Frame Top

ระบบและอวัยวะที่เกี่ยวข้อง :

สมอง  เภสัชกรรม 

อาการที่เกี่ยวข้อง :

ยาสลบระยะสั้น 

บทนำ

ยาเคตามีน (Ketamine) เป็นยาในกลุ่ม NMDA (N-Methyl-D-aspartic acid หรือ N-Methyl-D-aspartate, สารที่ทำงานเกี่ยวข้องกับสารสื่อประสาทในสมอง) receptor antagonist ทางคลินิกใช้เป็นยาสลบก่อนทำการผ่าตัด นอกจากจะมีฤทธิ์ในการสงบประสาทแล้วยังมีฤทธิ์ระงับปวด ช่วยขยายหลอดลม ต่อต้านอาการซึมเศร้า

ยาเคตามีนอาจก่อให้เกิดอาการข้างเคียงทั่วๆไปได้เช่น มีภาวะกระสับกระส่าย รู้สึกสับสน ความดันโลหิตสูง

ยานี้ถูกสังเคราะห์ได้ครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ. 1962 (พ.ศ. 2505) อีก 2 ปีต่อมาได้ถูกนำไปทด ลองใช้กับนักโทษในเรือนจำจนได้ข้อสรุปให้ใช้เป็นยาสลบได้ และถูกนำไปใช้กับทหารอเมริกันสมัยสงครามเวียดนาม

องค์การอนามัยโลกได้ระบุให้ยาเคตามีนเป็นยาจำเป็นขั้นพื้นฐานที่สถานพยาบาลควรมีประ จำไว้ใช้กับผู้ป่วยที่จำเป็นต้องใช้ยานี้ คณะกรรมการอาหารและยาของไทยได้บรรจุให้ยานี้อยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติและจัดเป็นวัตถุออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทในประเภท 2 โดยระบุเงื่อนไขการใช้ยาเคตามีนดังนี้

  • ใช้ฉีดเข้ากล้ามเนื้อกับผู้ป่วยที่หาเส้นเลือดสำหรับให้น้ำเกลือไม่ได้
  • ใช้ในกรณีที่ผู้ป่วยมีความดันโลหิตต่ำ
  • ใช้ในการระงับความรู้สึกสำหรับการทำหัตถการทางการแพทย์ที่ใช้ระยะเวลาสั้นๆ
  • ใช้เป็นยาเสริม (adjunct therapy) เพื่อระงับอาการปวดรุนแรง (intractable pain)

การใช้ยาเคตามีนจะมีใช้ตาสถานพยาบาลที่ได้รับอนุญาตทางกฎหมายอย่างถูกต้อง การขอซื้อยานี้ต้องทำธุรกรรมผ่านขั้นตอนของคณะกรรมการอาหารและยาเท่านั้น การจัดเก็บยานี้ในสถานพยาบาลต้องถูกจัดเก็บในตู้ยาที่มิดชิดมีการล็อคกุญแจ เภสัชกรผู้ที่ได้รับมอบหมายให้ดูแล การจัดเก็บเท่านั้นที่สามารถนำยาออกจากคลังยาเพื่อส่งมอบต่อกับบุคคลากรทางการแพทย์เพื่อนำไปใช้กับผู้ป่วย

รูปแบบยาแผนปัจจุบันของยานี้เท่าที่พบเห็นในประเทศไทยจะเป็นยาฉีด ถึงแม้มีการระบุให้ใช้ในสถานพยาบาล แต่ก็มีการลักลอบใช้เป็นยาเสพติดหรือที่เราได้ยินคำว่า “ยาเค” จากหลักฐานทางคลินิกที่กระทรวงสาธารณสุขแจ้งเตือนไว้ การใช้ยานี้ต่อเนื่อง นอกจากผู้เสพจะต้องใช้ปริมาณเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆแล้ว หากใช้ขนาดที่สูงถึง 1 กรัมอาจทำให้ผู้เสพยาเสียชีวิต (ตาย) ได้

เคตามีนมีสรรพคุณ (คุณสมบัติ) อย่างไร?

