไตผิดปกติ ตับทำงานผิดปกติ และมีอาการบวมแดงในบริเวณที่มีการฉีดยา

มีข้อควรระวังการใช้เซฟาโซลินอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเซฟาโซลินเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้ที่แพ้ยาเซฟาโซลิน แพ้ยากลุ่มเซฟาโลสปอริน (Cephalosporin) แพ้ยากลุ่ม Penicillin รวมถึงแพ้ยากลุ่มเบต้า-แลคแตม (Beta lactam)
  • การใช้ยานี้แล้วอาการผู้ป่วยดีขึ้นแพทย์จะยังให้ยานี้ต่อเนื่องจนครบเกณฑ์มาตรฐานทั้งนี้เพื่อป้องกันการดื้อยาของแบคทีเรียติดตามมา
  • การใช้ยานี้กับสตรีตั้งครรภ์ สตรีที่อยู่ในภาวะให้นมบุตร เด็ก และผู้สูงอายุ จะต้องเป็นไปตามคำสั่งของแพทย์เท่านั้น
  • การใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคไตควรปรับขนาดการใช้ยานี้ลดลงอย่างเหมาะสมและสัมพันธ์กับความสามารถของไตผู้ป่วยในการกำจัดของเสีย
  • ยาเซฟาโซลินเป็นยาต่อต้านแบคทีเรีย ไม่สามารถใช้รักษาอาการป่วยจากเชื้อไวรัสได้
  • การใช้ยานี้เป็นระยะเวลานานๆอาจเกิดการติดเชื้อซ้ำซ้อนเช่น มีการติดเชื้อราตามมา แพทย์จะพิจารณาการใช้ยาปฏิชีวนะชนิดอื่นมาทดแทนการใช้ยาเซฟาโซลินในลักษณะที่ใช้ยานี้ซ้ำๆ
  • การใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคเบาหวานอาจทำให้ผลการทดสอบน้ำตาลในปัสสาวะผิดพลาด เพื่อป้องกันการแปลผลที่คลาดเคลื่อน หน่วยงานในสถานพยาบาลต้องมีการสื่อสารเรื่องการใช้ยาและผลทดสอบปัสสาวะอย่างถูกต้องชัดเจน
  • ผู้สูงอายุจะมีความเสี่ยงของการเกิดอาการข้างเคียงจากยานี้ได้มากกว่าผู้ป่วยกลุ่มอื่น
  • กรณีที่ใช้ยานี้ไปแล้วตามขนาดและเวลาที่เหมาะสมแต่อาการไม่ดีขึ้น แพทย์จะมีการทบทวนเพื่อปรับแนวทางการรักษา
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง:

ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยากลุ่มเซฟาโซลินด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เซฟาโซลินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเซฟาโซลินมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาเซฟาโซลินอย่างไร?

ควรเก็บยาเซฟาโซลินภายใต้อุณหภูมิที่ระบุมากับเอกสารกำกับยา ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น และเก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง

เซฟาโซลินมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเซฟาโซลินที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าอื่นๆและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้าบริษัทผู้ผลิต
Cefamezin (เซฟาเมซิน) Astellas Pharma
Cefazillin (เซฟาซิลลิน) T P Drug
Cefazol (เซฟาซอล) General Drugs House
Cefazolin Meiji (เซฟาโซลิน เมจิ) Meiji
Cefzolin (เซฟโซลิน) Utopian
Fazolin (ฟาโซลิน) Siam Bheasach
Zefa M H (เซฟา เอ็ม เฮช) M & H Manufacturing

บรรณานุกรม

  1. https://en.wikipedia.org/wiki/Cefazolin [2015,Nov28]
  2. http://www.drugs.com/cdi/cefazolin.html [2015,Nov28]
  3. http://www.drugs.com/dosage/cefazolin.html [2015,Nov28]
  4. http://www.antimicrobe.org/drugpopup/cefazolin.html [2015,Nov28]
  5. http://www.drugs.com/drug-interactions/cefazolin-index.html?filter=2&generic_only= [2015,Nov28]
  6. http://www.mims.com/Thailand/drug/search?q=cefazolin [2015,Nov28]


สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 6 คน Sertthaphong Daw283 Bobby1 eurokungza hackerza1231 nmaliwan2537
Frame Bottom