เคตามีน

ยาเคตามีนมีสรรพคุณ/ข้อบ่งใช้เช่น

เคตามีนมีกลไกการออกฤทธิ์อย่างไร?

กลไกการออกฤทธิ์ของยาเคตามีนคือ ตัวยาจะออกฤทธิ์ที่ตัวรับ (Receptor) ในสมองและยับยั้งสารสื่อประสาทที่ชื่อว่า กลูตาเมท (Glutamate, สารสื่อประสาทที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับการทำให้เซลล์สมองตื่นตัว) ส่งผลให้เกิดการปรับสมดุลของสารสื่อประสาท และได้ฤทธิ์ของการสงบประ สาท ระงับอาการปวด โดยมีระยะเวลาของการออกฤทธิ์ประมาณ 5 - 10 นาทีกรณีที่ฉีดยาเข้าหลอดเลือดดำ หรือประมาณ 12 - 25 นาทีในกรณีที่ฉีดยาเข้ากล้ามเนื้อ

เคตามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายอย่างไร?

ยาเคตามีนมีรูปแบบการจัดจำหน่ายในประเทศไทยดังนี้

  • ยาฉีด ขนาด 50 มิลลิกรัม/มิลลิลิตร
  • ยาฉีด ขนาด 10 มิลลิกรัม/20 มิลลิลิตร
  • ยาฉีด ขนาด 50 มิลลิกรัม/10 มิลลิลิตร

เคตามีนมีขนาดการบริหารยาอย่างไร?

ยาเคตามีนมีขนาดการบริหารยา/ใช้ยาเช่น

ก.สำหรับฉีดเข้าหลอดเลือด :

  • ผู้ใหญ่:ฉีดยา 1 - 4.5 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม
  • เด็ก:ฉีดยา 0.5 - 4.5 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม

ข. สำหรับฉีดเข้ากล้ามเนื้อ :

  • ผู้ใหญ่:ฉีดยา 6.5 - 13 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม
  • เด็ก:ฉีดยา 2 - 5 มิลลิกรัม/น้ำหนักตัว 1 กิโลกรัม

*****หมายเหตุ: ขนาดยาและระยะเวลาในการใช้ยาที่ระบุในบทความนี้เป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่สามารถใช้ทดแทนคำสั่งใช้ยาของแพทย์ได้ การใช้ยาที่เหมาะสมควรต้องปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ

เมื่อมีการสั่งยาควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกรอย่างไร?

เมื่อมีการสั่งยาทุกชนิดที่รวมถึงยาเคตามีน ผู้ป่วยควรแจ้งแพทย์/พยาบาลและเภสัชกร ดังนี้

เคตามีนมีผลไม่พึงประสงค์อย่างไร?

ยาเคตามีนสามารถก่อให้เกิดผลไม่พึงประสงค์ (ผลข้างเคียง/อาการข้างเคียง) ดังนี้เช่น ฝันร้าย รู้สึกสับสน เกิดอาการประสาทหลอน เกิดกล้ามเนื้อกระตุก อาจทำให้ความดันโลหิตเพิ่ม ขึ้นหรือลดลง หัวใจเต้นเร็วหรือช้า กดการทำงานของระบบทางเดินหายใจ (หายใจช้า ตื้น เบา) อาจพบอาการผื่นคันตาผิวหนัง คลื่นไส้ อาเจียน และมีน้ำลายมาก เห็นภาพซ้อน หนังตากระตุก ทางเดินหายใจตีบ มีสารคัดหลั่งออกมาที่หลอดลม/เสมหะมาก หากใช้ติดต่อกันบ่อยครั้ง สามารถพบอาการติดยาได้ และผู้ป่วยบางรายจะมีอาการแพ้ยานี้

มีข้อควรระวังการใช้เคตามีนอย่างไร?

มีข้อควรระวังการใช้ยาเคตามีนเช่น

  • ห้ามใช้กับผู้แพ้ยานี้
  • ห้ามใช้ยานี้กับผู้ป่วยด้วยโรคหัวใจ รวมถึงผู้ที่มีภาวะความดันโลหิตสูงขั้นรุนแรง
  • ห้ามใช้ยานี้กับผู้ป่วยที่มีความดันในกะโหลกศีรษะสูง
  • ห้ามใช้ยาในสตรีตั้งครรภ์
  • ระวังการใช้ยานี้กับผู้ป่วยที่มีประวัติเป็นโรคลมชัก
  • ระวังการใช้ยานี้กับผู้ป่วยโรคจิต
  • ห้ามใช้ยาหมดอายุ
  • ห้ามเก็บยาหมดอายุ

***** อนึ่ง: ทุกคนต้องตระหนักถึงความปลอดภัยจากการใช้ ”ยา” ที่รวมถึงยาแผนปัจจุบันทุกชนิด (รวมยาเคตามีนด้วย) ยาแผนโบราณทุกชนิดและสมุนไพรต่างๆเสมอ เพราะยามีทั้งให้คุณและให้โทษ ดังนั้นเมื่อมีการใช้ยาทุกครั้งควรต้องปฏิบัติตาข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิดเสมอ (อ่านเพิ่มเติมได้ในเว็บ haamor.com บทความเรื่อง ข้อปฏิบัติพื้นฐานในการใช้ยาทุกชนิด) รวมทั้งควรต้องปรึกษาเภสัชกรประจำร้านขายยาก่อนซื้อยาใช้เองเสมอด้วยเช่นกัน

เคตามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นอย่างไร?

ยาเคตามีนมีปฏิกิริยาระหว่างยากับยาตัวอื่นเช่น

ควรเก็บรักษาเคตามีนอย่างไร?

ควรเก็บยาเคตามีนในช่วงอุณหภูมิ 15 - 25 องศาเซลเซียส (Celsius) ไม่เก็บยาในช่องแช่แข็งของตู้เย็น เก็บยาในภาชนะที่ปิดมิดชิด พ้นแสงแดด ความร้อนและความชื้น เก็บยาให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และเก็บยาในที่ปลอดภัย ป้องกันการลักขโมยยานี้

เคตามีนมีชื่ออื่นอีกไหม? ผลิตจากบริษัทอะไรบ้าง?

ยาเคตามีนที่จำหน่ายในประเทศไทย มียาชื่อการค้าและบริษัทผู้ผลิตเช่น

ชื่อการค้า บริษัทผู้ผลิต
Calypsol (คาลิปซอล) Gedeon Richter
Ketalar (เคตาลาร์) Pfizer
Ketamine-p (เคตามีน-พี) PP Lab3

บรรณานุกรม

1.https://en.wikipedia.org/wiki/Ketamine[2015,Sept19]
2.http://narcotic.fda.moph.go.th/welcome/?p=2518[2015,Sept19]
3.http://drug.fda.moph.go.th:81/nlem.in.th/medicine/essential/list/192#item-9071[2015,Sept19]
4.http://www.mims.com/Thailand/drug/info/Calypsol/?type=BRIEF [2015,Sept19]
5.http://www.mims.com/Thailand/drug/search/?q=ketamine[2015,Sept19]
6.http://neurotransporter.org/glutamate.html[2015,Sept19]
7.http://www.drugs.com/drug-interactions/ketamine-index.html?filter=2#B[2015,Sept19]
8.http://www.medsafe.govt.nz/profs/datasheet/k/ketamineinf.pdf [2015,Sept19]



สมาชิกที่ใช้งานอยู่ขณะนี้ 3 คน pit-asus KJ111 Aci
Frame Bottom